Lagaskil Afturvirkni laga Skli Magnsson dsent Lagadeild Hskla

Lagaskil - Afturvirkni laga Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Hvað er átt við með lagaskilum? • Þegar ný lög fella eldri lög úr gildi, annað hvort berum orðum eða í raun, þarf að skera úr því til hvaða tilvika nýju lögin taki – M. ö. o. þarf að ákveða skilin milli eldri og yngri laga – Ath. að með lagaskilum er einnig átt við skilin milli innlendra réttarreglna og erlendra - þetta efni er ekki rætt hér Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Ákvörðun lagaskila? • Lög hafa stundum að geyma ákvæði um lagaskil – Sjá t. d. XXVIII. kafli EML (nú XXIX. kafli) – Oftast eiga ákvæði um lagaskil að taka af tvímæli um að lögum sé ekki beitt afturvirkt • Sjá dæmi í Á. S. á bls. 319 -323 • Ef lög kveða ekki á um lagaskil verður að beita almennum lögskýringarreglum – Meginreglan er sú að ákveða ber lagaskil þannig að lögum sé ekki beitt afturvirkt • Sjá t. d. H 1947: 438 og H 1994: 1541 Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Hvaða lög eru afturvirk? • Einstök tilvik – Lög, sem eru sett eftir að tilvikið á sér stað, en gilda samt sem áður um það, eru afturvirk • Viðvarandi ástand – Sérstök vandkvæði rísa þegar lög taka til ástands sem skapast hefur í tíð eldri laga – Dæmi: starfsréttindi, lífeyrisréttindi, ýmis samningsbundin réttindi til lengri tíma Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Nánar um ákvörðun lagaskila • Yngri lögum ekki beitt um stofnun réttinda eða annars ástands þótt samningur sé enn virkur eða ástandi vari enn – Gildi löggernings ber að meta samkvæmt þeim reglum sem giltu þegar stofnað var til hans • Sbr. þó 36. gr. SML – Kröfu ber að meta eftir þeim reglum sem giltu þegar hún stofnaðist • Sbr. t. d. H 1936: 97 (vextir) Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Nánar um ákvörðun lagaskila • Lögum beitt um efni/réttaráhrif réttinda eða um ástand þótt til þess hafi verið stofnað fyrir gildistöku þeirra – Sjá t. d. H 1995: 2163 (rétthæð fjárnáms) – Sjá t. d. dóm Hæstaréttar í máli nr. 340/1999, Lífeyrissjóður sjómanna gegn Herði Magnússyni • Berið saman við H 1998: 2140 Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Afturvirkni laga Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Réttarríkið og afturvirk lög • Lögin verða m. a. að vera framkvæmanleg – Ekki er hægt að breyta háttsemi sinni eftirá – Ekki hægt að hegða sér til samræmis við afturvirk lög • Segja má að afturv. lög "komi í bakið" á þegnunum • Þegar lög eru íþyngjandi með einhverjum hætti stendur réttarríkishugmyndin ótvírætt til þess að þeim sé ekki beitt afturvirk Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Meginreglan við skýringu laga • Skýra ber lög á þá leið að þeim sé ekki beitt afturvirkt – Sjónarmið sem styðst meðal annars við rök 27. gr. STS – Sjá t. d. H 1985: 1296 (lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga) • Í sumum tilvikum taka lög þó af skarið um að þeim beri að beita afturvirkt – Sbr. t. d. fyrri framkvæmd við setningu skattalaga Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Samræmist afturvirkni laga STS? • Í STS sumra ríkja er almennt bann við því að lög séu afturvirk – Sjá t. d. 97. Gr. norsku grunnlaganna • Ekkert almennt bann við afturvirkni laga í íslensku STS – Sjá H 1980: 1732 (skattar) – Breytingar á STS 1995: • 69. gr. STS bannar nú afturvirkni refsilaga • 77. gr. STS bannar nú afturvirkni skattalaga Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Takmarkanir á afturvirkni laga • 69. gr. STS - afturvirkni refsilaga – Studdist áður við 1. og 2. gr. HGL – Sjá einnig 7. gr. MSE, sbr. l. nr. 62/1994 – Sjá t. d. H 1997: 2446 (virðisaukaskattur) • 77. gr. STS - afturvirkni skattalaga • 72. gr. STS - takmarkar bótalausar skerðingar á eignarréttindum sem áður hefur verið stofnað til Takmarkanir við afturvirkni tilt. íþyngjandi laga Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Friðhelgi eignarréttar og afturvirkni • 72. gr. STS hafði áður þýðingu í tengslum við afturvirka skattlagningu, sbr. nú 77. gr. STS – H 1984: 560 (gatnagerðargjald) • 72. gr. STS takmarkar heimildir löggjafans til að hagga við fjárhagslegum hagsmunum sem stofnað er til fyrir gildistöku laga – Dómur Hæstaréttar í máli nr. 340/1999, Lífeyrissjóður sjómanna gegn Herði Magnússyni Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Almenn regla um bann við afturvirkni? • 27. gr. STS - um birtingu laga – Má álykta um meginreglu um almennt bann við afturvirkni laga? – Hvaða réttarheimildarlegu stöðu hefur hún? Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands

Til umræðu • H 16. október 2003 í máli nr. 549/2002 (öryrkjamál II) Skúli Magnússon, dósent Lagadeild Háskóla Íslands