Materiay pochodz z Platformy Edukacyjnej Portalu www szkolnictwo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www. szkolnictwo. pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www. szkolnictwo. pl mogą być wykorzystywane przez jego Użytkowników wyłącznie w zakresie własnego użytku osobistego oraz do użytku w szkołach podczas zajęć dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesyłanie, publiczne odtwarzanie i wszelkie wykorzystywanie tych treści do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik można dowolnie modernizować na potrzeby własne oraz do wykorzystania w szkołach podczas zajęć dydaktycznych.

Spis treści q Reakcja zobojętniania q Definicja soli q Podział soli q Właściwości fizyczne soli q Tabela rozpuszczalności q Dysocjacja elektrolityczna soli q Sole jako produkt reakcji metalu z kwasem q Sole jako produkt reakcji tlenku metalu z kwasem q Sole jako produkt reakcji zasady z tlenkiem kwasowym q Reakcje strąceniowe q Ważniejsze metody otrzymywania soli q Wybrane sole q Bibliografia

Reakcja zobojętniania A. Do zlewki 100 ml zawierającej 10 ml roztworu Na. OH o stężeniu 0, 1 mol/dm 3, do którego dodano kroplę fenoloftaleiny, z biurety dodawano kroplami roztwór HCl o stężeniu 0, 1 mol/dm 3 S. Po dodaniu 10 ml kwasu zniknęło zabarwienie fenoloftaleiny. Zanurzony papierek uniwersalny nie zmienił zabarwienia. W. W roztworze nie wykryto obecności jonów wodorotlenowych, ani jonów wodorowych B. Po odparowaniu wody pozostały kryształki nowego związku - Na. Cl

Reakcja zobojętniania polega na łączeniu się jonów wodorowych (hydroniowych H 3 O+) z jonami wodorotlenkowymi na niezdysocjowane cząsteczki wody. W wyniku tej reakcji powstał związek, którego cząsteczka zbudowana jest z metalu i reszty kwasowej. Związki o takiej budowie nazywamy solami.

Sól - związek chemiczny, którego cząsteczka zbudowana jest z kationu (kationów) metalu i anionu (anionów) reszty kwasowej.

PODZIAŁ SOLI A. Ze względu na charakter reszty kwasowej: Ø tlenowe (np. . Ca. SO 4, K 2 NO 3) Ø beztlenowe ( Cu. Cl 2), Na 2 S) B. Ze względu na gęstość metalu: Ø sole metali lekkich (np. . potasu, magnezu) Ø sole metali ciężkich (np. ołowiu, rtęci) C. Ze względu na rozpuszczalność w wodzie: Ø łatwo rozpuszczalne ( np. . azotany) Ø trudno rozpuszczalne (np. Ca. SO 4, Ag. Cl) D. Ze względu na skład cząsteczki Ø proste - sole zawierające jeden rodzaj kationów i jeden rodzaj anionów ( np. Mg. CO 3, Na 2 S), Ø podwójne - mogą zawierać dwa rodzaje kationów, ( np. Mg. Al 2(SO 4)4), Ø wielokrotne - zawierają trzy i więcej kationów lub anionów. Są to na ogół minerały.

Dla zainteresowanych Oprócz soli obojętnych o wzorze ogólnym Men. Rm występują również wodorosole, o wzorze ogólnym Men(HR)m, , w których część grup wodorotlenowych nie została zastąpiona resztami kwasowymi (Na. HSO 3) oraz hydroksosole o wzorze ogólnym (Me. OH)n. Rm, w których nie wszystkie atomy wodoru zostały zastąpione kationem metalu ([Cu(OH)]2 CO 3]). Sole uwodnione (hydraty lub wodziany)- są to sole, które w swej cząsteczce posiadają na trwałe przyłączone cząsteczki wody (Ca SO 4× 2 H 2 O - uwodniony siarczan (VI) wapnia (gips) Sole amonowe W cząsteczce soli amonowych zamiast atomu metalu, występuje jednowartościowa grupa amonowa NH 4. Wzór ogólny soli amonowej można zapiać: (NH 4)n R, gdzie NH 4 - grupa amonowa, R - reszta kwasowa, n - ilość grup amonowych równa wartościowości reszty kwasowej. (NH 4 Cl - chlorek amonu (salmiak))

WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE SOLI q. Budowa krystaliczna Sole w rzeczywistości nie występują w postaci pojedynczych cząsteczek lecz tworzą kryształy w których poszczególne atomy połączone są wiązaniami jonowymi. q. W większości bezbarwne lub białe Są też sole barwne jak np. : sole miedzi (zielone, niebieskie), chromu (fioletowe, zielone, żółte, pomarańczowe), niklu (zielone), żelaza (żółte, brązowe, zielone). q. Mają wysoką temperaturę topnienia. q. Większość soli łatwo rozpuszcza się w wodzie. Istnieje również wiele soli trudno rozpuszczalnych w wodzie. Rozpuszczalność soli odczytać można z tzw. tabeli rozpuszczalności. q. Wodne roztwory soli oraz sole w stanie stopionym przewodzą prąd elektryczny, czyli są elektrolitami

Tabela rozpuszczalności Rozpuszczalna Praktycznie nierozpuszczalna Słabo rozpuszczalna W r-rze zachodzą skomplikowane reakcje Barwa odpowiada kolorowi roztworu lub osadu

DYSOCJACJA ELEKTROLITYCZNA SOLI Wiązania jonowe w sieci krystalicznej soli ulegają rozerwaniu pod wpływem cząsteczek wody, co powoduje, że w roztworze znajdują się kationy metalu i aniony reszty kwasowej danej soli. Sól rozpuszczalna w wodzie dysocjuje na kationy metalu Mem+ i aniony reszty kwasowej Rn-

Praktycznie wszystkie azotany oraz sole sodowe, potasowe i amonowe są bardzo dobrze rozpuszczalne w wodzie. Przykłady Uwaga: całkowity ładunek elektryczny ma wartość „ 0”

SOLE JAKO PRODUKT REAKCJI METALU Z KWASEM S. Cynk rozpuścił się w kwasie solnym. W wyniku reakcji wydzielił się wodór W. Cynk wyparł wodór z roztworu kwasu. Produktem reakcji jest sól.

UWAGA q Produktem reakcji metalu z kwasem jest wodór tylko w przypadku kwasów nie utleniających (znane kwasy utleniające to: kwas azotowy, stężony kwas siarkowy) q Tylko metale aktywniejsze od wodoru wypierają go z kwasu. K, Na, Ca, Mg, Al. , Zn, Fe, Ni, Sn, Pb, H, Bi, Cu, Hg, Ag, Pt, Au < Metale aktywniejsze od wodoru > Przykłady

Dla zainteresowanych Produktami reakcji metali z kwasami utleniającymi również są sole, lecz ich przebieg jest zupełnie inny. Przykłady Metal mniej aktywny od wodoru stężony Ag + 2 HNO 3 --> Ag. NO 3 + NO 2+ H 2 O rozcieńczony 3 Cu + 8 HNO 3 --> 3 Cu(NO 3)2 + 2 NO↑ + 4 H 2 O v. Reakcje stężonego kwasu siarkowego (VI) z metalami, mniej aktywnymi niż wodór: Cu + 2 H 2 SO 4 --> Cu. SO 4 + SO 2 + 2 H 2 O v. Reakcja metalu aktywniejszego od wodoru ze stężonym H 2 SO 4 Zn + 2 H 2 SO 4 → Zn. SO 4 +SO 2 + 2 H 2 O

SOLE JAKO PRODUKT REAKCJI TLENKU METALU Z KWASEM Przykłady

SOLE JAKO PRODUKT REAKCJI ZASADY Z TLENKIEM KWASOWYM Przykłady

REAKCJE STRĄCENIOWE Przykłady 1. Wydzielił się biały serowaty osad, ciemniejący pod wpływem światła. 2. Wydzielił się niebieski galaretowaty osad 3. Brak osadu 4. Wydzielił się brunatny kłaczkowaty osad We wszystkich przypadkach użyte substraty to roztwory wodne W 1, 2, 4 przypadku jeden z produktów wytrącił się w postaci osadu. Reakcja wytrącania osadu polega na reakcji między niektórymi jonami – kationami i anionami związków rozpuszczalnych, tworzącymi nierozpuszczalny związek chemiczny.

