A enerxa interna da Terra ESTRUTURA DO PLANETA

A enerxía interna da Terra

ESTRUTURA DO PLANETA CODIA ou LITOSFERA: Capa externa, moi fina en ( 5 a 90 km de grosor), formada por minerais en estado sólido. Codia continental: máis antiga, dun espesor medio de 35/40 km. atmosfera hidrosfera MANTO: Capa intermedia de 2. 900 km de grosor, formada maioritariamente por rocha sólida ou parcialmente fundida. Codia oceánica: máis nova, atópase debaixo dos océanos. Ten un grosor medio de 7 km e unha idade máxima de 200 millóns de anos. NÚCLEO: Parte central, formada polos materiais máis densos. Núcleo externo: 2. 000 km de profundidade, composto por ferro, níquel e osíxeno líquidos a 3. 900º C. Núcleo interno: de 1. 370 km de radio. Formado por ferro e níquel macizos a unha temperatura de ata 4. 500º C.

Os materiais que conforman o planeta están cambiando constantemente impulsados pola enerxía acumulada nas capas internas e pola actuación dos axentes meteorolóxicos. Cleveland (Illas Aleutianas-Alaska, 2006)

A litosfera está dividida nunha serie de placas ríxidas que aboian sobre a capa inferior que está parcialmente afundida. As correntes de convección da parte afundida fan que as placas, se despracen, se separen nunhas zonas e se compriman noutras. ZONAS DE SUBDUCIÓN Áreas nas que as placas superficiais se introducen debaixo doutras. O aumento da temperatura do interior funde os materiais. DORSAIS OCEÁNICAS Nos lugares onde se separan as placas fórmanse fendas por onde emerxe o magma fundido do interior. RIFT Zona de separación dentros dunha placa continental. CONVERXENCIA DE PLACAS CONTINENTAIS As codias defórmanse intensamente e dan lugar a cadeas de montañas.

Formación de montañas por desprazamento de placas

Placas tectónicas

FALLA: discontinuidade que se forma pola fractura nas rochas superficiais da Terra (ata uns 200 m de profundidade) cando as forzas tectónicas superan a resistencia das rochas. O movemento pode ser vertical, horizontal ou combinado. O movemento nunha falla pode ser lento ou brusco e producir terremotos. Unha falla considérse activa cando hai evidencia de movementos nos últimos 1, 8 millóns de anos (Cuaternario).

Falla de Sant André en California

Falla en Islandia, entre as placas norteamericana e euroasiática

Principais fallas de Galicia

PREGAMENTOS, PREGUES Deformacións das rochas (xeralmente sedimentarias) no que os elementos están dispostos en capas que se curvan formando ondas máis ou menos paralelas entre sí. Orixínanse por esforzos de compresión nas rochas que non chegan a rompelas. Adoitan aparecer nas beiras das placas tectónicas. Poden responder a esforzos laterais (converxencia de placas) ou verticais (subdución). Dan lugar á formación de serras e montañas.

PREGAMENTO DE CAMPODOLA-LEIXAZÓS-O COUREL

Auga Levada-Quiroga

TERREMOTO OU SISMO: Sacudida do terreo que se produce debido ao choque das placas tectónicas e á liberación da enerxía ao reorganizarse de forma brusca os materiais que conforman a codia terrestre.

Os terremotos máis comúns prodúcense ao liberarse enerxía potencial acumulada pola deformación gradual das rochas contiguas ao plano dunha falla activa. Tamén se poden producir por procesos volcánicos, por desprendementos de rochas ou por afundimentos de cavidades A maioría dos terremotos de orixe tectónica prodúcense nas zonas de contacto das placas. Terremoto de San Francisco, 1906

O movemento símico propágase en ondas elásticas a partir do hipocentro. sismógrafo Os terremotos mídense en diferentes escalas de magnitude e intensidade. A máis coñecida é a de Ritcher que mide magnitudes de 1 a 10.

OS 12 TERREMOTOS MÁIS INTENSOS data 1 22 -51960 magnitu de lugar efectos 9, 5 Valdivia (Chile) 5. 700 a 10. 000 mortos, 2. 000 damnificados. 2 26 -122004 9, 3 Océano Índico. Sumatra-Andamán (Indonesia) 283. 000 mortos, podendo acadar os 400. 000? 3 28 -31964 9, 2 Anchorage (Alaska) 128 mortos. 4 11 -32011 9 Costa de Honsu (Xapón) 18. 000 víctimas, entre mortos e desaparecidos. 5 4 -111952 9 Península de Kamchatka (Rusia) 6 27 -22010 8, 8 Cauquenes (Chile) 524 mortos 7 15 -81880 8, 8 Illapel (Chile) 25 mortos e numerosas vivendas destruídas 8 31 -11906 8, 8 Costa de Esmeraldas (Ecuador) 1. 000 mortos 9 24 -111833 8, 8 -9, 2 Bengkulu, Sumatra (Indonesia) Provocou un tsunami que causou danos na illas Seychelles

Terremoto de Valdivia (Chile) 5. 700 a 10. 000 mortos, 2. 000 damnificados. Afundiu a zona 4 m debaixo do nivel do mar e provocou a erupción do volcán Puyehue. O tsunami propagouse por todo o océano Pacífico e chegou á costa de Asia. É o terremoto que máis tempo durou (10 -11 minutos). As placas Sudamericana e de Nazaca achegáronse 40 m.

