POLSKA PIERWSZYCH PIASTW POWTRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZALNYM 2013

POLSKA PIERWSZYCH PIASTÓW POWTÓRZENIE PRZED EGZAMINEM GIMNAZALNYM 2013

PRADZIEJE ZIEM POLSKICH o Przez wieki na ziemiach polskich mieszkało wiele plemion, których nazw nie znamy. o Dlatego na podstawie pozostałości po nich określamy ludy te jako kultury archeologiczne.

PRADZIEJE ZIEM POLSKICH o Przykłady kultur archeologicznych: - kultura ceramiki sznurowej - kultura grobów kloszowych - kultura naczyń lejkowatych - kultura przeworska.

PRADZIEJE ZIEM POLSKICH

PRADZIEJE ZIEM POLSKICH o Na ziemiach polskich zachowały się m. in. : - kurhany (ziemne kopce przykrywające groby) - kamienne kręgi (prawdopodobnie pełniły funkcje religijne)

PRADZIEJE ZIEM POLSKICH o Najbardziej znaną osadą kultury łużyckiej na ziemiach polskich (VIII – VII w. p. n. e. ) jest Biskupin. o To osada położona na wyspie jeziora składająca się z 13 podłużnych domów. o Jej mieszkańcy (ok. 800) byli rolnikami i myśliwymi.

PRADZIEJE ZIEM POLSKICH

PRADZIEJE ZIEM POLSKICH o W starożytności mieszkańcy ziem polskich utrzymywali kontakty z Grekami i Rzymianami (np. szlak bursztynowy). o W Górach Świętokrzyskich bogatych w złoża żelaza rozwinęło się hutnictwo (dymarki).

PLEMIONA POLSKIE o W VI w. na ziemiach polskich pojawili się Słowianie. Grupa rodzin pochodząca od wspólnego przodka tworzyła u nich ród. Rody łączyły się we wspólnoty sąsiedzkie - opola, a te tworzyły plemiona. Najsilniejsze plemiona podbijały sąsiednie – słabsze i tworzyły pierwsze państewka plemienne. o Władzą w plemionach był wiec (wszyscy dorośli mężczyźni), a na czas wojny wybierano wodza (księcia), który niekiedy zdołał utrzymać swoją władzę na czasy pokoju.

PLEMIONA POLSKIE o W IX w. ziemie dzisiejszej Polski zamieszkiwało kilka plemion: - Polanie (w Wielkopolsce) - Wiślanie (w Małopolsce) - Mazowszanie (na Mazowszu) - Kujawianie (na Kujawach) - Pomorzanie (na Pomorzu) - Lędzianie (na Lubelszczyźnie) - plemiona śląskie np. Ślężanie, Opolanie, Dziadoszanie, Bobrzanie (na Śląsku)

POWSTANIE POLSKI o Polanie podbili sąsiednie plemiona (Kujawian, Mazowszan itd. ) i stworzyli państwo o nazwie Polska. o Jego stolicą było Gniezno, a symbolem orzeł. o Początkowo Polska była krajem pogańskim, a rządził nią ród Piastów.

RÓD PIASTÓW Piast (legendarny założyciel rodu) Siemowit (Ziemowit) Lestek (Leszek) Siemomysł (Ziemomysł) Mieszko I (pierwszy historyczny władca)

MIESZKO I (ok. 960 – 992) o Mieszko I był pierwszym historycznym władcą Polski. - w 963 r. toczył boje z sąsiednimi plemionami Wieletów - w 965 r. pojął za żonę czeską księżniczkę Dobrawę - w 966 r. wraz z najbliższym otoczeniem przyjął chrzest - w 968 r. utworzono pierwsze misyjne biskupstwo w Poznaniu (bp. Jordan)

MIESZKO I (ok. 960 – 992) - - w 972 r. pokonał pod Cedynią niemieckiego margrabiego Hodona ok. 990 r. przyłączył do swego państwa Małopolskę Śląsk w 991 r. w dokumencie „Dagome iudex” ofiarował swoje państwo pod opiekę papieża w 992 r. zmarł i Mapa: Polska za rządów Mieszka I.

