JEDNJAK I ELUDAC Prof dr sci med Momilo

JEDNJAK I ŽELUDAC Prof. dr sci. med. Momčilo Pavlović

Digestivni (alimentarni) sistem obuhvata sve organe koji su uključeni u transport, varenje i apsorpciju hrane • Njega čine dve komponente: Gastrointestinalna cev - usna duplja (cavum oris), ždrelo (pharings), jednjak (oesophagus), želudac (gaster), tanko (intestinum tenue) i debelo crevo (intestinum crasum) Pridodati organi - gušterača (pancreas) i jetra (hepar) • Gastrointestinalna cev je duga, izuvijana, nejednakog kalibra, počinje usnama a završava anusom •

HISTOLOŠKA GRAĐA DIGESTIVNE CEVI Sa izuzetkom usne duplje, svi organi digestivne cevi imaju centralnu šupljinu (lumen) i zid sastavljen od četiri sloja (tunike) 1) Tunica mucosa (sluznica) je unutrašnji sloj, koji čine tri lista (lamine) a) lamina epithelialis mucosae (epitel) b) lamina propria mucosae (rastresito vezivno tkivo) c) lamina muscularis mucosae (mišićni sloj sluznice) 2) Tela submucosa (podsluznica) 3) Tunica muscularis (mišićni sloj) a) stratum circulare b) stratum longitudinale 4) Tunica serosa ili adventitia (spoljašnji sloj)

TUNICA MUCOSA • Tri osnovne uloge: zaštitnu (barijernu), sekretnu i apsorptivnu ulogu • Epitel Usta, jednjak – pločastoslojeviti epitel Želudac, crevo – cilindrični Analna regija – pločastoslojeviti sa orožavanjem • Laminu propriju mukoze (krzno) gradi rastresito vezivno tkivo, prožeto žlezdama, krvnim i limfnim sudovima, nervima i elementima imunog sistema GALT (Gut Associated Limphoid Tissue) • Lamina muscularis mucosae – cirkularni i longitudinalni mišićni sloj

TUNICA SUBMUCOSA • Sadrži dobro vaskularizovano vezivno tkivo, krvne i limfne sudove i folikuli, nervna vlakna, a u pojedinim segmentima digestivne cevi i žlezde • Meissner-ov nervni pleksus TUNICA MUSCULARIS • Stratum circulare (unutrašnji podsloj) • Stratum longitudinale (spoljašnji podsloj) • Zadebljanja cirkularnog sloja: faringoezofagusni sfinkter, ezofagokardijalni sfinkter, pilorusni sfinkter, ileocekalna valvula i unutrašnji analni sfinkter • Auerbachov (mienterični) nervni pleksus

TUNICA SEROSA • Predstavlja visceralni list peritoneuma, i oblaže sve intraperitoneumske organe: podprečažni deo jednjaka, želudac, deo tankog i debelog creva. Sastoji se od tanke naslage rastresitog veziva i jednoslojnog pločastog epitela na površini (mezotel) • Nadprečažni deo jednjaka i deo zida trbušnih organa (duodenum, ushodni i nishodni kolon), kojima su oni fiksirani za abdominalni zid, umesto seroze sadrže adventiciju. Tunica adventitia je građena od dobro vaskularizovanog rastresitog veziva koje se bez jasne granice utapa u okolno vezivo

JEDNJAK • Mišićno-sluzokožni kanal koji je smešten uz prednju ivicu kičmenog stuba, između 6. vratnog i 10. ili 11. grudnog pršljena • Dužine 25 cm, od usnog otvora je udaljen 15 cm • Širina lumena iznosi 1, 3 -3 cm • Služi za prolaz hrane od usne do želudačne šupljine

SUŽENJA JEDNJAKA KRANIJALNO Snopovi krikofaringealnog mišića MEDIJALNO Ukrštanje sa levim bronhom i lukom aorte DIJAFRAGMALNO Kontrakcija mišića jednjaka

