REKTRLK TARAFINDAN YRTLEN DSPLN VE CEZA SORUTURMALARI REKTRLK

REKTÖRLÜK TARAFINDAN YÜRÜTÜLEN DİSİPLİN VE CEZA SORUŞTURMALARI REKTÖRLÜK TARAFINDAN BAŞLATILAN DİSİPLİN VE CEZA SORUŞTURMALARI

OLAĞAN DIŞI BİR OLAY İhbar ve Şikayet Üzerine Olayın Öğrenilmesi Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından gönderilen görevsizlik kararları Resen Olayın Öğrenilmesi

Yukarıda Belirtilen Üç Şekilde Olayın İdareye İntikal Etmesi Üzerine İnceleme Başlatılabilir Disiplin Soruşturması Başlatılabilir Ceza Soruşturması Başlatılabilir Disiplin ve Ceza Soruşturması Başlatılabilir İşlem Yapılmaz Disiplin Yönetmeliğinin 17. Maddesinde; Disiplin suçunu soruşturmaya yetkili amir sıralı disiplin amirleridir. Disiplin Amiri disiplin suçu hakkında bizzat veya bilvasıta bilgi sahibi olduğunda soruşturmayı kendisi yapabileceği soruşturmacı tayini sureti ile de yaptırabilir…

İNCELEME • Olağan dışı bir olayın meydana gelmesi üzerine olaya ilişkin tüm delil ve belgelerin toplanması veya fail ve sorumluların tespiti amacıyla Yetkili Disiplin Amiri tarafından bir incelemeci tayin edilebilir. • İncelemeci görevlendirme yazısı tarafına uluşan incelemeci incelemesi istenilen olaya ilişkin İnceleme Usul ve Esasları Rehberi çerçevesinde bir inceleme raporu hazırlayıp 1 (bir) ay içerisinde Yetkili Mercie iletmesi gerekir. • İnceleme kişi hakkında başlatılmaz, olay merkezli hareket edilerek tüm bilgi belgeler bu kapsam üzerine değerlendirilir ve varsa sorumlular tespit edilir.

Ø İnceleme bir kişi hakkında başlatılmadığından adli/idari soruşturmalarda olduğu gibi şüpheli, sanık gibi kavramlar kullanılamaz. Ø İncelemenin süre olarak 1 (bir) ayda tamamlanması gerekir ancak bu süre gerekli görüldüğü takdirde uzatılabilir. Ancak inceleme sonucunda disiplin soruşturması başlatılması ihtimali düşünüldüğünde disiplin yönetmeliğinde belirtilen 2 (iki) yıllık zamanaşımı süresi sebebiyle incelemenin bir an önce tamamlanması gerekir. Ø İnceleme sonucunda bir rapor hazırlanarak alınan ifadeler ve tüm bilgi belgeler bu rapora ek yapılarak dizi pusulasında belirtilip kendi içerisinde belirli bir düzeni olan dosya ile birlikte Yetkili Makama teslim edilmesi gerekir. Ø İnceleme konusu olay hakkında sorumlular belirlenebiliyorsa bu sorumluları tespit ederek haklarında adli veya idari soruşturma başlatılıp başlatılmaması yönünde bir görüş raporda belirtilmelidir.

DİSİPLİN SORUŞTURMASI İnceleme Sonucunda Soruşturma Başlatılmasına Karar verilmesi Olağan dışı olay Üzerine İncelemeye Gerek Olmaksızın Soruşturma Başlatılmasına karar verilmesi Yetkili Disiplin Amiri Soruşturmayı Kendisi Yapabileceği Gibi Bir Soruşturmacı da Görevlendirebilir.

SORUŞTURMACI TARAFINDAN YAPILACAK İŞLEMLER Ø Görevlendirme yazısı tarafına tebliğ edilen ve soruşturmacı olarak görevlendirilen kişi/komisyon soruşturma işlemlerine başlar. Ø Soruşturmacı Disiplin Yönetmeliğinin 23. maddesinde belirtilen her türlü işlemi yapma yetkisine sahip aynı zamanda gerçeğin ortaya çıkması için bu işlemleri yapmakla görevlidir. Ø Soruşturma emrindeki iddialarla bunların kim tarafından ve kimler hakkında olduğu dikkatle incelenip değerlendirme suretiyle bir soruşturma planı yapılması gerekmektedir. Ø Evrak ve Delil Toplanması, incelenmesi ve Değerlendirilmesi: ü Soruşturma konusu olay hakkındaki evrakların incelenmesi, delillerin toplanması ve bu belge delillerin ilgili mevzuat ışığında değerlendirilmesi gerekir. ü Soruşturma raporuna eklenmesi ve dosya içerisine girmesi gereken bilgi ve belgelerin onaylı birer suretinin alınması gerekir. ü Değerlendirilmeye alınmayan bilgi ve belgelerin neden değerlendirmeye alınmadığının raporda belirtilmesi gerekir. ü Soruşturmacının Disiplin Yönetmeliğinin 23. maddesinde belirtilen ve yapması gereken yer tespiti, olay yeri incelemesi, aldığı ifadeler vb. her işlemi bir tutanak ile tespitinin yapılması gerekir.