MIESZKO I (ok. 960 – 992) o DOBRAWA – księżniczka czeska, żona Mieszka I, matka Bolesława Chrobrego o JORDAN – pierwszy biskup misyjny w Polsce od 968 r. , jego stolicą był Poznań

KORZYŚCI Z PRZYJĘCIA CHRZTU o Przyjęcie do grona państw chrześcijańskich oznaczało równouprawnienie. o Wzrost znaczenia władcy, który od tej pory był pomazańcem bożym, równym innym władcom. o Ściślejsze zjednoczenie plemion przez wyznawanie wspólnej religii.

KORZYŚCI Z PRZYJĘCIA CHRZTU o Uniknięcie przymusowej chrystianizacji ze strony cesarstwa (Niemiec). o Napływ do Polski wykształconego duchowieństwa (pomoc w rządzeniu krajem, rozwój nauki, szkolnictwa i kultury). o Włączenie Polski do kręgu kultury europejskiej. Na zdjęciu katedra w Poznaniu.

BOLESŁAW CHROBRY (992 – 1025) MIESZKO I BOLESŁAW CHROBRY 3 SYNÓW

BOLESŁAW CHROBRY (992 – 1025) o Okres rządów Bolesława Chrobrego możemy podzielić na 2 części: - czasy pokoju (992 – 1002 i 1018 – 1025) - czasy wojen (1002 – 1018) Na zdjęciu katedra w Gnieźnie.

BOLESŁAW CHROBRY (992 – 1025) CZASY POKOJU: - wygnanie przyrodnich braci i macochy Ody z kraju i objęcie pełnej władzy - przybycie do Polski wygnanego z Pragi biskupa Wojciecha (996/997) - objęcie patronatu nad wyprawą misyjną Wojciecha do pogańskich Prusów (997)

BOLESŁAW CHROBRY (992 – 1025) - - - męczeńska śmierć Wojciecha (997) i wykupienie jego relikwii przez Bolesława ogłoszenie Wojciecha świętym i pielgrzymki do jego grobu w Gnieźnie pielgrzymka cesarza Ottona III do grobu św. Wojciecha i spotkanie z Bolesławem – zjazd gnieźnieński (1000) Drzwi Gnieźnieńskie ze scenami z życia św. Wojciecha.

BOLESŁAW CHROBRY (992 – 1025) POSTANOWIENIA ZJAZDU GNIEŹNIEŃSKIEGO (1000): - cesarz zgodził się na koronację królewską Bolesława - utworzono metropolię w Gnieźnie (arcybiskupem Radzim Gaudenty) i 3 biskupstwa: w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu - cesarz pozyskał Bolesława do idei imperium uniwersalnego

BOLESŁAW CHROBRY (992 – 1025) CZASY WOJEN: - w 1002 r. zaczęła się wojna z cesarstwem (Niemcami), która trwała z przerwami do 1018 r. - w 1002 r. Bolesław najechał na należące do cesarza Łużyce, Milsko i Miśnię - w 1003 r. Bolesław najechał na Czechy

BOLESŁAW CHROBRY (992 – 1025) - - w 1018 r. zawarto pokój w Budziszynie (Łużyce i Milsko włączono do Polski, cesarz Henryk II obiecał pomoc w wyprawie na Ruś) w 1018 r. Bolesław wyprawił się na Ruś, zdobył Kijów, osadził tam na tronie zięcia Świętopełka, a wracając przyłączył Grody Czerwieńskie

BOLESŁAW CHROBRY (992 – 1025) Mapa: Polska za rządów Bolesława Chrobrego (992 – 1025)

BOLESŁAW CHROBRY (992 – 1025) - w 1025 r. Bolesław Chrobry jako pierwszy władca Polski koronował się w Gnieźnie na króla, wkrótce też zmarł.

