Evropa u vreme ujedinjenja Italije i Nemake Druga

Evropa u vreme ujedinjenja Italije i Nemačke

• Druga polovina 19. veka obeležena je promenom medjunarodnih odnosa i ravnoteže snaga u Evropi • Na to je presudno uticalo ujedinjenje Italije i Nemačke, čime su ostvarene nacionalne težnje dva velika evropska naroda, ali i stvorena suštinski drugačija politička slika Evrope

Viktorijanska Engleska • Englesku 19. veka obeležila je vladavina kraljice Viktorije (1837 -1901) • Tokom njene vladavine definitivno je oblikovan dvopartijski sistem (konzervativna i liberalna) i parlamentarna demokratija, u kojoj je premijer obavezno bio iz stranke koja je pobedila na izborima • Tako su političke partije postale izvor političke moći, umesto krune. • Tokom 19. veka Britanija je nastavila da širi svoje kolonijalno carstvo u Africi i Indiji, kraljica Viktorija proglašena je za “caricu Indije” • Ovo doba britanske istorije naziva se “viktorijanska epoha, moć britanske imperije zasnivala se na industrijskom razvoju i kolonijalnim bogatstvima.

• Kraljica Viktorija • Kraljica Engleske 1837 -1901 • Poslednji vladar iz dinastije Hanover, nju je nasledila dinastija Vindzor

Rusija • Rusija je tokom 19. veka bila feudalna zemlja, sa apsolutističkom vladavinom careva iz dinastije Romanov • Početkom 19. veka car Aleksandar I (18011825) je na početku vladavine pokušao da izvrši modernizaciju škola, ali je nakon početka Napoleonovih ratova odustao od reformi i bio je jedan od osnivača Svete alijanse

• Njegov naslednik Nikolaj I (1825 -1855)je dodatno ojačao apsolutizam i od Rusije napravio policijsku državu • Protiv njegovog apsolutizma je 1825. god. izbila pobuna plemića, poznata kao “pobuna dekabrista” (ime po mesecu decembru), koja je bila surovo ugušena

• Car Nikolaj I Romanov • Ruski car 1825 -1855

• On je strahovao od svakog revolucionarnog pokreta, ne samo u Rusiji, već i u čitavoj Evropi • Zato je Austriji pružio ključnu pomoć u gušenju madjarske revolucije 1849. god. • Sa druge strane vodio je izrazito antitursku politiku, ali je njegova politika naišla na otpor velikih sila i pretrpeo je poraz u Krimskom ratu (1853 -1856) protiv koalicije Turske, Francuske i Engleske, pomognute Sardinijskom kraljevinom • Rat je završen Pariskim mirom 1856. god. kojim Rusija gubi deo Besarabije, gubi pravo držanja flote u Crnom moru i pravo zaštite svih hrišćana u Osmanskom carstvu • Porazom u Krimskom ratu Rusija postaje drugorazredna evropska sila

• Naslednik Nikolaja I, car Aleksandar II je pokazao spremnost za reforme • On je 1861. god. ukinuo pravo feudalaca da poseduju kmetove (delimično ukida feudalizam), ukida kmetstvo • 1864. god. on je uveo jednakost pred zakonom, i uveden sudski postupak sa porotom i nezavisnost sudova

Ujedinjenje Italije • Posle Bečkog kongresa Italija je ostala razjedinjena, a revolucija 1848 -49. god. je to pitanje dodatno odložila • Nakon te revolucije Venecija i severna Italija bile su pod vlašću Habsburga, ostale države bile su Papska država i Napuljska kraljevina (dinastija Burbona) • Nosilac pokreta za ujedinjenje Italije bila je Savojska dinastija, koja je vladala u Pijemontu (Sardinijska kraljevina)

• Ideja o ujedinjenju Italije pojavila se još početkom 19. veka • Politički pokret za ujedinjenje nazivao se Rizordjimento (preporod) • 30 -tih godina 19. veka pojavio se i pokret “Mlada Italija”, na čelu sa Djuzepeom Macinijem, koji se zalagao za jedinstvenu italijansku republiku • Na čelu dobrovoljačkih odreda za ujedinjenje nalazio se čuveni italijanski revolucionar Djuzepe Garibaldi

• Nakon revolucije 1848 -49, vodeću ulogu u procesu ujedinjenja preuzeo je predsednik vlade Pijemonta grof Kamilo Kavur; on je stao na čelo Rizordjimenta • Kavur je bio svestan da je ujedinjenje Italije nemoguće bez poraza Austrije, a za to mu je bio potreban moćan saveznik • Za svoj plan on je pridobio francuskog cara Napoleona III, ali je morao da mu ustupi Nicu i Savoju, osim toga Napoleon III je računao da će Italija biti zavisna od Francuske • Pijemont je učestvovao u Krimskom ratu protiv Rusije, zahvaljujući čemu je dobio priliku da velike sile upozna sa idejom ujedinjenja Italije

• Grof Kamilo Benco Kavur (1810 -1861)