Madde 23 - Soruşturmacı tanık dinler, keşif yapabilir ve bilirkişiye başvurabileceği gibi bunları gerektiğinde istinabe sureti ile de yaptırabilir. Her soruşturma işlemi bir tutanakla tespit olunur. Tutanakta, işlemin nerede ve ne zaman yapıldığı, işlemin mahiyeti, kimlerin katıldığı, ifade alınmış ise, soruları ve cevapları belirtecek şekilde düzenlenir ve soruşturmacı, katip ile ifade sahibi veya keşif sırasında hazır bulundurulanlar veya belge sorumlularınca imzalanır. İstinabe talimatında, şahidin hüviyeti, adresi ve benzeri açıklayıcı bilgiler iyice belirtilir. Sorulacak sorular dikkatle tespit olunur. Şahide yemin ettirilmesi hususu belirtilir ve yaptırılacak yemin şekli de yazılır. Yükseköğretim Kurumlarının bütün personeli veya diğer kamu veya özel kuruluş yetkilileri disiplin soruşturmacılarının istedikleri her türlü bilgi, dosya ve başka belgeleri hiçbir gecikmeye mahal bırakmaksızın vermeye ve istenecek yardımları yerine getirmeye mecburdurlar. Bu maddenin 2. fıkrasına aykırı hareket edenler veya disiplin soruşturmasını geciktirenler veya buna sebebiyet verenler hakkında disiplin soruşturması açılır.

Ø Başkan Kurumlardan Bilgi veya Belge İstenmesi ü 8 nolu slaytta da yer alan Disiplin Yönetmeliğinin 23. maddesinin 2. fıkrasında yer alan düzenlemeye göre soruşturmacı soruşturma için gerekli gördüğü her türlü bilgi veya belgeyi başka kurumlardan da isteyebilir. ü Uygulamada pek kullanılmayan bir durum olsa da istenilen kurum bilgi ve belgeyi göndermek zorundadır. Ø İfadelerin Alınması: ü Varsa önce şikayetçi veya ihbarcının ifadesinin alınması gerekir. ü İfade için çağrılacaklara veya yazılı ifade istenilecek olanlara ifade çağrı yazısının tebliğinden itibaren başlayacak şekilde en az 7 (yedi) günlük süre verilir. (Genel olarak soruşturma dosyasını iade sebebidir. ) ü Şikayetçi veya ihbar edene ifadeye çağrıldığında, dilekçe ya da tutanak kendisine gösterilerek imzanın kendisine ait olup olmadığı tespit edilerek ifadeye başlanmalıdır. ü Olayın nasıl gerçekleştiğinin yer ve zaman belirterek anlatılması istenir ve konuya ilişkin görgü tanıkları ve varsa yeni bilgi, belge, delil sunup sunamayacağı sorulur. ü Şikayetçiden sonra tanıkların dinlenilmesine geçilir. Tanık ifadelerinin mutlaka yeminli olarak dinlenilmesine dikkat edilmelidir. (aksi takdirde dosyanın soruşturmacıya iade edilir. ) Müşteki veya ihbarcı Yönetmelik kapsamında tanık hükmünde sayılacağından ona da yemin ettirilmesi gerekir. Şüpheli veya sanığa kesinlikle yemin teklif edilmez. ü Yemin Şekli: «Bildiğimi dosdoğru söyleyeceğime namusum ve vicdanım üzerine yemin ederim. « şeklindedir.