MIESZKO II (1025 – 1034) o Po śmierci Bolesława władzę przejął jego syn Mieszko II, który w 1025 r. koronował się na króla. o W wyniku jednoczesnego najazdu na Polskę Niemiec i Rusi Kijowskiej (1031) utracił zdobycze ojca: Łużyce, Milsko i Grody Czerwieńskie. o Przeciwko królowi zbuntował się brat Bezprym, Mieszko II musiał uciekać z kraju i utracił koronę.

Bezkrólewie i upadek Polski (1034 – 1039) o Jeszcze przed śmiercią Mieszko II zdołał wrócić do kraju, ale korony już nie odzyskał. o Po śmierci Mieszka II jego żona Rycheza i syn Kazimierz musieli uciekać do Niemiec. o W kraju zaczęły się bunty możnowładców (np. bunt Miecława na Mazowszu), które powodowały rozbicie kraju.

Bezkrólewie i upadek Polski (1034 – 1039) o Ludność obciążona dużymi podatkami i dziesięcinami zbuntowała się pod hasłem powrotu do pogaństwa. o W 1039 r. najechał na Polskę książę czeski Brzetysław (zniszczył Gniezno, wywiózł relikwie św. Wojciecha i odebrał Śląsk). Obok: Rycheza – żona Mieszka II

KAZIMIERZ ODNOWICIEL (1039 – 1058) o Kazimierz Odnowiciel przy pomocy wojsk niemieckich i ruskich zjednoczył na nowo Wielkopolskę, Małopolskę, Mazowsze i Śląsk. o Przeniósł stolicę ze zrujnowanego Gniezna do Krakowa. o Częściowo odbudował zniszczoną przez reakcję pogańską organizację kościelną.

KAZIMIERZ ODNOWICIEL (1039 – 1058) Mapa: Polska za Kazimierza Odnowiciela.

BOLESŁAW ŚMIAŁY (1058 – 1079) o BOLESŁAW ŚMIAŁY (SZCZODRY) umocnił państwo, odbudował zniszczoną organizację kościelną. o Organizował wyprawy na Ruś i Węgry, osadzał na tamtejszych tronach swoich kandydatów. o W sporze papieża Grzegorza VII z cesarzem Henrykiem IV popierał papieża. o W 1076 r. koronował się w Gnieźnie na króla za zgodą papieża.

BOLESŁAW ŚMIAŁY (1058 – 1079) - - prawdopodobnie podczas nieobecności króla w kraju wybuchł bunt możnych, biskup krakowski Stanisław był ich przywódcą, lub wstawił się za nimi u porywczego króla, w 1079 r. król kazał biskupa poćwiartować, za co spotkała go klątwa Kościoła, musiał uciekać z kraju na Węgry, a tron objął jego brat Władysław Herman,

WŁADYSŁAW HERMAN (1079 – 1102) o WŁADYSŁAW HERMAN był nieudolnym władcą. o W polityce zagranicznej przeszedł do obozu cesarskiego i nie starał się o koronę królewską. o O polityce wewnętrznej decydował nie książę, lecz jego wojewoda Sieciech. o Funkcję „stolicy” pełnił w jego czasach Płock.

WŁADYSŁAW HERMAN (1079 – 1102) o Jeszcze za życia w 1097 r. Władysław Herman został zmuszony przez możnych do podziału kraju między siebie i swoich synów Zbigniewa i Bolesława. POLSKA (podział w 1097) ZBIGNIEW (Wielkopolska, Kujawy) WŁADYSŁAW HERMAN (Mazowsze) BOLESŁAW (Małopolska, Śląsk)

WALKA O WŁADZĘ Po śmierci Władysława Hermana Bolesław Krzywousty przy poparciu rycerstwa wygnał Zbigniewa z kraju (1107).

BOLESŁAW KRZYWOUSTY (1102 – 1138) o 1109 – najazd króla niemieckiego Henryka V w obronie wypędzonego Zbigniewa - obrona Głogowa - bitwa na Psim Polu - obrona Bytomia - ostateczne zwycięstwo Krzywoustego w wojnie.

