DOZIMETRIJA JONIZIRAJUEG ZRAENJA Dozimetrija jonizirajueg zraenja je postupak

DOZIMETRIJA JONIZIRAJUĆEG ZRAČENJA

Dozimetrija jonizirajućeg zračenja je postupak mjerenja energije, koju jonizirajuće zračenje preda ozračenom tijelu. Stepen jonizacije i štetnih bioloških efekata zavisi od količine energije koju apsorbuje ozračeno ljudsko tijelo. Doze su veličine kojima se izražava energija apsorbovanog zračenja u ljudskom tijelu. Apsorbovana doza D je mjera povečanja unutrašnje energije po jednom kilogramu tkiva: gdje je d. E energija apsorbiranog zračenja u tijelu mase dm.

Integralna apsorbovna doza Di je ukupna energija apsorbovnog zračenja u ozračenom tijelu mase m Di=D m (J). Apsorbovna doza se teško mjeri jer je promjena unutrašnje energije sistema koju ona uzrokuje i odgovarajuća promjena temperature veoma malena, čak i kada se radi o smrtonosnoj apsorbovanoj dozi. Zato se uvodi ekspoziciona doza. Ekspoziciona doza X je mjera jonizacije koju fotonsko zračenje uzrokuje u zraku mase 1 kg pri normalnim uslovima.

dq ukupan naboj svih jona istog znaka nastalih jonizacijom suhog zraka mase dm pri normalnim uslovima. Jedinica za ekspozicionu dozu u SI je C/kg. Veza izmedju ekspozicione i apsorbovane doze je: f zavisi od energije fotona jonizirajućeg zračenja i vrsti ozračenog tkiva (energiji jonizacije materijala, f ~Ai /e) U suhom zraku apsorbovanoj dozi od 1 Gy odgovara ekspoziciona doza od 0, 26 C/kg.

Efekat jonizirajućeg zračenja na organizam ne zavisi samo od veličine apsorbovane ili ekspozicione doze već i od vremena boravka organizma u polju zračenja. Nije svejedno da li jedna osoba prima određenu dozu u toku jednog sata, dana ili godine. Zbog toga je uvedena veličina koja se zove brzina doze ili jačina doze, a koja predstavlja priraštaj doze u jedinici vremena. Jačina apsorbovane doze : d. D priraštaj apsorbovane doze u vremenu dt jačina doze ≠ jačina jonizirajućeg zračenja

Jačina ekspozicione doze d. X priraštaj ekspozicione doze za vrijeme dt Pošto u ozračenom tkivu jednake apsorbovane doze, primijenjene u toku jednakih vremenskih intervala, različitim vrstama zračenja, izazivaju različite biološke promjene, uvedena je ekvivalentna doza: H = DQN Ona je dimenzionalno jednaka apsorbovanoj dozi, a izražava se u sivertima, 1 Sv=1 J/kg

H = DQN D - apsorbovana doza, Q - bezdimenzionalni faktor kvaliteta kojim se izražavaju razlike u biološkom efektu različitih zračenja. On ima vrijednosti 1 za fotonska x i zračenja, 10 za β zračenje, 20 za zračenje i druge višestruko nabijene čestice, N - također bezdimenzionalni faktor, obuhvata sve druge okolnosti pri zračenju, specificiran od strane međunarodne komisije za radiološku zaštitu (ICRP).

Jačina ekvivalentne doze : Za određivanja stepena ozračenosti ljudskog organizma kao cjeline, uvedena je efektivna ekvivalentna doza : Wi predstavlja "težinski faktor“ za i-ti organ Hi ekvivalentna doza za i-ti organ

TEŽINSKI FAKTORI Wi ZA ORGANE ČOVJEKA ORGAN Wi gonade dojka crvena krvna zrnca pluča tiroidna žlijezda kosti ostali organi (zajedno) 0, 25 0, 12 0, 03 0, 30 "Težinski faktor" je vjerovatnoća očekivanog biološkog efekta u nekom organu kada je taj organ ozračen istom dozom kojom je ozračeno cijelo tijelo. Vrijednosti Wi su između 0 i 1 pri čemu je :

Maksimalna dozvoljena jačina ekvivalentne doze za čovjeka u prosjeku iznosi 1, 7· 10 -3 Sv godišnje. Odavde se izuzimaju djeca i žene u reproduktivnom dobu i u toku trudnoće. Gravidnim ženama se zabranjuje rad sa izvorima zračenja ili boravak u neposrednoj blizini izvora zračenja u toku cijelog perioda trudnoće.