ü Şikayetçi, tanık ve şüphelilerin veya itham edilenlerin ifadeleri birbirleri ile karşılaşmaya mahal vermeyecek şekilde ayrı ve farklı zamanlarda alınmalıdır. ü Yüz yüze ifade alınmasında ifade tutanağı düzenlenmesi kimlik tespitinden sonra soruların ayrı sorulması ve alınacak cevapların satır atlamaksızın paragraf yapmaksızın ayrı yazılması ifadenin birkaç sayfa olması halinde her sayfaya ilgililerce (ifade veren, ifade alan ve ifadeyi yazan) parafe edilmesi son sayfanın isim ve unvan belirtilerek imzalanması gerekir. ü İfade veren kişiye kesinlikle müdahale edilmemeli kullandığı kelimeler ve cümleler yanlış da olsa aynen yazılmalı, söyleyeceklerinin tamamını belirtmesine imkan verilmeli ve başka bir diyeceğinin olup olmadığı mutlaka sorulmalıdır. ü Şikayetçi, tanık ve şüpheli iddia konularıyla sınırlı olmak kaydıyla önce sözlü olarak dinlenilmeli daha sonra ifadesinin yazılmasına geçilmesi gereksiz anlatımlara yer vermemek adına önemlidir. ü Görgü tanıklarının çok fazla olması ve bunların tamamının dinlenememesi halinde bu durumun nedeninin mutlaka soruşturma raporunda belirtilmesi gerekir. ü Sanığın ifade alma işlemi Yönetmeliğin 24. maddesinde belirtilen usul ve esaslara ilişkin unsurları taşısa bile bir savunma değil bilgi alma işlemidir. İfade de sanığa suç isnadı henüz yoktur bu nedenle verdiği bu ifade savunma yerine geçemez savunmadan söz edebilmek için sanığın kendisine isnat edilen suçun ne olduğunu bildirilmiş olması gerekir.

ŞİK YETÇİ İFADE TUTANAĞI TC DÜZCE ÜNİVERSİTESİ ……………. İFADENİN ALINDIĞI YER : İFADENİN ALINDIGI TARİH : ADI SOYAD BABA ADI ANA ADI : DOGUM YERİ TARİHİ : NÜFUS KAYIT BİLGİLERİ : İKAMETGAH ADRESI : İŞ ADRESİ : Şikâyetçiye, soruşturma konusu olay hakkında söylemek istedikleri soruldu. Şikâyetçi cevaben; ………………………………………… ve …………………. den şikayetçi olduğunu. Konu hakkında söylemek istediklerinin bundan ibaret olduğunu" belirtmesi üzeri ne. okunan tutanak birlikte imza altına alındı. …/…/…. SORUŞTURMACI ŞİKAYETÇİ KATİP …………… …………

TANIK İFADE TUTANAĞI TC DÜZCE ÜNİVERSİTESİ ……………. . İFADESİ ALINANIN; Adı, soyadı TC. Kimlik No : ………………………. . Doğum yeri ve tarihi : ………………………. . Ana adı : ………………… Baba adı: ………………… Görevi veya unvanı : ………………………. Görevli olduğu birim : ………………………. . İkametgâh Adresi : ………………………. . İFADENİN ALINDIGI YER: ………………………. . İFADE TARİHİ : …. /…. Yukarıda açık kimliği yazılı ……………. ' a yemini yaptırıldı “Bildiğimi dosdoğru söyleyeceğime namusum ve vicdanım üzerine yemin ederim. " demesi üzerine soruşturma konusu olay açıklandıktan sonra soruldu ; Soru 1 ………………………………………. . ? Cevap 1 ………………………………………. . . …………………………………………………. . . Soru 2 ………………………………………. . ? Cevap 2 ………………………………………. . . …………………………………………………. . . Şüpheliye başka bir diyeceğinin bulunup bulunmadığı soruldu; Sorulacak başka husus kalmadığı görülmekle, işbu ifade tutanağı ifade sahibi tarafından tekrar okundu. Yazılanların doğru olduğunu ifadenin kendisine ait olduğunu beyan etmesi üzerine, okunan tutanak hep birlikte imzalandı. İFADEYİ ALAN İFADEYİ YAZAN İFADE SAHİBİ (Soruşturmacı) (Katip) (Tanık)

ŞÜPHELİ İFADE TUTANAĞI TC DÜZCE ÜNİVERSİTESİ ……………. . İFADESİ ALINANIN; Adı, soyadı TC. Kimlik No : ………………………. . Doğum yeri ve tarihi : ………………………. . Ana adı : ………………… Baba adı: ………………… Görevi veya unvanı : ………………………. Görevli olduğu birim : ………………………. . İkametgâh Adresi : ………………………. . İFADENİN ALINDIGI YER: ………………………. . İFADE TARİHİ : …. /…. Yukarıda açık kimliği yazılı ……………. ' a hakkında yapılan soruşturma konusu olay açıklandıktan sonra soruldu ; Soru 1 ………………………………………. . ? Cevap 1 ………………………………………. . . …………………………………………………. . . Soru 2 ………………………………………. . ? Cevap 2 ………………………………………. . . …………………………………………………. . . Şüpheliye başka bir diyeceğinin bulunup bulunmadığı soruldu; Sorulacak başka husus kalmadığı görülmekle, işbu ifade tutanağı okunarak hep birlikte imzalandı. İFADEYİ ALAN İFADEYİ YAZAN İFADE SAHİBİ (Soruşturmacı) (Katip) (Tanık)