BOLESŁAW KRZYWOUSTY (1102 – 1138) o 1116 – podbój Pomorza Gdańskiego o 1124 – podporządkowanie Pomorza Zachodniego (książę Warcisław uznał zwierzchnictwo Polski) o 1138 – testament i śmierć Krzywoustego

STATUT KRZYWOUSTEGO (1138) o Żeby zapobiec walkom o władzę po swojej śmierci Bolesław Krzywousty podzielił kraj między swoich synów i ustanowił zasadę senioratu. o Najstarszy w rodzie Piastów miał być zwierzchnikiem pozostałych, dostawał tzw. dzielnicę senioralną i w imieniu wszystkich prowadził politykę zagraniczną.

STATUT KRZYWOUSTEGO (1138) DZIELNICA WŁADYSŁAW WYGNANIEC SENIORALNA (ŚLĄSK) POLSKA SALOMEA + BOLESŁAW HENRYK MIESZKO KĘDZIERZAWY SANDOMIERSKI KAZIMIERZ STARY SPRAWIEDLIWY (MAZOWSZE I (ZIEMIA (WIELKOPOLSKA) KUJAWY) SANDOMIERSKA) (ZIEMIA ŁĘCZYCKA)

ŻYCIE W PAŃSTWIE PIERWSZYCH PIASTÓW

POLSKA PIERWSZYCH PIASTÓW - GRODY I PODGRODZIA o GRODY – osady obronne otoczone wałami, mające rozbudowany system obronny, strzegły granic państwa, a wewnątrz kraju były siedzibami władców lub ich urzędników (kasztelanów), budowane w miejscach z natury obronnych tj. w widłach rzek, pośród jezior, na wzgórzach.

POLSKA PIERWSZYCH PIASTÓW - PODGRODZIA o PODGRODZIA – to osady przylegające do grodów, mieszkała w nich ludność pracująca na potrzeby grodów. Mieszkańcami podgrodzi byli: - rzemieślnicy - kupcy - wojowie - służba

POLSKA PIERWSZYCH PIASTÓW DRUŻYNA o DRUŻYNA – wojsko pierwszych Piastów, składało się z kilku tysięcy wojów utrzymywanych wraz z rodzinami przez władcę. Wojowie mieszkali w grodach i wyruszali z władcami na wyprawy wojenne. Od połowy XI wieku władcy przestali bezpośrednio utrzymywać wojów i zaczęli osadzać ich na ziemi.

POLSKA PIERWSZYCH PIASTÓW DRUŻYNA

POLSKA PIERWSZYCH PIASTÓW PIENIĄDZ o Początkowo wybijano niewiele monet i służyły one raczej dla podkreślenia znaczenia władcy, niż jako środek płatniczy. Później ich ilość znacznie wzrosła. Na zdjęciu denar z czasów Bolesława Chrobrego.

POLSKA PIERWSZYCH PIASTÓW – ciężary prawa książęcego o POSŁUGI – rodzaj o DANINY – rodzaj świadczeń na rzecz władcy, polegający na władcy, uiszczane były obowiązku budowy i najczęściej w zbożu naprawy grodów, lub zwierzętach goszczeniu władcy, w hodowlanych. czasie jego objazdu po kraju, udziale w pospolitym ruszeniu w czasie najazdu wroga

POLSKA PIERWSZYCH PIASTÓW – osady służebne o Wokół grodów tworzono osady służebne. Mieszkała w nich ludność niewolna, głównie jeńcy wojenni. Uprawiali oni ziemię i świadczyli władcom ściśle określone usługi (stąd powstawały nazwy miejscowości np. ) - w Winiarach uprawiano winorośl, - w Kobylnikach hodowano konie, - w Grotnikach wyrabiano groty do strzał, - w Zdunach produkowano garnki,

POLSKA PIERWSZYCH PIASTÓW – zarządzanie państwem o Władca uznawał państwo za swoją własność. Samodzielnie nakładał podatki, zawierał sojusze i decydował o wojnach (państwo patrymonialne).