DEMOKRAS KAVRAMI Demokrasi kavram eski Yunancada halk anlamna

DEMOKRASİ KAVRAMI Demokrasi kavramı, eski Yunanca’da halk anlamına gelen «demos» ve iktidar anlamına gelen «kratos» kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur. Bu nedenle, sözcük anlamıyla, demokrasi, halkın iktidarı, halkın yönetimi anlamına gelir. Ancak demokrasi yalnızca halkın yönetimi ya da halk tarafından yönetim olarak anlaşılmamalıdır; bu kavram «halk için yönetim» anlamını da içerir. Abraham Lincoln, demokrasiyi «halkın halk tarafından halk adına yönetilmesi olarak» tanımlamıştır.

Demokrasi «özgür bir seçim sistemi sonucunda seçilen temsilcilerden kurulan halk yönetimi» , olarak da tanımlanır. Demokrasi temeline dayalı hükümetlerde egemenlik halka, halkın çoğunluğuna dayanır. Çoğunluk içinde yer almayanlar ise muhalefeti oluşturur. Çoğunluk (iktidar) ve muhalefet arasındaki katılım ve söz hakkı demokrasilerdeki eşitliğin bir sonucudur.

Süreç içinde gelişen demokrasinin bazı temellere dayanması gerektiği görüldü. Demokrasinin sosyo-kültürel dayanakları şöyle sıralanabilir: • Halk egemenliği, • Hükümetlerin yönetenlerin rızasına dayanması, • Çoğunluğun yönetimi, • Azınlık hakları • Temel insan haklarının güvence altına alınması • Özgür ve adil seçimler, • Kanun önünde eşitlik • Davaların hukuki usullere görülmesi, • Hükümetin Anayasa ile sınırlandırılması • Toplumsal, ekonomik ve siyasal çoğunluk, • Hoşgörü, pragmatizim, işbirliği ve uzlaşma değerlerinin benimsenmesi. (Aktaran: Doğan, 2002, 164)

• Sosyo-kültürel dayanaklardan yola çıkarak, Doğan demokrasinin temel özelliklerini şöyle tanımlamıştır: 1. Demokrasi temel insan hak ve özgürlüklerinin korunduğu bir sistemdir. 2. Demokrasi bir erdemlilik rejimidir. 3. Demokrasi hoşgörü rejimidir. 4. Demokrasi hem bir süreç hem de bu süreci kurumsallaştıran bir sistemdir. 5. Demokrasilerde iktidar (erk) hiçbir kimse ya da grubun tekelinde değildir. 6. Demokrasilerde halk irade ve egemenliği belirledikleri temsilciler aracılığıyla gerçekleşir. 7. Demokrasiler, aktif vatandaşlara gereksinim duyar. (Doğan, 2002: 145)

• ABD’li siyaset bilimci Robert A. Dahl’a göre demokrasi için önemli olan temel yedi kriter şunlardır; • 1. Yönetimle ilgili kararların anayasal olarak seçilmiş kişilerce verilmiş olması, • 2. Adil ve serbest seçimlerin belli aralıklarla yapılması, • 3. Genel oy ilkesi, • 4. Devlet memurluğunun ayrımcılık yapılmaksızın tüm vatandaşlara açık olması, • 5. İfade özgürlüğünün tam olarak sağlanması, • 6. Devlet ya da bir kişi ve kurum tarafından tekelleştirilmeyen farklı bilgi kaynaklarına herkesin ulaşabilmesi, • 7. Örgütlenme özgürlüğü (siyasi partiler, sivil toplum kuruluşları ve çıkar gruplarını kurma, üye olma ya da yönetme gibi).

• Sivil toplum kuruluşları (STKlar) kar amacı gütmeyen, gönüllü ve toplum yararını önceleyen sivil kuruluşlardır. • Çıkar Grupları, ortak maddi ve/veya manevi çıkarlar etrafında bütünleşmiş ve bu çıkarlar çerçevesinde uzmanlığa dayalı olarak örgütlenmiş, ortak çıkarları doğrultusunda siyasi yönetimden talepte bulunan toplumsal gruplardır.

DEMOKRASİNİN GELİŞİMİ Araştırmalara göre, demokrasi ilk kez Eski Yunan’da, bir site devleti olan Atina’nın siyasal düzeni yani rejimi olarak ortaya çıkmıştır. Burada halk «agora» ya da «forum» adı verilen meydanlarda toplanarak meclisi (ecclesia) oluşturur; bu meclis kanunları oylar; savaşa veya barışa karar verir; hakimleri tayin eder ve siyasi davalara bakardı. Bununla birlikte, toplumun büyük bir bölümünü oluşturan kölelerin, yabancıların ve kadınların oy kullanma hakkı yoktu. Bu nedenle bu rejimin tam bir demokrasi olduğu söylenemez.

• Eski Roma’da ise, soyluların oluşturduğu «Senato» adı verilen bir meclis vardı. Devlet başkanı bu meclis tarafından seçilirdi. Bu rejimde soyluların yönetime katılması nedeniyle, Kralın yetkileri bir ölçüde sınırlandırılmış oluyordu.