Elektronski dozimetar Lina dozimetrija Pojam line dozimetrije se

Elektronski dozimetar

Lična dozimetrija Pojam lične dozimetrije se ogleda u određivanju doze koju primi pojedinac od spoljašnih izvora zračenja na radnom mjestu. Osobe koje rade u kontrolisanoj zoni moraju nositi lične dozimetre. Kod nas se koriste termoluminescentni dozimetri, čije je korištenje općeprihvaćeno u svim razvijenim zemljama svijeta. Oni su zamijenili stariju tehnologiju koja je koristila filmske dozimetre. U novije vrijeme razvijaju se i elektronski lični dozimetri. Lična dozimetrija se vrši samo kod uposlenika izloženih vještačkim izvorima zračenja, ali ne i kod osoba koje rade u uslovima povišenog prirodnog zračenja.

Veličine u ličnoj dozimetriji Najvažnije veličine u ličnoj dozimetriji su nastale da se opišu udruženi efekti fizičkih i bioloških procesa u živom organizmu pri djelovanju zračenja. Efektivna doza E je definisana kao zbir proizvoda doznih ekvivalenata u tkivu ili organu T i odgovarajučeg težinskog faktora Tkivni težinski faktor opisuje “značaj” tkiva/organa sa stanovišta izloženosti zračenja i dat je zasebno za svaki osjetljivi organ covječijeg tijela. Zbir svih težinskih faktora mora biti jednak jedinici.

Apsorbovana doza (absorbed dose) predstavlja količinu zračenja koju apsorbuje materija na koju jonizirajuče zračenja djeluje. Jedinica za apsorbovanu dozu je grej Gy a jedan Gy se izražava preko Joula po koligramu. Gy = J/kg Dozni ekvivalent (ili ekvivalentna doza) tkiva ili organa dobije se sabiranjem proizvoda srednje apsorbovane doze koju vrstu zračenja R preda posmatranom tkivu ili organu i odgovarajućeg radijacionog težinskog faktora

Radijacioni težinski faktor (isti broj Gy) opisuje činjenicu da ista apsorbovana doza različitih karakteristika (fotoni, neutroni, elektroni. . ) izaziva različite biološke efekte. Jedinica za dozni ekvivalent i efektivnu dozu je sivert (Sv), što je dimenziono jednako jednom Gy jer se apsorbovana doza množi sa bezdimenzionim faktorom Dubinsku lični dozni ekvivalent za određivanje doznih ekvivalenata tkiva: • Tkivo na dubini 10 mm • Koža na dubini 0. 07 mm • Očno sočivo na dubini 3 mm je jedna od veličina koja se koriste

Neke maksimalne doze • Maksimalna godišnja doza za čovjeka = 5 REM ili 50 m. Sv = 50 000 u. Sv • Maksimalna godišnja doza za trudnice i djecu = 0. 5 REM ili 5 m. Sv=5 000 u. Sv

Godišnje doze Granice Vanjskog/unutrašnjeg ozračenja za okupacionu izloženost (za one koji rade sa izvorima) Odrasla osoba Cijelo tijelo* 5000 mrem/god 500 mrem/god Sočivo oka 15000 mrem/god 1500 mrem/god Ekstremiteti 50000 mrem/god 5000 mrem/god Koža 50000 mrem/god 5000 mrem/god Organi 50000 mrem/god 5000 mrem/god >18 god dijete < 18 god

Lični dozimetri su napravljeni tako da su prilagođeni potrebama po veličini: nose se u toku izlaganja zračenju, na definisanoj poziciji u odnosu na tijelo, tako da ne ometaju rad. Fizički princip po kome funkcionišu može biti svaka pojava koju proizvodi jonizirajuće zračenje tako da efekat ostaje „zapamćen“ i da se može jednoznačno povezati sa dozom zračenja: • hemijski efekti, • optički efekti, • termoluminiscentni Pored dozimetara mora postojati uređaj na kojem se “obrađuju” dozimetri. Informacija o dozi (obrada dozimetara) je rezulatat primjene kalibracije na pojedinačne dozimetre predhodno izložene zračenju.

Vrste ličnih dozimetara 1. 2. 3. • Lični termoluminiscentni dozimetri • Filmski dozimetri • Elektronski dozimetri

Termoluminiscentni dozimetri Princip rada: Termoluminescentni detektori su detektori izgrađeni od materijala koji prilikom zagrijavanja, ako je bio izložen zračenju, emituje svjetlost. Ta svjetlost se može mjeriti i detektovati pomoću specijalnog čitača. Apsorpcijom zračenja molekule prelaze iz osnovnog stanja u pobuđeno. Zagrijavanjem se molekule vraćaju u prvobitno stanje, što je praćeno emisijom vidljive svjetlosti. Količina svjetlosti koja je emitovana iz kristala proporcionalna je apsorbovanoj energiji zračenja. Svojstvo termoluminiscencije imaju supstance kao što su: Li. F, Ca. F 2, Al 2 O 3. TLD ne daju informacije o energiji upadnog zračenja. Ovaj tip dozimetara koriste personalne osobe koje rade sa izvorima zračenja.

