ZOOLOGIJA INVERTEBRATA ZOOLOGIJA ZON ivotinja OO nauka o
ZOOLOGIJA INVERTEBRATA
ZOOLOGIJA: ZΩON = životinja, ΛOΓOΣ = nauka o životinjskom svetu: - građa - funkcija - razmnožavanje - poreklo - razviće - međusobni odnosi - geografsko rasprostranjenje
MORFOLOGIJA – oblik i formu ANATOMIJA – unutrašnja građa CITOLOGIJA – struktura i funkcija ćelije FIZIOLOGIJA – funkcija ćelije, tkiva, organa ili organskih sistema EMBRIOLOGIJA - razviće ZOOGEOGRAFIJA – geografsko rasprostranjenje EKOLOGIJA – pozicija i uloga organizma u ekosistemu SISTEMATIKA – raznovrsnost
1. Beskičmenjaci su najbrojnija grupa organizama. Od ukupnog broja opisanih životinja preko milion vrsta su insekti 2. Raznovrsna fauna (po ekologiji, anatomiji, razviću. . . ) 3. - Sa aspekta čoveka, štetne i korisne vrste: uzročnici zaraznih bolesti (amebe, malarični plazmodijumi. . . ) paraziti (metilji, pantljičare, krpeljli, vaši, buve. . . ) polinatori (pčele, bumbari, leptiri. . . ) konzumni (školjke, lignje, rakovi, puževi. . . ) ekonomski značajne (medonosna pčela, svilena buba. . . )
• Taksonomija: TAΞIΣ = poredak NOMOΣ = zakon • Nomenklatura: NOME = ime proces opisivanja i davanja imena novim taksonima • Klasifikacija : smeštanje novoopisanih taksona po nekom ustanovljenom principu na osnovu njihovih srodničkih odnosa
Sistematika: SYSTEMA = sistem Nauka o raznovrsnosti organizama. Širi pojam, koji obuhvata prethodno definisanu taksonomiju sa dodatkom svih teoretskih i praktičnih aspekata evolucije, genetike, anatomije, morfologije, ekologije, ponašanja i specijacije u cilju razumevanja srodničkih odnosa između organizama. Filogenija: Jedan od aspekata sistematike koji se bavi izučavanjem i otkrivanjem evolucionog srodstva između organizama.
od grčke reči κλαδος, klados – grana • Biološka disciplina koja se bavi određivanjem odnosa između organizama na osnovu izvedenih sličnosti • Svrha je grupisanje organizama na osnovu evolutivne srodnosti • Bazira se na proceni neke morfološke celine u odnosu na njeno primitivno, predačko stanje (npr. ekstremiteti kod kičmenjaka) Pleziomorfno – predačko, primitivno stanje karaktera Apomorfno – izvedeno, novo, napredno stanje karaktera Simpleziomorfno – predačka osobina prisutna kod više taksona Sinapomorfno – izvedena osobina prisutna kod više taksona
Filogenetska sistematika – bazira se na srodnosti, odnosno većem broju sinapomorfnih karaktera Matrica karaktera sa filogenetskim stablom – konstruiše se na osnovu velikog broja analiziranih karaktera
• Monofiletsko poreklo – od jednog pretka (jedino tačno)! • Parafiletsko poreklo – daleko srodstvo, nejasno • Polifiletsko poreklo – ne zna se predak
• Homologija – srodnost u funkciji organa • Analogija – sličnost u funkciji organa • Divergencija – organizmi vode poreklo od zajedničkog pretka • Konvergencija – sličnost zbog sredinskih faktora (voda, vazduh, parazitizam. . . ) • Paralelizam – nastaje zbog konvergencije
DOMENA = DOMEN REGNUM = CARSTVO PHYLUM = RAZDEO, TIP CLASSIS = KLASA ORDO = RED FAMILIA = PORODICA GENUS = ROD SPECIES = VRSTA › › › Eukaryota (eukarioti) › › › Animalia (životinje) › › › Arthropoda (zglavkari) › › › Hexapoda – Insecta! (insekti) › › › Lepidoptera (leptiri) › › › Pieridae (belci) › › › Pieris (belac) › › › Pieris brassicae (kupusar)
Binominalni sistem (Linnaeus, 1758), Systema naturae Tipološki koncept vrste – vrste su morfološki definisane Nominalistički koncept – vrste ne postoje, postoje samo jedinke Biološki koncept vrste
Biološki koncept vrste: grupa populacija koje se međusobno slobodno ukrštaju, daju plodno potomsvo, a reproduktivno su izolovane od drugih takvih grupa u prirodi. Vrsta: reproduktivna zajednica, ekološka i genetička jedinica. Nedostaci: nemogućnost primene kod uniparentalnih organizama (bakterije i drugi organizmi koji se razmnožavaju bespolno).