Ø Sicil Araştırması: ü Disiplin Yönetmeliğinin 15. maddesinde belirtilen tekerrür hükmü gereğince; a) Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya halin, cezaların özlük dosyasından çıkarılmasına ilişkin süre içerisinde tekerrüründe bir derece daha ağırı uygulanır. Örnek: Göreve geç kalma sebebiyle «uyarma cezası» almış bir personelin cezanın silinme süresi olan 5 yıl içerisinde göreve tekrar geç gelme fiilini gerçekleştirmesi üzerine verilecek ceza tekerrür sebebiyle bir dereceğe ağır olan «kınama cezası» olacaktır. Ancak sonradan işlenen fiil farklı ise tekerrür hükmü uygulanmaz. b) Aynı derece cezayı gerektiren fakat ayrı fiil ve haller nedeniyle verilen disiplin cezalarının 3. uygulamasında bir derece ağırı verilir. Örnek: Yönetmeliğin 9. maddesinde belirtilen suçlardan (a) ve (b) bentlerdeki fiiller sebebiyle iki defa «kademe ilerlemesinin durdurulması cezası» alan personel cezaların özlük dosyasında silinme süresi (bu ceza için 10 yıl) içerisinde bu defa (c) bendinde yer alan fiili işlemiş ise tekerrür hükmü uygulanarak «Çıkarma Cezası» verilecektir. ü Disiplin Yönetmeliğinin 16. maddesine belirtilen iyi halin değerlendirilmesi; ü Maddenin eski halinde disiplin cezası almamış veya sicilinin olumlu olup olmadığına bakılmakta iken yeni düzenleme ile (RG 29. 01. 2014) Geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu olan veya ödül veya başarı belgesi alan yönetici, öğretim elemanı ve memurlar ile diğer personel için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanır hükmü getirilmiştir.

Ø Soruşturma Raporu: ü Soruşturmanın tamamlanmasının ardından sonra bir Soruşturma Raporu hazırlanır. Soruşturma raporuna soruşturma onayının açıklanması ile başlanır bu kısımda soruşturma emrini veren makam, soruşturma emrinin tarih ve sayısı, soruşturmanın konusu, soruşturulan kişinin kimlik bilgileri ve soruşturma tarihinin sona erdiği tarih yer alır. ü Soruşturma sırasında yapılan işlemler (alınan ifadeler, toplanan deliller, sicil ve hal durumu vb. ) kısaca açıklanır ve yapılan açıklamaları takiben olay hukuki yönden tartışılır, suçun işlenip işlenmediği yönündeki kanaat gerekçeli olarak yazılmalıdır. ü Soruşturma raporunda açık ve anlaşılır bir üslup kullanılmalı anlatılmak istenen durum net bir şekilde ortaya konmalı başka çıkarımlara mahal vermeyecek şekilde olmalıdır. ü Soruşturma raporunda çelişkili ifade ve anlatımlara yer verilmemesine özen gösterilmelidir. ü Soruşturma aşamasında kullanılan tüm bilgi ve belgeler kendi içerisinde bir düzen içerisinde tasnif edilmeli oluşturulacak dizi pusulasında maddeler halinde belirtilmelidir. ü İddiaların değerlendirilmesinde objektif olmalı ve delilsiz, belgesiz suçlayıcı ifadelerden kaçınılmalıdır. ü Soruşturmacı hakkında soruşturma yapılan kişi hakkında mutlaka bir kanaat bildirmeli kanaatini belirlerken mutlaka Yönetmeliğin tekerrür ve iyi halin değerlendirilmesi hükümlerini göz önünde bulundurması gerekir.

Soruşturmacının Dikkat Etmesi Gereken Diğer Önemli Hususlar ü Soruşturma İşlemlerinde Yükseköğretim Kurumları Yönetici Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliği hükümleri tatbik edilmeli hüküm bulunmayan hallerde Devlet Memurları Kanunu uygulanabilir. ü Soruşturma sürecinde düzenlenen tüm tebliğ evraklarında mutlaka tebliğ tarihlerinin ve tebliğ yapılan kişilerin kaşe veya isimleri okunaklı bir şekilde yazılı olmalıdır. ü Soruşturma dosyası sonunda tüm belgeler dizi pusulasında yer alacak şekilde ve dizi pusulasında yer alan haliyle ayrı poşet dosyalara konularak dosya içerisinde yer almalıdır. ü Soruşturma konusu kamu zararı içeriyor ise mutlaka bu kamu zararının miktar olarak tespit edilmesi gerekir. ü Soruşturma konusu evraklar gizlilik içerdiğinden ve soruşturma sürecine dahil olan süjeler hakkında kişisel bilgiler içerdiğinden şüpheli, tanık, şikayetçi vb. dahil olmak üzere 3. kişilerle paylaşılmamalıdır. ü Soruşturmacı görevlendirme yazılarında da belirtildiği üzere disiplin soruşturmaları 2 (iki) ay içerisinde tamamlanması gerekir. Ancak bu süre zarfında tamamlanamadığı takdirde soruşturmacı 2 (iki) ayı geçmemek kaydıyla gerekçesini de belirterek Yetkili Merciden ek süre talebinde bulunabilir.