Wnioski: Reakcje wytrącania osadów zaszły pomiędzy: solą i kwasem – probówka 1 solą i wodorotlenkiem – probówka 2 dwiema różnymi solami – probówka 4

WAŻNIEJSZE METODY OTRZYMYWANIA SOLI Sposób otrzymywania Produkty Metal +niemetal Sól kwasu beztlenowego Metal +kwas Sól + wodór Uwagi Tylko sole kwasów beztlenowych Tylko metale aktywniejsze od wodoru i kwasy nie utleniające Tlenek metalu + kwas Sól + woda Wodorotlenek metalu +kwas Sól + woda Reakcja zobojętniania. Sól Tylko dla soli kwasów tlenowych Tlenek metalu +tlenek niemetalu Zasada +tlenek niemetalu Sól + woda

Dla zainteresowanych Sposób otrzymywania Produkty Uwagi Kwas 1 + sól 1 Kwas 2 +sól 2 Działający kwas jest mocniejszy niż kwas, z którego powstała sól, lub gdy w wyniku reakcji powstaje osad. Sól 1 + wodorotlenek 1 Sól 2 + wodorotlenek 2 Te procesy, w których powstaje osad Sól 1 + sól 2 Sól 3 + Sól 4 Obie sole-substraty są dobrze rozpuszczalne w wodzie, a sól-produkt strąca się jako osad Metal 1 + sól 1 Metal 2 + sól 2 Metal mniej szlachetny powoduje wydzielanie metalu bardziej szlachetnego z roztworu jego soli.

Wybrane sole Węglan(IV) sodu soda oczyszczona Na 2 CO 3 Na. HCO 3 + kwas sól + woda + dwutlenek węgla

Uwodniony siarczan(VI) wapnia Ca. SO 4 * 2 H 2 O gips krystaliczny prażenie- H 2 O + H 2 O twardnienie gipsu Ca. SO 4 * ½ H 2 O sypki gips palony

Węglan(IV) wapnia Ca. CO 3 prażenie wapno palone Ca. O +H 2 O -CO 2 wapno gaszone Ca(OH)2 Podczas nasycania wody wapiennej dwutlenkiem węgla początkowo wytrąca się osad (woda wapienna mętnieje) Ca(OH)2 + CO 2 → Ca. CO 3↓ + H 2 O W trakcie dłuższego przepuszczania CO 2 rozpuszcza się. Ca. CO 3 + CO 2 + H 2 O → Ca(HCO 3)2

Ważniejsze azotany (V) Nazwa zwyczajowa Nazwa Wzór chemiczna Zastosowanie saletra amonowa azotan (V) NH 4 NO 3 amonu nawóz, składnik materiałów wybuchowych saletra potasowa, saletra indyjska azotan (V) KNO 3 potasu nawóz, składnik czarnego prochu, środek konserwujący saletra sodowa, saletra chilijska azotan (V) Na. NO 3 sodu środek konserwujący saletra wapniowa, saletra norweska azotan (V) Ca(NO 3)2 wapnia nawóz

Bibliografia Chemia - J. Kulawik, T. Kulawik, M. Litwin wyd. Nowa Era Programu nauczania chemii autorstwa T. Kulawik i M. Litwin, podręcznika „Chemia Nowej Ery 1” napisanego przez J. Kulawika, T. Kulawik, M. Litwin www. uwec. edu/. . . /30 October_files/image 033. jpg http: //szkolne. eu/admin/produkty_pod/TAB_ROZPUSZCZALNOSCI. jpg