Manipulici Translation Studies Maciej Werner Przedstawiciele Gwnie holenderski

Manipuliści (Translation Studies) Maciej Werner

Przedstawiciele: Głównie holenderski obszar językowy oraz Izrael n n n Jose Lambert Gideon Toury Andre Lefevere n Theo Hermans Ria Vandauwera n James Holmes n Susan Bassnett n

Główne założenia: n Zamiast dążenia do ekwiwalencji – celowa manipulacja tekstem. n Niemal wszyscy przedstawiciele szkoły zajmują się przekładem wyłącznie literackim, a badania wywodzą z literatury porównawczej. n Odrzucenie wpływu językoznawstwa na dziedzinę swoich badań.

Pojęcie polisystemu literackiego n Szkoła 'manipulacyjna' sięga swoimi korzeniami do pojęcia polisystemu literackiego, wywodzącego się ze szkoły formalistów rosyjskich oraz strukturalistów praskich. n Wysunięty został postulat, że literatura w danym społeczeństwie jest zbiorem różnych systemów, systemem systemów, lub polisystemem, w którym różne rodzaje (genres) szkoły i tendencje, stale będące ze sobą w sprzeczności, próbują wysunąć się na prowadzenie i rywalizuja między sobą w walce o czytelnika, a także o prestiż i siłę. Widziana w ten sposób literatura nie stanowi już statecznego fenomenu, lecz zmienia się w strukturę wysoce kinetyczną, w której wszystko stale się zmienia.

Rola przekładu w polisystemie literackim. n W polisystemie następują stałe przesunięcia i zmiany oraz wewnętrzne opozycje. Przekład literacki odgrywa w takim wysoce dynamicznym makrosystemie bardzo ważną rolę, pomagając rozprzestrzeniać się takim formom jak np. włoski sonet, francuski klasycyzm. n Badacze podkreślają że przekład odgrywał często istotną kreatywną i innowacyjną rolę w polisystemach literackich. W ich podejściu przekład staje się typem tekstu samym w sobie, integralną częścią kultury docelowej, a nie zaledwie reprodukcją innego tekstu. Orientacja na tekst docelowy. n "tekst docelowy funkcjonuje jako przekład".

Wypracowali własne zasady, metody i modele teoretyczne: n Położenie nacisku na tekst docelowy prowadzi do podejścia opisowego, które otwarcie odrzuca podejście normatywno - oceniające, charakterystyczne dla tradycyjnej, filologicznej teorii przekładu. n Uwaga badaczy przesuwa się z procesu przekładu, na przekład rozumiany jako rezultat, a tekst staje się faktem historycznym. n Koncentracja przede wszystkim na badaniach empirycznych, opisywanie i analizowanie istniejących przekładów, porównywanie różnych przekładów tych samych dzieł (unikając jednak ocen krytycznych!), badanie odbioru przekładu, prowadzenie szerokich przeglądów historycznych. n Zbliżone do konwencjonalnych badań porównawczo - literackich, choć ich tematem są przekłady, a nie dzieła oryginalne.

Hermans przedstawił w swoim programie manipulistów, iż: n literatura widziana jest jako kompleksowy i dynamiczny system, zakładający stałe przenikanie się modeli teoretycznych i praktycznych przypadków przekładu. n podejście do przekładu literackiego jest opisowe, zorientowane na tekst docelowy, funkcjonalne i systemowe. n zakłada się dalsze rozwijanie zainteresowania badaniem norm i ograniczeń, które rządzą produkcją i recepcją przekładu, relacji pomiędzy tłumaczeniami i innymi rodzajami procesowania tekstów oraz miejsca i roli tłumaczenia zarówno wewnątrz danej literatury, jak i w interakcji pomiędzy poszczególnymi literaturami.

Badacze chcą tworzyć ogólną teorię dopiero po przeanalizowaniu możliwie najszerszego spektrum towarzyszących przekładowi zagadnień, tak aby powstał obraz literatury jako 'złożonego, dynamicznego systemu‘, w którym będziemy mieli do czynienia ze stałym nakładaniem się na siebie modeli teoretycznych i praktycznych studiów nad indywidualnymi tekstami. Ma być to podejście, które uwzględni: n zasady i ograniczenia w tworzeniu i odbiorze tekstów tłumaczonych. n relację pomiędzy przekładem a innymi sposobami przetwarzania tekstów. n miejsce i rolę przekładu zarówno w danej literaturze, jak i w interakcji między literaturami.