ü Disiplin Soruşturmalarında ceza verme zamanaşımı olayın gerçekleştiği tarihten itibaren 2 (iki) yıldır. Bazı soruşturmalarda olayın gerçekleştiği tarihinde çok sonra öğrenilebildiğini de düşünürsek bu süre çok kısalabilmektedir. Bu sebeple disiplin soruşturmalarının makul süre içerisinde tamamlanmasında özen gösterilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde soruşturmayı zamanaşımına uğratan personel hakkında soruşturma başlatılabileceği kanunda yer almaktadır. (8 nolu slaytta belirtilen 23. maddenin son fıkrasında yer alan hüküm) ü Soruşturma dosyası hazırlanırken sadece soruşturma raporu iki nüsha hazırlanmalı dosyanın tamamının tek nüsha olması yeterlidir. Ayrıca eksiklikler sebebiyle iade edilen soruşturma dosyasında eksikliğin giderilmesinin ardından tekrar teslim edilirken dizi pusulasında bu durum belirtilmelidir. ü Soruşturma dosyası teslim edilirken Yetkili Makama yazılan üst yazı EBYS’den gönderilip dosya aslı Disiplin ve Ceza İşleri Bürosuna Teslim edilir ya da ıslak imzalı olan üst yazı soruşturma dosyası ile birlikte gizli zarf içerisinde evrak kayıt birimine teslim edilebilir. Bu sayede soruşturma dosyasının iki defa kayda girmesi engellenecektir. ü Soruşturma süresince soruşturmacı tarafından kullanılabilecek tüm yazışma örnekleri Disiplin ve Ceza İşleri Personelinden e mail yolu ile temin edilebilir.

CEZA SORUŞTURMASI İnceleme Sonucunda Soruşturma Başlatılmasına Karar verilmesi Olağan dışı olay Üzerine İncelemeye Gerek Olmaksızın Soruşturma Başlatılmasına karar verilmesi Yetkili Disiplin Amiri Soruşturmayı Kendisi Yapabileceği Gibi Bir Soruşturmacı da Görevlendirebilir.

Soruşturmacı Tarafından Yapılacak İşlemler Ø Görevlendirme yazısı tarafına tebliğ edilen ve soruşturmacı olarak görevlendirilen kişi/komisyon soruşturma işlemlerine başlar. Ø Soruşturma emrinde soruşturma konusu olan suçun ne olduğu hakkında ceza soruşturması yapılan şüphelinin kim/kimler olduğu ve haklarında hangi suç sebebiyle soruşturma açıldığının belirtilmesi gerekir. Aksi takdirde soruşturmacı sonradan yapacağı araştırma ile bunları belirleyerek disiplin ek amirinden ek onay almalıdır. Ø Ceza soruşturması Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri çerçevesinde yürütülür. Cumhuriyet Başsavcılığının yapacağı soruşturmadaki usul ve esaslar çerçevesinde yapılır. Ø Görevlendirilen Soruşturmacı Cumhuriyet Savcısının yerine geçer ve onun yapacağı işlemeleri yapar ve onun yetkilerini kullanır. Ø Şüphelinin İfadesinin Alınması: Hakkında soruşturma yapılan kimse şüpheli olarak tanımlanmaktadır. Şüphelinin ifadesi alınırken kesinlikle yemin teklif edilmemeli ve CMK’nın 147. maddesinde belirtilen hususlara ve CMK’nın 148. maddesinde sayılan yasak usullere uygun olarak ifadenin alınması gerekir.