Terremoto de Sumatra-Andamán 283. 000 mortos, podendo acadar os 400. 000, a maioría a consecuencia do tsunami con ondas de 30 m. Durou de 8, 3 a 10 minutos. Afectou a Sri Lanka, illas Maldivas, India, Tailandia, Malasia, Bangladesh, Indonesia e Myammar (antiga Birmania).

Terremoto de Anchorage (Alaska) Levantou o solo ata 11, 5 m en 520 km 2 no continente e ata 15 m nas illas Aleutianas. As ondas do maremoto chegaron a California.

Terremoto de Honsu-Xapón (2011): unhas 18. 000 víctimas, entre mortos e desaparecidos. Provocou un tsunami que se estendeu por todo o Pacífico (10 m de altura en Xapón e ata 4 m en Chile). Fixo que o eixo de Terra se movese 10 cm, e que Xapón se desprazase 4 m cara ao leste.

OS TERREMOTOS QUE CAUSARON MÁIS VICTIMAS data magnitude lugar efectos 1 1556 8 Shansi, China 830. 000 mortos 2 2010 7 Haití 316. 000 mortos, 350. 000 feridos e máis de 1, 5 millóns de persoas sen fogar. 3 2004 9 Sumatra. Andamán +283. 000, sobre todo polo tsunami 4 5 1976 7, 5 Tangshan (China) 255. 000 mortos (podería chegar aos 655. 000) ? Alepo, Siria (1138) 230. 000 mortos Haití Tangshan

Terremoto de Haití

Terremoto de Lisboa. Afectou a Portugal, España e norte de África. Sentiuse en Francia e Estados Unidos. O tsunami producido afectou ao norte de África e á Península Ibérica.

MAREMOTOS Un maremoto (tsunami en xaponés) é un grupo de ondas de gran enerxía e tamaño variable que se producen cando algún fenómeno extraordinario despraza verticalmente unha gran masa de auga. A maioría son provocados por terremotos (maremotos tectónicos).

A enerxía dun maremoto depende da altura da onda (amplitude), da velocidade e do número de picos que formen o tren de ondas.

A zona máis afectada polos maremotos é o Océano Pacífico onde funciona un sisema de alertas.

OS MAREMOTOS MÁIS IMPORTANTES lugar data curiosidades 1 Alaska (EE. UU. ) 1958 Un terremoto de 8, 3 graos fixo que se derrubara unha montaña enteira producindo unha onda xigante de ata 580 m de altura. 2 Santorini (Grecia) 1650 a C Producido pola explosión da illa volcánica de Santorini. As ondas chegaron a creta con 100 a 150 m de altura. 3 Krakatoa (Indonesia) 1883 Producido pola explosión do Krakatoa. Unha onda de 45 m de altura acabou coa vida de máis de 35. 000 persoas. 4 Lisboa (Portugal) 1755 Ondas de 6 a 20 m de altura 5 Hokkaido (Xapón) 1993 Ondas de 31 m de altura 6 Océano Índico 2004 250. 000 víctimas. 7 picos de onda de ata 30 m de altura e moi anchas 7 Messina (Italia) 1908 Producido por un terremoto en Sicilia e Calabria. A cidade de Messina (Sicilia) quedou completamente arrasada. Ondas de 13 m de altura. 8 Valdivia (Chile) 1960 Ondas de máis de 10 m de altura

Terremoto e maremoto de Messina (1908)

Alaska 1958

Océano Índico 2004

Tsunami producido polo terremoto de Xapón (2011)

VOLCÁNS Son condutos que poñen en comunicación directa a parte superior da codia terrestre sólida cos niveis inferiores. Por eles ascende o magma (rocha fundida) en forma de lava e gases. Adoitan ter forma cónica rematada nun cráter cono cheminea Na actualidade hai 1500 volcáns activos foco magmático

dorsais fallas transforman zonas de subdució volcáns terremotos Os volcáns son máis abundantes nos lindes das placas tectónicas. Tamén aparecen en lugares separados delas chamados puntos quentes. Poden estar na superficie terrestre ou nos fondos mariños.

