TUTUM LEKLEME TEKNIKLERI YRD DO DR H DENIZ

TUTUM ÖLÇEKLEME TEKNIKLERI YRD. DOÇ. DR. H. DENIZ GÜLLEROĞLU

TUTUM ÖLÇEKLERI • Tutum ölçeklerinden en sık kullanılanları, Thurstone Ölçekleri, Likert Ölçekleri, Guttman Ölçekleri ve Duygusal Anlam Ölçekleridir. Diğer ölçekleme teknikleri • 1952’den beri geliştirilmelerine rağmen, bu dört ölçek tu ru en popu ler ölçekler olmaya devam etmektedir (Anderson, 1991). • Belirtilen bu dört ölçek tu ru arasında bazı önemli farklılıklar bulunmaktadır. Duygusal Anlam Ölçekleri, biçimsel açıdan diğer u ç tu r ölçekten farklı göru lebilir. Bir Duygusal Anlam Ölçeği, bir dizi iki uçlu değerlendirme sıfatlarından (iyi-kötu , gu zel-çirkin, rahat- gergin) oluşur. Thurstone, Likert ve Guttman ölçekleri sıfatları değil cümleleri içerir (Anderson, 1991).

TUTUM ÖLÇEKLERI • Thurstone, Likert ve Guttman ölçekleri arasındaki farklılıklar, tutuma altta yatan bir boyut boyunca bakılarak göru lebilir. Hedef boyutunun üzerinde gösterilen tutum boyutunun orta noktası, yön değişikliğini gösterir. Her iki yönde, orta noktadan uzaklık o tutumun gu çlu lu k derecesini verir (Anderson, 1991). • Likert ölçeklerinde, cu mlelerin bir boyut u zerinde yerleştirilmesi, onların Thurstone ve Guttman ölçeklerinden ayırır. Likert Ölçeklerindeki cu mleler, yalnızca tutum boyutunun iki ucuna( veya iki ucuna yakın olacak şekilde) yazılmışlardır (Anderson, 1991).

TUTUM ÖLÇEKLERI • Buna karşılık Thurstone ve Guttman Ölçeklerinde ifadeler, tutum boyutu u zerindeki tu m noktaları temsil edecek şekilde yazılmışlardır(Anderson, 1991). • Ölçeğin birikimlilik derecesi Guttman Ölçeklerini Thurstone ölçeklerinden ayırır. Guttman Ölçekleri birikimli ölçekleridir. Bu ölçek u zerinde cu mlenin herhangi bir yerinde verilen olumlu bir tepki, ölçekte o cu mlenin solunda kalan bu tu n cu mlelere de olumlu tepkide bulunduğu anlamına gelir. Thurstone ölçekleri ise birikimli olmayan ölçeklerdir (Anderson, 1991).

TUTUM ÖLÇEKLERI • Cu mleler ölçek u zerinde eşit göru len aralıklarla dizilip, duyguları yansıtmak u zere yazılırken birikimli olduklarına ilişkin bir sayıltı yoktur. Buna karşılık, olumlu cu mlelerin tutum boyutu u zerinde belirli bir nokta etrafında toplanacağı sayıtlısı vardır. Bu ku menin sol tarafına du şen cu mleler, daha çok bireyin ölçu len tutumu çerçevesinde aşırı olumsuz duyguları yansıtır. Benze şekilde sağ tarafına du şen cu mleler ise aşırı olumlu duyguları yansıtan cümlelerdir (Anderson, 1991).

TUTUM ÖLÇEKLERI • Thurstone, Likert, Guttman ve Duygusal anlam Ölçeklerinin doğası yu ksek du zeyde objektiflik sağlar. Bu tu n cevaplar bir cevap anahtarı ya da bir şablon yardımıyla puanlanabilmektedir. Cevapların bilgisayar yardımıyla puanlanması da mu mku ndu r (Anderson, 1991). • Tutum ölçekleri için iki tu rlu gu venirlik hesabı uygundur, iç tutarlık ve kararlılık. İyi geliştirilmiş 10 maddelik ölçekler için hesaplanan iç tutarlık katsayısı 0, 80’dir. İyi geliştirilmiş 20 maddelik ölçek için hesaplanan iç tutarlık katsayısı 0, 90’a yaklaşabilir. Böylece iç tutarlıkları yeterli, tutum ölçekleri geliştirilebilir (Anderson, 1991).

TUTUM ÖLÇEKLERI • Tutumların kararlık katsayıları, iç tutarlık katsayılarından daha az hesaplanır. Bunun olası nedeni, bu katsayıların yorumlanması sorunudur. Açıkça görülebileceği gibi, tutum puanlarının kararlılık derecesine ulaşmak için, tutum uygulamaları arasında geçen su reyi saptamak gerekir (Anderson, 1991). • Karalılığa ilişkin olarak elde bulunan çok az kanıt kabul edilebilir bir kararlılık düzeyinin dört ve ya 5 hafta arayla yapılan uygulamalardan beklenilebileceğini göstermektedir. Böyle bir zaman aralığıyla yapılan bir uygulama sonucu elde edilen kararlılık katsayısı 0, 90’a yaklaşmakta, daha çok 0, 85 ile 0, 90 arasında değişmektedir (Anderson, 1991).

TUTUM ÖLÇEKLERİ • Ölçekleme tekniklerinde ikisinin kendi içlerinde güvenirlik hesaplama yöntemleri vardır. Guttman ölçekleme tekniği iki katsayının hesaplanmasını gerektirir. Bunlar ‘’yeniden üretilebilirlik’’ ve ‘’ ölçeklenebilirlik’’ katsayılarıdır. Bu iki katsayı birlikte birikimli bir ölçeğin varlı derecesini verir. Böylece bu katsayılar, tepkilerin iç tutarlığı hakkında bilgi verirler (Anderson, 1991).

KAYNAKÇA • Anderson, L. W. (1991) “Tutumların Ölçülmesi”. Çev. Nükhet Çıkrıkçı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi. 24, 1: 241 -250.