Madde 147 – (1) Şüphelinin veya sanığın ifadesinin alınmasında veya sorguya çekilmesinde aşağıdaki hususlara uyulur: a) Şüpheli veya sanığın kimliği saptanır. Şüpheli veya sanık, kimliğine ilişkin soruları doğru olarak cevaplandırmakla yükümlüdür. b) Kendisine yüklenen suç anlatılır. c) Müdafi seçme hakkının bulunduğu ve onun hukukî yardımından yararlanabileceği, müdafiin ifade veya sorgusunda hazır bulunabileceği, kendisine bildirilir. Müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde, kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir. d) 95 inci madde hükmü saklı kalmak üzere, yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir. e) Yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamasının kanunî hakkı olduğu söylenir. f) Şüpheden kurtulması için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve kendisi aleyhine var olan şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürmek olanağı tanınır. g) İfade verenin veya sorguya çekilenin kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınır. h) İfade ve sorgu işlemlerinin kaydında, teknik imkânlardan yararlanılır. i) İfade veya sorgu bir tutanağa bağlanır. Bu tutanakta aşağıda belirtilen hususlar yer alır: 1. İfade alma veya sorguya çekme işleminin yapıldığı yer ve tarih. 2. İfade alma veya sorguya çekme sırasında hazır bulunan kişilerin isim ve sıfatları ile ifade veren veya sorguya çekilen kişinin açık kimliği. 3. İfade almanın veya sorgunun yapılmasında yukarıdaki işlemlerin yerine getirilip getirilmediği, bu işlemler yerine getirilmemiş ise nedenleri. 4. Tutanak içeriğinin ifade veren veya sorguya çekilen ile hazır olan müdafi tarafından okunduğu ve imzalarının alındığı. 5. İmzadan çekinme hâlinde bunun nedenleri Madde 148 – (1) Şüphelinin ve sanığın beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Bunu engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence, ilâç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı araçları kullanma gibi bedensel veya ruhsal müdahaleler yapılamaz. (2) Kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez. (3) Yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez. (4) Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. (5) Şüphelinin aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya çıktığında, bu işlem ancak Cumhuriyet savcısı tarafından yapılabilir.

Ø Tanıkların Çağrılması ve Dinlenilmesi: Tanık Çağrı Kağıdı ile çağrılır tanığın bu çağrıya uymaması halinde Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığı ile çağrılması gerekir. Tanığın başka ilde bulunması durumunda usul ekonomisi ilkesi gereğince o yerde bulunan Yükseköğretim Kurumu aracılığı ile istinabe suretiyle ifadesinin alınması yolu tercih edilebilir. Tanıklara ayrı yemin verdirilmesi zorunlu olup yemin şekli CMK’nın 55. maddesinde tanıklıktan önce ve sonra olmak üzere iki defa olarak düzenlenmiştir. CMK’nın 50. maddesinde belirtilen tanıklar yeminsiz dinlenebilir. Tanıklıktan kimlerin çekinebileceği CMK’nın 45. maddesin sayılmıştır. Tanık Kendisini veya 45. maddede yer alan kişileri ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikte olan sorulara cevap vermekten çekinebilir. Bu durum tanığa önceden bildirilir. Tanığa dinlenmeden önce gerçeği söylemesini önemi gerçeği söylememesi halinde yalan tanıklık suçundan dolayı cezalandırılabileceği, doğruyu söyleyeceği hususunda yemin edeceği anlatılmalıdır. (CMK 53. Madde) Tanık olarak dinlenecek tanıklık yapmaları kendileri ve yakınları için ağır bir tehlike oluşturacaksa kimliklerin saklı tutulması için soruşturmacı tarafından gerekli önlemler alınır, tanığa ait kişisel bilgiler soruşturmacı tarafından muhafaza edilir. Tanıklık edilen konuları aydınlatmak bilgilerin dayandığı durumları değerlendirebilmek için tanığa ayrıca soru yöneltilebilir.