PET CARSTAVA ŽIVIH ORGANIZAMA • MONERA (jednoćelijski prokariotski organizmi) • PROTISTA (jedno- ili višećelijski organizmi) • PLANTAE - biljke • ANIMALIA - životinje (višećelijski eukariotski organizmi) • FUNGI - gljive
U savremenoj literaturi, danas se koristi klasifikacija živih bića na 6 ili čak 7 carstava: • ARCHAEBACTERIA (jednoćelijski prokariotski organizmi) • EUBACTERIA (jednoćelijski prokariotski organizmi) • PROTISTA (jedno- ili višećelijski organizmi) • PLANTAE - biljke • ANIMALIA - životinje (višećelijski eukariotski organizmi) • FUNGI - gljive • MYXOMYCOPHYTA – sluzave gljive
Grana sistematike koja proučava filogenetske odnose između organizama na osnovu informacija iz genetičkog materijala (DNK i RNK) ili proteina. Takođe, vrlo često se koristi i mitohondrijalna DNK. Kod biljaka se analizira i hloroplastna DNK
Bilateralna(dvobočna) Radijalna (zračna) Asimetrija Sferna
Segmentacija = metamerizam (podeljenost tela na segmente) Segment = metamera 1. Homonomna segmentacija 2. Heteronomna segmentacija
3. Bez segmentacije - telo nije podeljeno na jasne segmente
Diploblastika – organizmi sa najprostijom telesnom organizacijom, nivo tkiva: ektoderm i endoderm. Između ta dva sloje je nećelijski sloj – mezogleja. Pripadaju samo Coelenterata : Cnidaria i Ctenophora ektoderm endoderm mezogleja
ACOELOMATA PSEUDOCOELOMATA Platyhelminthes Nematoda Annelida Nemertina Rotatoria Mollusca Acanthocephala Arthropoda Gastrotricha Echinodermata Kinorhyncha Chordata Nematomorpha Entoprocta
Eon Era Perioda Kvartar F A N E R O Z O I K Kenozoik Tercijar Mezozoik Epoha Holocen 10 000 g Pleistocen 1, 81 mil. g Pliocen 5, 33 mil. g Miocen 23, 0 mil. g Oligocen 33, 9 mil. g Eocen 55, 3 mil. g Paleocen 65 mil. g Kreda 145 mil. g Jura 200 mil. g Trijas 251 mil. g Perm 299 mil. g Karbon Paleozoik Pensilvanijum 318 mil. g Misisipijum 359 mil. g Devon 416 mil. g Silur 444 mil. g Ordovicijum 490 mil. g Kambrijum 544 mil. g 2, 5 mlr. g Proterozoik Arheozoik Godina pre --- Prekambrijum --- 4, 55 mlr. g
• U korenu filogenetskog stabla su Excavata – grupa heterotrofnih protista, čija je pleziomorfna karakteristika prisustvo citostoma ekskavatnog tipa (homolognom citostomu vrste Jakoba libera), koji se sekundarno gubi kod pojedinih vrsta. • Jedan broj predstavnika ne poseduje mitohondrije te su ranije svrstavani u „amitohondrijalne“ praživotinje, za koje se smatralo da su najprimitivniji eukarioti, živi fosili iz vremena pre endosimbiotskog nastanka mitohondrija.
Savremeni paleontološki i molekularni podaci su veoma kontraverzni po pitanju porekla životinja. Ne postoji saglasnost o tome da li su životinje monofiletska ili polifiletska grupa. Većina tradicionalnih gledišta, kao i mnoga savremena razmatraju životinje kao monofiletsku grupu, sa osnovnom pretpostavkom da povećanje morfološke kompleksnosti tokom filogenije prati i povećanje genomske kompleksnosti.
Placozoa, sunđeri, rebronoše i dupljari su u osnovi životinjskog filogenetskog stabla, od kojih su nastale složenije bilateralno simetrične životinje. Danas postoje mnoga mišljenja o polifiletskom poreklu metazoa koja pretpostavljaju da su dupljari i sunđeri imali nezavisno poreklo u odnosu na sve druge bilateralno simetrične životinje. Dve najpoznatije teorije o postanku višećelijskih životinja dali su Hadži i Hekel.
– uprošćeno filogenetsko stablo
Do ovih podataka se došlo analizom aktivnih i konzervativnih delova 16 S i 18 S r. RNA, koji su najpogodniji za tumačenja filogenetskog srodstva. Sličnost između DNK sunđera i Choanoflagellata je toliko velika, da ne ostavlja nikakve sumnje u poreklo sunđera, pogotovu ako se tome dodaju i sličnosti u morfologiji između pojedinačnih ćelija kolonijalnih Choanoflagellata (Proterospongia) i hoanocita sunđera. Poreklo dupljara je prema sekvenciranim delovima 18 S r. RNA nezavisno od ostalih metazoa, jer postoje bitne razlike u sastavu 18 S r. RNA između dupljara i ostalih metazoa.
Veza dupljara i drugih metazoa je u velikoj meri u posedovanju mišićnog i nervnog sistema u obe grupe. Međutim, aktinsko-miozinski kompleks je prisutan i kod mnogih protozoa, dok nadražljive membrane sa molekularnim mehanizmima prenošenja nadražaja postoje i kod Ciliophora. Druga grana okuplja sve organizme koji su triploblastica, u čijoj su osnovi organizmi tipa Platyhelminthes, čija evolucija je tekla u dva pravca 1. Celomske protostomija 2. Celomske deuterostomija
- Slides: 34