Upotreba TLD-ova je raširena i smatraju se najpouzdanijim ličnim dozimetrom na tržištu Osnovne prednosti su: § za korištenje nisu potrebne baterije (pasivni dozimetri) § očitana doza ne zavisi od energije zračenja (isti dozimetar mjeri doze od § spektra niskih energija u mamografiji, do visokih kod linearnog akceleratora), § tkivno su ekvivalentni (očitana doza dobro opisuje onu koju je tijelo primilo), § mogu se višekratno upotrebljavati, § imaju (relativno) nizak prag doze. Nedostaci: § Visoka cijena dozimetara i čitača § Osjetljivost na temperaturu

Filmski dozimetri su vrsta hemijskih dozimetara. Polako se izbacuju iz upotrebe s obzirom na brojne nedostatke. Među njima je najvažnija velika energetska zavisnost (slab odziv na visokim energijama zračenja) i visok prag minimalne doze. Prednosti ovih dozimetara su: - mala cijena, - lako očitanje, - mogućnost arhiviranja. Filmski detektor se koristi u kombinaciji s različitim filterima. Na ovaj način može se procijeniti kojoj vrsti zračenja je uposlenik bio izložen.

Lični elektronski dozimetri ili, skraćeno, EPD naveliko preuzimaju tržište. Međutim, njihovu upotrebu i dalje prati nekoliko velikih nedostataka. Nedostaci: § Za njihov rad je potrebna baterija (može predstavljati problem u slučaju potrošnje) § Imaju veču energetsku zavisnost u odnosu na TLD-ove, te nisu pouzdani u pulsirajućim poljima zračenja. § Osjetljivi su na elektromagnetna nejonizirajuča zračenja (mobitele), pa znaju davati lažna očitanja.

Prednosti: § Alarm koji upozorava na povećanu brzinu doze § Direktno očitanje § Pračenje trenutnih (dnevnih) doza koje prime uposlenici § Podaci se mogu prebaciti na računar gdje se vide promjene brzine doze tokom korištenja. Cijena ovih dozimetara je daleko veća od cijene TLD-ova ili filmskih dozimetara, ali se ušteda može ostvariti kod očitanja, obzirom da nije potreban poseban čitač.

EPD Mk 2 -elektronski individualni dozimetar – Karakteristike uređaja EPD Thermo Scientific

EPD Mk 2 je elektronski individualni dozimetar koji detektuje i mjeri beta i gama zračenje. Osjetljivost na gama i X zrake je u energetskom rasponu od 15 ke. V do 10 Me. V. Osim toga EPD Mk 2 je osjetljiv i na beta zračenje čije su energije u rasponu od 250 ke. V do 1. 5 Me. V. Odgovor na neutronsko zračenje manji je od 2%.

EPD Mk 2 sadrži tri detektora zračenja od silicijeve diode. Izlazi sa svakog od detektora se obrađuju, proračunava se i ispisuje dubinska (Hp(10)) i površinska (Hp(0. 07)) doza zračenja. Omogućeno je direktno očitavanje Hp(10) i Hp(0. 07). Napajanje putem standardne alkalne baterije (1. 5 V) ili visokoenergetske LTC baterije (3. 6 V). Masa dozimetra (uključujući LTC bateriju i dodatak za pričvršćivanje) je 95 g. Dimenzije: 86 x 62 x 18. 5 mm

üVisoka otpornost na radiofrekvencijske smetnje üPozadinsko osvjetljenje üAlarm üRadna temperatura: -10°C do 40°C

Podaci o primljenim količinama zračenja se pohranjuju u unutrašnju memoriju uređaja, a korisniku se prikazuju putem LCD zaslona. Jedina tipka na dozimetru omogućava korisniku preuzimanje podataka, podešavanje mjernog područja, alarma, te korištenje ostalih funkcija uređaja. Kako bi se smanjio gubitak podataka usljed potrošnje baterije ili nekog drugog kvara podaci se pohranjuju u unutrašnju memoriju dozimetra svakih 15 minuta. Podaci se zapisuju i očitavaju putem infra-red sučelja na dozimetru.

Rad sa. Softver uređajem Easy EPD 2