Tanıklıktan çekinme Madde 45 – (1) Aşağıdaki kimseler tanıklıktan çekinebilir: a) Şüpheli veya sanığın nişanlısı. b) Evlilik bağı kalmasa bile şüpheli veya sanığın eşi. c) Şüpheli veya sanığın kan hısımlığından veya kayın hısımlığından üstsoy veya altsoyu d) Şüpheli veya sanığın üçüncü derece dahil kan veya ikinci derece dahil kayın hısımları. e) Şüpheli veya sanıkla aralarında evlâtlık bağı bulunanlar. (2) Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle tanıklıktan çekinmenin önemini anlayabilecek durumda olmayanlar, kanunî temsilcilerinin rızalarıyla tanık olarak dinlenebilirler. Kanunî temsilci şüpheli veya sanık ise, bu kişilerin çekinmeleri konusunda karar veremez. (3) Tanıklıktan çekinebilecek olan kimselere, dinlenmeden önce tanıklıktan çekinebilecekleri bildirilir. Bu kimseler, dinlenirken de her zaman tanıklıktan çekinebilirler. Yemin verilmeyen tanıklar Madde 50 – (1) Aşağıdaki kimseler yeminsiz dinlenir: a) Dinlenme sırasında onbeş yaşını doldurmamış olanlar. b) Ayırt etme gücüne sahip olmamaları nedeniyle yeminin niteliği ve önemini kavrayamayanlar. c) Soruşturma veya kovuşturma konusu suçlara iştirakten veya bu suçlar nedeniyle suçluyu kayırmaktan ya da suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirmekten şüpheli, sanık veya hükümlü olanlar. Yeminin biçimi Madde 55 – (1) Tanığa verilecek yemin, tanıklıktan önce "Bildiğimi dosdoğru söyleyeceğime namusum ve vicdanım üzerine yemin ederim. " ve 54 üncü maddeye göre tanıklıktan sonra verilmesi hâlinde "Bildiğimi dosdoğru söylediğime namusum ve vicdanım üzerine yemin ederim. " biçiminde olur. (2) Yemin edilirken herkes ayağa kalkar. Tanığa görevinin önemini anlatma Madde 53 – (1) Tanığa; a) Dinlenmeden önce, gerçeği söylemesinin önemi, b) Gerçeği söylememesi halinde yalan tanıklık suçundan dolayı cezalandırılacağı, c) Doğruyu söyleyeceği hususunda yemin edeceği, d) Duruşmada mahkeme başkanı veya hâkimin açık izni olmadan mahkeme salonunu terk edemeyeceği,

Ø Şikayetçinin Dinlenilmesi: Olayda şikayetçi varsa soruşturmacının onu da usulüne uygun şekilde davet ederek dinlemesi, halen şikayetçi olup olmadığını sorması gerekir. Bu işlem takibi şikayet bağlı olan suçlarda sonucu etkileyeceğinden mutlaka yerine getirilmesi gerekir. Ø Uzlaşma Teklifinde Bulunma: Soruşturmacı CMK’nın 253. maddesi gereğince belli suçlarda şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunur. Bu suçlar takibi şikayete bağlı suçlar ile TCK ‘da yer alan; Kasten Yaralama (3. fıkra hariç madde 86 ve 88) Taksirle Yaralama (madde 89) Konut Dokunulmazlığının İhlali ( madde 116) Çocuğun Kaçırılması ve alıkonulması (madde 234) Ticari sır Bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi ve belgelerin açıklanması (madde 239) suçlarıdır. Soruşturması ve kovuşturulması şikayet bağlı olsa bile etkin pişmanlık hükümlerine yer verilen suçlar ile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda uzlaşma hükümleri uygulanmaz. Soruşturmacının uzlaşma teklifine şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören 3 (üç) gün içerisinde cevap vermediği takdirde uzlaşmayı reddetmiş sayılır. Uzlaşma teklifinin kabul edilmesi halinde soruşturmacı uzlaşmayı kendisi yapabileceği gibi barodan avukat talep edebilir veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerden uzlaşmacı görevlendirilmesini talep edebilir. Uzlaşmanın tarafların özgür iradelerine dayandığı ve edimin hukuka uygun olduğu belirlenirse rapor imza altına alınarak soruşturma dosyasına konulur. Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar herhangi bir soruşturma kovuşturma ve davada delil olarak kullanılamaz.

Uzlaşma Madde 253 – (Değişik: 6/12/2006 5560/24 md. ) (1) Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur: a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar. b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk Ceza Kanununda yer alan; 1. Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88), 2. Taksirle yaralama (madde 89), 3. Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116), 4. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234), 5. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239), suçları. (2) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olanlar hariç olmak üzere; diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, kanunda açık hüküm bulunması gerekir. (3) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, etkin pişmanlık hükümlerine yer verilen suçlar ile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, uzlaştırma yoluna gidilemez. (Ek cümle: 26/6/2009 5918/8 md. ) Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz. (4) Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması halinde, Cumhuriyet savcısı veya talimatı üzerine adlî kolluk görevlisi, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî temsilcilerine yapılır. Cumhuriyet savcısı uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren üç gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır. (5) Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde, kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır. 9168

