TAALSITUATIE ONTWIKKELING IN VLAANDEREN TAAL IS EEN AJUIN

TAALSITUATIE & ONTWIKKELING IN VLAANDEREN

TAAL IS EEN AJUIN (OF UI? )

BEGRIPSBEPALING • De standaardtaal, een definitie: • Kenmerken van een standaardtaal: • • • geschreven vorm gecodificeerd functioneel domein algemeen erkend als de norm

BEGRIPSBEPALING • De standaardtaal, een definitie: • De standaardtaal is niet statisch. Een tweede definitie: • het Nederlands dat algemeen bruikbaar is in het publieke domein, dat wil zeggen in alle belangrijke sectoren van het openbare leven, zoals het bestuur, de admi nistratie, de rechtspraak, het onderwijs en de media (taaladvies. be) • Andere benamingen voor onze standaardtaal: • Algemeen Nederlands (AN) • Standaardnederlands

VARIATIE BINNEN STANDAARDTAAL Belgische versus Nederlandse standaardtaal 1) Uitspraak • • 2) Woordenschat (BE vs NL) • • 3) Een Nederlander neemt de [trem] naar de [teeraapuit]. Een Vlaming neemt de [tram] naar de [teeraapeut]. ajuin / ui croque-monsieur / tosti vijgen na Pasen / mosterd na de maaltijd kleedje / jurk gsm / mobieltje microgolf / magnetron zeker en vast / vast en zeker Constructies • BE: ‘Van wortels hou ik niet. ’ vs NL: ‘Wortels, hou ik niet van. ’

BEGRIPSBEPALING • Het dialect, een definitie: • Een tweede definitie: • Dialecten zijn regionale taalvariëteiten die zijn voortgekomen uit anderhalf millennium spontane ontwikkeling in het mondelinge gebruik, zonder van boven of buitenaf opgelegde normen en regels. (Magda Devos)

DIALECTLANDSCHAP IN VLAANDEREN

HET BRABANTS • Fonologische kenmerken • scherpe uitspraak ‘i’ en ‘u’ (diek en puut) • lang uitspreken van ‘ie’ en ‘oe’ (biet versus bier / boek versus boer) • uitspraak van tweeklanken als ‘ei’ en ‘ui’ als lange eenklanken (De trèèn staat bèùten. ) • overgang van ‘oe’ naar ‘uu’ of ‘ie’ (grien / gruun) • Typisch voor de Denderstreek = mouillering / gemouilleerde medeklinkers • kiendj, geldsj, moesj

HUIDIGE POSITIE DIALECT • Dialectverlies: sinds ’ 60 gedaan met geleidelijke ontwikkeling 1) Systeemverlies: de dialecten verliezen hun authenticiteit (lokale kenmerken) o. i. v. de standaardtaal 2) Functieverlies: steeds minder mensen / steeds minder omstandigheden • Oorzaken: • toegenomen mobiliteit • sociale profilering

ONGELIJK TEMPO DIALECTVERLIES • regio • West-Vlaanderen & Limburg en Antwerpen (reden? ) • sekse • vrouwen versus mannen (reden? ) • sociale klasse (opleidingsniveau) • handarbeiders versus vrije beroepen, academici, hogere bedienden • leeftijd • oudere mensen versus jongeren

WANNEER WEL NOG DIALECT? Profiel van een dialectspreker: man van een lagere sociale klasse ouder dan 40 jaar uit West Vlaanderen Nuance: • ook tussen oudere generatiegenoten in vertrouwde kring (ouders en grootouders)

ZULLEN DE DIALECTEN VERDWIJNEN? • Allicht wel! • objectieve omstandigheid: grootschalige communicatiemaatschappij ≠ voedingsbodem voor dialecten • subjectieve factor: negatieve attitude gemiddelde Vlaming • Ondanks dialectrenaissance… • dialectkringen, publicaties, muziek, dialecttoneel enzovoort.

DIALECTKAART ‘GLIJBAAN’