• Do rata Pijemonta i Austrije došlo je 1859. god. , na stranu Pijemonta stala je Francuska • Austrijanci su pretrpeli poraze u bitkama kod Madjente i Solferina • Mirovnim ugovorom Pijemont je dobio Lombardiju, Francuska Nicu i Savoju, dok je Austrija zadržala Veneciju • Pobeda Pijemonta je pokrenula revolucionarni talas, tako da su vojvodstva Parma, Toskana i Modena proglasila ujedinjenje sa Pijemontom • Zatim je došlo do ustanka na Siciliji, ustanicima se pridružio Garibaldi sa dobrovoljcima, pobuna se proširila i na južnu Italiju, tako da je Garibaldi ušao u Napulj i proglasio ujedinjenje sa Pijemontom

• 1861. god. u Torinu je proglašeno stvaranje Kraljevine Italije, na čelu sa kraljem Vitoriom Emanuelom II • Izvan Italije ostali su Venecija i Rim • Napoleon III je uvideo da će doći do stvaranje moćne italijanske države, što mu nije odgovaralo, tako da je francuska vojska ušla u Rim i štitila Papsku državu

• Nakon izbijanja austrijsko-pruskog rata 1866. god. , Italija je postala saveznik Pruske i zauzvrat je dobio Veneciju • Zbog rata sa Pruskom, 1870. god. povučen je francuski garnizon iz Rima, što je iskorišćeno za osvajanje Rima, koji postaje prestonica • Rimski papa nije priznao pripajanje Rima Italiji, odnos Vatikana i Italije regulisao je tek 1929. god. Benito Musolini

Ujedinjenje Nemačke • Dolaskom na presto Pruske kralja Viljema I 1861. god. i njegovim imenovanjem za kancelara Ota fon Bizmarka 1862. god. ubrzan je proces ujedinjenja Nemačke • Bizmark je, uz pomoć načelnika generalštaba Helmuta fon Moltkea izvršio vojnu reformu, stvorivši jaku i modernu vojsku • Bizmark je bio konzervativac, koji je u politici priznavao samo princip sile • Poznat je kao “gvozdeni kancelar”, nadimak je dobio zbog izjave da se velika pitanja tog vremena neće rešavati govorima nego gvoždjem i krvlju • Uz pomoć Austrije, Pruska je porazila Dansku 1864. god. i oduzela pokrajine Šlezvig i Holštajn • Medjutim, ubrzo je došlo do sukoba medju dotadašnjim saveznicima.

• Oto von Bizmark • Kancelar Pruske (1862 -1871) • Kancelar Nemačke (1871 -1890)

• Za Bizmarka je jedina opcija ujedinjenja bila pod vodjstvom Pruske, zato je sukob sa Austrijom bio neizbežan • Do rata Pruske i Austrije došlo je 1866. god. • Pruska vojska je odlučujući poraz nanela Austrijancima u bici kod Sadove (Kenigrec), čime je Austrija bila izbačena iz borbe za nemačko ujedinjenje • Austrija je morala da prihvati raspuštanje Nemačkog saveza i stvaranje Severnonemačkog saveza, pod vodjstvom Pruske

Severnonemački savez

• Jačanje Pruske uznemirilo je Francusku, tako da je 1870. god. došlo do rata • Pruska vojska nanela je odlučujući poraz Francuzima kod Sedana, u kojoj je zarobljen i car Napoleon III • Poraz kod Sedana 1870. god. doveo je do pada Drugog carstva i uspostavljanja Treće republike u Francuskoj • Severnonemačkom savezu su se pridružile i južne nemačke države

• Početkom 1871. god. u Versaju proglašeno je Nemačko carstvo (Drugi rajh); pruski kralj Viljem I proglašen je za nemačkog cara, dok je kancelar ostao Bizmark • Rat sa Francuskom okončan je mirom u Frankfurtu 1871. god. , kojim je Francuska morala da se odrekne pokrajina Alzas i Loren u korist Nemačke

Proglašenje nemačkog carstva

• Nemačka vlada nije bila odgovorna parlamentu, već caru koji je imenovao ministre. • Nemačka je imala dvodomni parlament, donji dom su činili izabrani poslanici a gornji dom su činili predstavnici ujedinjenih nemačkih država • Pruska je bila ekonomski najrazvijenija država, pod njenim vodjstvom počinje ubrzana industrijalizacija i ekonomski razvoj Nemačke, koja do kraja 19. veka postaje velika privredna sila

Francuska • Odmah nakon poraza kod Sedana, u jesen 1870. god. proglašena je Treća republika. • Socijalno nezadovoljstvo i teški uslovi koje je Nemačka nametnula Francuskoj doveli su 1871. god. do pobune Narodne garde, koja je proglasila Parisku komunu • Komuna je sprovela levičarske revolucionarne mere, ali je do kraja 1871. god. pobuna ugušena.

• Gubitak Alzasa i Lorene i plaćanje ratne štete imali su značajne negativne posledice i doveli do ekonomskog zaostajanja Francuske u odnosu na Britaniju i Nemačku. • Francuska je ipak uspela da zadrži brojne kolonije u Africi, Indokini. • Ustavom iz 1875. god. uvedeno je opšte pravo glasa, a predsednik je imao velika ovlašćenja.