PRODUTOS VOLCÁNICOS: Bombas volcánicas Lapilli: fragmentos de escoiras Pó volcánico

O volcán activo máis grande é o Yellowstone, cunha superficie de 9. 000 km 2. Monte Olimpo, en Marte. O volcán máis grande do Sistema Solar, cunha base de 600 km e unha altura de 27 km. O Mauna Loa (Hawai) mide 9. 000 m de altura desde a base do océano e un diámetro de 100 km. .

TIPOS DE VOLCÁNS ESTRUTURA DO CONO Escudo Fisural Estratovolcán Cono de cinzas ERUPCIÓN Hawaiano Estromboliano Vulcaniano Vesubiano Peleano Krakatoano-Freato-magmático Fisural Pico (Os Açores-Portugal) Etna (Italia-2006)

Volcán de escudo: cando a lava é pouco densa produce unha forma de pendente suave. Ás veces teñen fisuras laterais.

Laki (Islandia) Volcán fisural: a lava flúe ao longo dunha abertura con moitas saídas.

Laki (Islandia)

Stromboli (Italia) Estratovolcán-volcán composto: formado por estratos alternos de lava e cinzas volcánicas.

St. Helens (EE. UU. )

Teide (Illas Canarias)

Fujiyama (Xapón)

Cotopaxi (Ecuador)

Irazu (Costa Rica)

Conos de cinzas: de forma cónica e pendente inclinada. Formado por estratos de cinza volcánica. Adoitan ser de pequeno tamaño.

Caldeiras volcánicas Son grandes depresións producidas polo afundimento dunha cámara magmática, por explosión freática ou por deslizamento. Caldeira Aniakchak, Alaska

Lagoa do Fogo (Illa San Miguel-Os Açores)

Monte Redoubt

Lagoa das Sete Cidades (Illa San Miguel-Os Açores)

Lago Toba (Sumatra)

TIPOS DE ERUPCIÓNS VOLCÁNICAS: características exemplos Hawaiana lavas moi fluídas con poucas explosións que forman correntes ladeira abaixo Mauna Loa Estromboliana de erupción permanente acompañada de explosións e coadas de lava Stromboli Vulcaniana magma pouco fluído con frecuentes explosións, gran cantidade de cinzas e gases Vulcano Vesubiana con explosións moi violentas e nubes de cinzas Vesubio, Teide, Popocatepetl, Fujiyama Peleana lava moi viscosa que pode tapar o crater e provocar enormes explosións pola presión dos gases Mont Pelee (As Antillas) Krakatoana Freatomagmático lava moi viscosa cunha temperatura relativamente fría polo que pecha o cráter e da lugar e enormes explosións Krakatoa Kilauea Illa de Surstey Erupcións fisurais a lava flúe ao longo dunha abertura que pode ser de moitos quilómetros. Meseta do Decán (India), Columbia, Dorsal oceánica, Laki

Puu oo (Hawai)

Mayon (Filipinas)

AS PRINCIPAIS ERUPCIÓNS VOLCÁNICAS Caldera de la Garita hai 27 millóns de anos 5. 000 Km³ cambiu o clima da Terra Tambora Sumatra. Indonesia 1815 Expulsou 160 Km³ de materiais e matou a 92. 000 persoas. Laki (Islandia) 1783 39. 350 mortos Krakatoa (Indonesia) 1883 36. 417 mortos Mont Pelée 1902 30. 121 mortos Nevado del Ruiz 1985 24. 800 mortos Saint Helens 1980 expulsou 1, 2 Km³ de materiais Krakatoa

Tambora

Pinatubo (Filipinas, 1991)

St. Helens

Islandia

OUTRAS MANIFESTACIÓNS VOLCÁNICAS

Xeiser: a auga é impulsada intermitentemente e de forma violenta pola presión dos gases que se acumulan na caldeira onde está almacenada. Fumarola: a auga ferve e sae en forma de vapor. Solfataras: emanacións de diferentes gases: compostos de xofre, dióxido de carbono. . . Fonte termal: auga quente mesturada con diferentes minerais

Geisir (Islandia) O Xéiser máis alto é o Waimangu (Nova Celandia). A última erupción foi en 1904 e acadou unha altura de 457 m. O máis alto dos que están activo é o Steamboat, en Wyoming (EE. UU. ) cunha altura de 60 -115 m.

Fumarola

Solfataras

Fonte termal

Gran fonte prismática-Parque Yellowstone

Ourense (Río Miño)

Caldas de Reis

APLICACIÓNS DA ENERXÍA XEOTÉRMICA Ontención de enerxía eléctrica Islandia

Illa de San Miguel-Os Açores

Cocido das Furnas. Illa de San Miguel-Os Açores

As Burgas-Ourense

Termas do Tinteiro-Ourense

Islandia: enerxía calorífica e balneario Montaxe: Adela Leiro (marzo 2011) Imaxes: Adela Leiro, Mon Daporta, Internet