(6) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle mağdura, suçtan zarar görene, şüpheliye veya bunların kanunî temsilcisine ulaşılamaması halinde, uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır. (7) Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebebiyet veren bir suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir. (8) Uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi, soruşturma konusu suça ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir. (9) Şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görenin uzlaşma teklifini kabul etmesi halinde, Cumhuriyet savcısı uzlaştırmayı kendisi gerçekleştirebileceği gibi, uzlaştırmacı olarak avukat görevlendirilmesini barodan isteyebilir veya hukuk öğrenimi görmüş kişiler arasından uzlaştırmacı görevlendirebilir. (10) Bu Kanunda belirlenen hâkimin davaya bakamayacağı haller ile reddi sebepleri, uzlaştırmacı görevlendirilmesi ile ilgili olarak göz önünde bulundurulur. (11) Görevlendirilen uzlaştırmacıya soruşturma dosyasında yer alan ve Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerin birer örneği verilir. Cumhuriyet savcısı uzlaştırmacıya, soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu hatırlatır. (12) Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Cumhuriyet savcısı bu süreyi en çok yirmi gün daha uzatabilir. (13) Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür. Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır. (14) Uzlaştırmacı, müzakereler sırasında izlenmesi gereken yöntemle ilgili olarak Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir; Cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacıya talimat verebilir. (15) Uzlaşma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı, bir rapor hazırlayarak kendisine verilen belge örnekleriyle birlikte Cumhuriyet savcısına verir. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde, tarafların imzalarını da içeren raporda, ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı olarak açıklanır. (16) Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler.

(17) Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın, tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu veya belgeyi mühür ve imza altına alarak soruşturma dosyasında muhafaza eder. (18) Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması halinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez. (19) Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def’aten yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır. Uzlaşmanın sağlanması halinde, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Şüphelinin, edimini yerine getirmemesi halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır. (20) Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz. (21) Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç, uzlaştırmacının raporunu düzenleyerek Cumhuriyet savcısına verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez. (22) Uzlaştırmacıya Cumhuriyet savcısı tarafından çalışma ve masraflarıyla orantılı bir ücret takdir edilerek ödenir. Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri, yargılama giderlerinden sayılır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır. (23) Uzlaşma sonucunda verilecek kararlarla ilgili olarak bu Kanunda öngörülen kanun yollarına başvurulabilir. (24) Uzlaştırmanın uygulanmasına ilişkin hususlar, yönetmelikle düzenlenir.

Ø Diğer Soruşturma İşlemleri: Soruşturma işlemlerinde yardımcı olmak üzere bir yeminli katip görevlendirilmelidir. Soruşturmacının alınan ifadelerin yanı sıra tüm bilgi ve belgeleri değerlendirmeleri suça konu olay ile şüphelilerin illiyet bağını ortaya koymalıdır. Soruşturmacı olayın aydınlığa kavuşturulması için olayı bir bilirkişi incelettirmesi gerekebilir. Söz konusu olayda kurum zararının oluşup oluşmadığını incelemesi ve sorumlusunu belirlemesi bu zararın usulüne uygun olarak nasıl tahsil edilmesi gerektiğini raporunda belirtmesi gerekir. Soruşturmacı suçun mahiyeti ve soruşturmanı selameti açısından şüphelinin soruşturma süresince görevden uzaklaştırılmasını yetkili disiplin amirinden isteyebilir. Soruşturmacı bir cumhuriyet savcısı gibi hareket yetkilerine sahip olduğundan her türlü bilgi belgeyi talep edebilir. CMK 161 madde gereğince kanuni dayanakları gösterilmesine rağmen işlem yapmamakta direnen kamu görevlileri olursa, soruşturmacı bu durumu evrakı ile birlikte soruşturma emrini veren disiplin amirine bildirebilir. Disiplin Amiri de o kamu görevlisi hakkında doğrudan soruşturma yapılmasını suçun işlendiği yer Cumhuriyet Savcısından ister. Soruşturma tamamlandığında soruşturmacı söz konusu bilgi ve belgeleri ayrı soruşturma raporuna eklemesi ve soruşturma dosyasını yetkili makama teslim etmesi gerekir. Soruşturmacı raporunun sonuç kısmında mutlaka men i muhakeme veya lüzum u muhakeme ibarelerinden birini kullanmalıdır.

DİSİPLİN VE CEZA SORUŞTURMASI ü Disiplin Yönetmeliğinin 20. maddesinde aynı olaydan dolayı personel hakkında ceza muhakemesinde kovuşturmaya başlanmış olması disiplin soruşturmasını geciktirmez hükmü gereğince disiplin ve ceza soruşturması birlikte tek bir görevlendirme yazısı ile başlatılabilir. ü Disiplin ve Ceza soruşturmasını birlikte yürüten soruşturmacı disiplin soruşturmasını ve ceza soruşturmasını ayrı hazırlayacağı soruşturma raporları ve soruşturma dosyaları ile birlikte Yetkili Makama sunmalıdır. ü Disiplin Soruşturması Disiplin Yönetmeliği hükümlerine göre, ceza soruşturması Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre yürütülmelidir. ü Tek bir görevlendirme yazısı olmasına rağmen iki soruşturma raporu ve dosyası olmak zorundadır.