ANTIREFLUKSNA BARIJERA • Donji ezofagealni sfinkter • Kos ugao pod kojim se spajaju jednjak i želudac (Hisov ugao) • Gastrofrenični ligament • Pritisak dijafragme na jednjak (pri inspirijumu) • Abdominalna presija na jednjak

Mnogoslojni pločasti epitel koji u predelu kardije prelazi u cilindrični epitel želudca (ORRA SERATA) • Lamina propria sadrži žlezde slične onima u predelu kardije koje luče sluz koja olakšava gutanje i štiti sluznicu •

• • Gornja trećina jednjaka je poprečnoprugasta muskulatura, srednja obe, donja glatko mišićna Gornja trećina n. recurens, ostale n. vagus Nema ili nedostaje Maissnerov plexus Nedostaje tunica serosa

GASTER (VENTRICULUS) • Želudac je najširi deo digestivnog trakta • Smešten je u levom hipohondrijumu, epigastrijumu i delom u mezogastrijumu • Kapacitet želuca je 1200 do 1500 ml • Služi za skladištenje sažvakane hrane i u njemu počinje varenje • Njegov oblik i veličina su promenljivi, u zavisnosti od položaja čovečjeg tela i od količine unete hrane • Osrednje ispunjen želudac u stojećem stavu zauzim svoj osnovni oblik u vidu vertikalno postavljene udice, dužine oko 25 cm, širine 10 -20 cm i debljine 8 -9 cm

• • • Počinje u nivou 10. -11. grudnog pršljena a završava se u visini 1. lumbalnog Sastoji se iz nishodnog dela – corpusa i horizontalnog dela pars pylorica Pars pylorica se sastoji od antruma i pylorusa u kome se nalazi canalis pyloricus

Mala krivina-omentum ninus (lig. hepatogastrucum) • Velika krivina-omentum majus (lig. gastrophrenicum, lig. gastrolienale, lig. gastrocilicum •

Uzdužna i kružna mišićna vlakna vrše peristaltičke pokrete • Kosa mišićna vlakna mešaju želudačni sadržaj •

• Epitel želudca je sastavljen od jednoslojnog cilindričnog epitela sa velikom sposobnošću regeneracije (obnovi se za 3 -4 dana) • Prema funkciji ćelije površnog epitela predstavljaju sekretorne žlezdane elemente koji izlučuju kontinuirano protektivnu sluz • Tunica muscularis je labavo pričvršćena za mišićni sloj, i to joj omogućava formiranje nabora (plicae gastricae) • Najizrazitiji nabori se formiraju u predelu velike krivine želudca i za razliku od onih na maloj krivini anastomoziraju

• Antrum je u fazi relaksacije potpuno gladak • Površina sluznice je podeljena naborima na areae gastricae • Na njima se nalaze otvori mikroskopske veličine-foveolae gastricae • U ove otvore se uliva više fundusnih žlezda (glandulae gastricae propriae)

Žlezdani tubul u vratu sadrži polivalentne germinativne ćelije, koje se dele i putuju kranijalno, prema površini diferencirajući se u cilindrične mukoidne ćelije koje oblažu foveole i epitel • Druge putuju prema dnu žlezde i diferenciraju se u parijetalne (acidogene, oksintične) ćelije koje luče hlorovodoničnu kiselinu i unutrašnji faktor, i peptičke ili glavne ćelije koje luče pepsinogen • Od endokrinih ćelija u žlezdama se nalaze serotonin secenirajuće i glukagon secenirajuće ćelije •

aorta abdominalis truncus celiacus a. gastrica sin. a. hepatica communis a. lienalis a. gastroduodenalis a. gastricae breves aa. pancreaticae a. hepatica propria aa. lienales a. gastroepiploica sin. a. gastrica dex. spoj na maloj krivini želudca a. gastroepiploica dex. spoj na velikoj krivini želudca

HVALA NA PAŽNJI !