ZVA Elbasan GJIMNAZI Vasil Kamami Fusha Shkenca natyrore

ZVA - Elbasan GJIMNAZI “Vasil Kamami “ Fusha : Shkenca natyrore Lenda : KIMI XII B Shkalla : VI Pergatiti : Mesuesja Violeta Avllazagaj

Tema mesimore 1 - Tipet e reaksioneve dhe mekanizmat e tyre ne kimine organike 2 - Reaktiviteti I alkaneve. Reaksione te rendesishme te alkaneve.

Situata e te nxenit per temen 1 Njohja me tipet e reaksioneve ne kimine organike Pershkrimi i dy menyrave te keputjes se lidhje kimike. Krahasimi elektrofil- nukleofil

Situata e te nxenit per temen 2 Renditja e stadeve ne te cilat kalon nje reaksion radikalar te nje alkan. Shpjegimi I termit reaksion zinxhir Pershkrimi I mekanizmit te reaksioneve Pershkrimi I reaksioneve te djegjes , barazimet kimike te tyre. Pershkrimi I reaksineve mes alkaneve dhe halogjeneve Shderrimi I alkaneve ne alkene.

Rezultate te te nxenit TEMA 1 • Liston tipet e reaksioneve ne kimine organike • Dallon migrimin e elektroneve apo ciftit elektronik ne mekanizmin e nje reaksioni • Interpreton keputjen hemofilike dhe heterofilike te lidhjeve

Rezultate te te nxenit tema 2 • • Liston vetite kimike te alkaneve Shkruan reaksionet e gatitjes se alkaneve Shruan reaksionet qe japin alkanet Kryen njehsime bazuar ne karakteristikat e alkaneve.

• Lidhja me fusha te tjera : Gjuha dhe komunikimi, TIK, • Burime dhe mjete mesimore : Teksti kimi 12 Pegi, fletore, stilolaps, tabela e emërtimeve dhe grupeve funksionore, smartphone, tel , androide, laptop, internet.

Fjale kyce Ndarje hemolitike, ndarje heterolitike Reaksion djegjeje Reaksion zevendesimi Halogjen alkane Sinteza vurtzit Nukleofil Elektrofil Karbokation Karboanion

Tipat e reaksioneve organike • Reaksion zevendesimi quhet ateherë kur një atom ose një grup atomik zëvendësohet me një tjetër , por që kanë valencë te njejtë. Shembull: - CH 3 + Br 2→ HBr + CH 3 – CH 2 – Br - Ne liber keni reaksionin midis brometanit me amoniak per te dhene etilaminen dhe bromur hidrogjeni. • Reakson adicioni quhen reaksionet kur dy molekula bashkohen per te dhene nje te vetme. • Psh eten bashkevepron me brom per te dhene di brometani ( Halogjen alkan) • Reaksion eleminimi , nga nje molekule e madhe largohet nje molekule e vogel. Kjo con ne krijimin e lidhjeve dyfishe.

• Te gjitha reaksion shoqerohen me keputje te lidhjeve kimike e formimi te lidhjeve te reja. • Menyra sesi keputet ndikon mjaft ne reaksinet kimike. Ne nje lidhje kovalente cifti elktronik I perbashket ndahet midis dy atomeve qe marin pjese ne lidhje ne dy menyra ; A) Ndarja homolitike , lidhja kovalente prishet dhe formon dy atome ose grupime atomike pa ngarkese duke na dhene radikale te lira. psh; keputja e lidhje midi H dhe C te CH 4. B) Ndarja heterolitike , lidhja kimike prishet dhe na jep nje jon pozitiv( karbokation ) jane grimca elektrofile /elektrondashese. dhe nje jon negativ(kaboanion)jane gimca nukleofile protondashese. si ne fig 1 fa 277 keputja e lidhjes midis br dhe c te brom alkani. Shiko skemen e faqes 278.

Vetitë kimike te al. Kaneve • Për shkak se alkanet nuk kanë grupe funksionale, ato janë përbërje kimike shumë pak aktive (vepruese). Prej këtu e kanë marrë edhe emrin parafine (lat. parum afinis = me aktivitet të dobët). • Janë tre reaksione kryesore te alkaneve: • 1 -Reaksionet e zëvendësimit. • 2 - Reaksionet e Keringut(zbëthimit) • 3 - dhe te oksidimit.

VETITË KIMIKE • Alkanet japin disa lloje reaksione si : 1 - Reaksionë zëvendësimi radikalor. - Nga bashkëveprimi i halogjenëve aktiv sic janë bromi apo klori me alkanet në prani të dritës sjell zëvendësimin e hidrogjenit me halogjen - psh: CH 3 -CH 2 -CH 3 + Br 2 → CH 3 -CH 2 -Br + HBr 2 -Reaksionë oksidimi, i kontrolluar i alkaneve con në formimin e një sërë komponimesh si psh: • CH 4 → CH 3 OH (metanol) CH 4 → CH 2 O (metanal) 3 - alkanet digjen ne prani te oksigjenit duke dhen CO 2 dhe H 2 O. Reaksioni eshte ekzotermik prandaj perdoren si lende gjegeshme. CH 4 (g) + O 2(g) -> CO 2(g) + H 2 O(l)

4. Alkanet japin Reaksionet e Keringut(Zberthimit) • Reaksioni I zbërthimit kryhet me nxehjen mbi 600ºC, në mungesë te ajrit dhe në prani të katalizatorëve, alkanet shpërbëhen duke dhene nje alkan me te vogel dhe nje alken.

Perftimi alkaneve Ø Me metoda sintetike nga komponimet organike. Shembull: Ngrohja e acetaatit të natriumit dhe hidroksidit të natriumit. CH 3 COONa + Na. OH => CH 4+Na 2 CO 3.

Gatitja me sinteze Vurtz Ø Përftimi i alkaneve me anë të sintezës së Vurcit R 1 -halogjen + 2 Na + Cl-CH 2 -CH 3=> CH 3 -CH 2 -CH 3 + 2 Na. Cl

Hidrogjenimi I al. Kaneve • R-CH=CH 2 + H 2 => R-CH 2 -CH 3 Shembull eten + hidrohjen => etan CH 2=CH 2 + H 2 => CH 3 -CH 3

Detyre shtepie • Ushtrimi 1 fq 276 • Ushtrimi 8 , 9. 10, faqe 290

JU FALENDEROJ PER VEMENDJEN !!! KUJDESUNI PER VETEN DHE TE TJERET , RESPEKTO DISTANCIMI SOCIAL!! PERGATITI PER JU MESUESJA : Violeta Avllazagaj