Wizja dyscypliny naukowej, mającej zastosowanie dla całego kompleksu problemów skupionych wokół zjawiska przekładu i operacji przekładowej (Translation Studies) zaproponowana przez Jamesa Holmesa:

Model opisu relacji pomiędzy tekstami tłumaczonymi a tekstem oryginału (Kitty van Leuven-Zwart): (pozwalający prowadzić porównanie tekstów źródłowych i docelowych) n Przy porównaniach tych nie wprowadza się ewaluacji, ale stara się zaobserwować przesunięcia na różnych poziomach językowych, jakich dokonywali tłumacze, określając je za pomocą stworzonego przez siebie systemu kategorii. n Model składa się z dwóch części: porównawczej i opisowej.

Część porównawcza: n Dotyczy przesunięć mikrostrukturalnych na poziomie zdania czy frazy. n Zasadniczym pojęciem jest pojęcie relacji, rozumiane następująco: Dwie jednostki są wobec siebie w relacji, jeżeli istnieją podobieństwa, które je łączą, oraz różnice, które je dzielą. n Przy podobieństwach mówimy o aspektach łączności, przy różnicach - o aspektach rozłączności.

Część opisowa: n Pozwala na prześledzenie dokonania przesunięć mikrostrukturalnych dla poziomu makrostrukturalnego postaci, wydarzeń, czasu i miejsca akcji oraz innych komponentów tekstowych.

Zestawiane są transemy (translacyjne jednostki posiadające znaczenie), które są porównywalnymi jednostkami tekstu zawierającymi znaczenie i wyłoniony zostaje wspólny mianownik, który może mieć charakter: n n n Semantyczny Pragmatyczny Sytuacyjny Jeżeli ma charakter semantyczny lub pragmatyczny określa się go mianem architransemu i jest on podstawą porównania. Wszystkie transemy porównuje się kolejno z architransemem. Obecność lub nieobecność aspektu rozłączności przy takim porównaniu stanowi punkt wyjścia do stworzenia trzech kategorii przesunięć:

Kiedy jeden z dwóch transemów (tłumaczenia i oryginału) charakteryzuje się aspektem rozłączności, mówimy o modulacji (modulation), dzielącej się dalej na uogólnienie i wyszczególnienie. Uogólnienie następuje gdy rozłączność pojawia się w transemie tekstu oryginału, Wyszczególnienie gdy pojawia się ona w transemie tekstu przełożonego.

Druga główna kategoria przesunięć to modyfikacja (modification). Zdarza się ona, gdy oba transemy charakteryzują się aspektem rozłączności. n W tej kategorii aspekt rozłączności dotyczyć może czynników semantycznych, stylistycznych lub syntaktycznych, a więc modyfikacja może mieć charakter semantyczny, stylistyczny i syntaktyczny, a w dalszej kolejności syntaktyczno - semantyczny, syntaktyczno - stylistyczny i syntaktyczno - pragmatyczny.

Trzecia i ostatnia kategoria w części porównawczej to mutacja (mutation), która dotyczy tych wszystkich przypadków, w których niemożliwe jest ustalenie architransemów. Wtrącenia lub opuszczenia fraz czy zdań podrzędnych to przykład przypadków mutacji.

n Część deskryptywna modelu dostarcza systematycznego opisu sposobów, w jakie kategorie i subkategorie przesunięć mikrostrukturalnych związane są z funkcjami i poziomami tekstu występującymi w makrostrukturze literackich tekstów prozatorskich. n Wyniki analiz i porównań tekstów dokonanych przez van Leuven-Zwart pozwalają przypuszczać, że nawet najsubtelniejsze i najniewinniejsze przesunięcia i zmiany na poziomie mikrostrukturalnym mogą zniekształcić w znaczący sposób istotne i różnicujące cechy tekstu.