Zo i agresja u dzieci w wieku przedszkolnym

Złość i agresja u dzieci w wieku przedszkolnym

• Każde dziecko – to wielki skarb, to także „wielka możliwość”, tak w kierunku dobra jak i zła. • Cały proces wychowywania dziecka – to rozwijanie tej „możliwości” w kierunku dobra, tak aby osiągnąć zamierzony cel (efekt wychowawczy). Celem jest wychowawcze „dojście” do tego, że nasze dziecko – to człowiek: dobry, szlachetny, odpowiedzialny.

Zasady wychowawcze • Zasada szacunku dla dziecka i uczenia go szacunku dla innych. • Zasada cierpliwości dla dziecka i wyrozumiałości wobec dziecka. • Zasada wyrabiania karności i posłuszeństwa w dziecku. • Zasada uczciwości i szczerości wobec dziecka. • Zasada konsekwencji i stanowczości w wychowaniu. • Zasada wpajania dziecku dobrych nawyków i nie bagatelizowania nawyków złych. • Zasada przyuczania dziecka do odpowiedzialności za słowa i czyny.

EMOCJE NASZYCH DZIECI • Przedszkolak, który rano wkracza do sali i po chwili szuka partnera do walki, nie jest już niczym niezwykłym. • Coraz częściej nawet drobne nieporozumienia kończą się rękoczynem, a na pytanie "Dlaczego uderzyłeś? " – słyszymy odpowiedź "Nie wiem". Dzieci nie radzą sobie, z własnymi uczuciami. • Nasza rola- nauczyć ich nazywać swoje emocje i je we właściwy sposób rozładowywać.

Wśród emocji prowadzących do agresji u przedszkolaków dominuje uczucie złości. • Co wywołuje złość? ? ? • Dzieci w wieku przedszkolnym często złoszczą się, by zwrócić na siebie uwagę. Znamy doskonale ten obrazek: każdy zajmuje się swoimi sprawami i nagły wrzask, łzy, rzucona zabawka i wszyscy pędzą do wściekłego dziecka i pytają, co mu się stało, jak mu pomóc itd. W ten sposób mały złośnik znajduje się w centrum zainteresowania wszystkich domowników. • Złość dzieci w tym wieku wywołuje też krępujące ruchy ubranie, zbyt ciasne rękawy, drapiące rajstopy, za mocno zawiązany czy zbyt gruby szalik, jakieś fizyczne niedogodności (zimno, głód, pragnienie), zabieranie własności dzieci np. zabawek. Złość budzi się także, gdy te zabawki nie działają jak należy.

Złość u przedszkolaków … • wywołuje też przeszkadzanie w zabawie, przerywanie im zajmujących zajęć, wydawanie poleceń, by zrobiły coś, czego one nie chcą zrobić. • Chyba wszyscy rodzice przedszkolaka zaobserwowali również, jak ich dziecko się złości, gdy mu się coś nie udaje. A gdy powiemy dziecku: „Nie”, zabronimy mu czegoś bez wyjaśnień, musimy się liczyć z tym, że być może wzbudzimy w nim silną złość, a co za tym idzie skierowaną w naszym kierunku agresję.

Co robić z „złośnikiem”- w trakcie ataku złości • Nie krzyczymy wtedy na dziecko, bo to tylko nasila jego zachowanie agresywne. • Możemy starać się odwrócić uwagę dziecka lub cierpliwie powtarzać, że nie rzucamy zabawek i ubrania, które nas drażnią, i powołać się na przykład. Czy widziałeś, by mama czy tata tak robili? Pytamy, Co cię tak zdenerwowało? Okazujemy wtedy zainteresowanie stanem uczuć dziecka i pokazujemy swoją bliskość. • Czekamy aż się wyciszy- nie pozwalamy na krzywdę innych. Rozmawiamy, jak jest spokojne, niech powie jak się czuło, co go rozłościło, mówimy, że tak nie może się zachowywać, bo………. . dajemy rady, jak ma radzić sobie ze złością.

Poważnie traktujmy uczucia dziecka, pozwalając na ujawnianie zarówno tych pozytywnych jak i negatywnych. • Odpowiednie postępowanie rodzica jest też kluczowe w rozstrzyganiu sporów pomiędzy rodzeństwem. Bądźmy sprawiedliwi biorąc pod uwagę, że każde dziecko potrzebuje czegoś innego – jedno wymaga więcej uwagi, częstego przytulania, wspólnego czytania książek, drugie natomiast jest typem eksploratora i należy stwarzać mu możliwości do aktywnego spędzania czasu. • Starajmy się być z dzieckiem w trudnych dla niego momentach, takich jak choroba, konflikt koleżeński; uczestniczyć w ważnych dla niego wydarzeniach, wspólnie przeżywać je. • Wyjaśniajmy dziecku, na poziomie odpowiednim do wieku, niezrozumiałe dla niego zdarzenia i sytuacje rodzinne. Wspierającą obecnością pomagajmy mu wytrwać w trudnej sytuacji.

• • Przyczyny agresji Przeładowaniem różnego typu podnietami (głównie ekscytującymi) i bodźcami.

Za dużo złych bodźców, z telewizji, Internetu, gier komputerowych……. . • Dzieci uczą się przez naśladownictwo biorąc przykład z bohaterów ulubionych seriali, kreskówek, gier i nie ma dla nich znaczenia, czy są to osoby żywe czy fikcyjne. Wpływ na dzieci uzależniony jest m. in. od stosunku rodziców do tego problemu. Jeżeli rodzice nie ustalają dziecku reguł oglądania TV, nie oglądają jej razem z dzieckiem, nie rozmawiają o oglądanych przez dzieci programach, grach, prawdopodobieństwo ulegania przez dzieci wzorcom jest większe. • Tak więc wybór programów, gier dla dziecka nie powinien być przypadkowy. Ciągłe bombardowanie psychiki młodego człowieka scenami pełnymi okrucieństwa sprawia, że musi ono wytworzyć sobie mechanizmy obronne, na przykład poprzez stępienie wrażliwości na cierpienie innych. • Wielu badaczy uważa, że dzieci biją się, naśladując np. dorosłych czy treści programów telewizyjnych. Oglądanie okrucieństw stymuluje też takie zachowania u dorosłych. Pedagodzy biją na alarm: tolerowanie brutalności rodzi ją, stąd w dzisiejszym świecie liczne mordy, niemowlęta z obrażeniami w szpitalu itp.

Agresja a poczucie bezpieczeństwa • • • Częsty kontakt z rodzicami lub co najmniej z jednym rodzicem - emocjonalny i fizyczny - jest równie istotny, przy czym nieobecność drugiego nie może być dla dziecka niejasna. Dziecko musi czuć się akceptowane, wiedzieć, że jest ważne dla rodzica i kochane przez niego, bez względu na swoje zachowania, sukcesy, porażki. Rodzice i opiekunowie powinni też zdecydowanie wyrażać niezgodę w przypadku niepożądanych zachowań, takich jak bójki, wyzwiska, kłamstwa, niszczenie rzeczy. Brak jasnych norm dotyczących zachowania, brak zarówno nagród jak i kar z wyraźnym uzasadnieniem ich stosowania oraz odczuwalnych konsekwencji za naruszanie zasad, wzmaga zachowania agresywne. Pamiętajmy przy tym, że żywe i ruchliwe dzieci łatwiej wytwarzają i utrwalają agresywne wzory reakcji. Trzeba podkreślić, iż maluch, któremu zapewnia się spokój i uporządkowanie w codziennym życiu, rzadko zachowuje się agresywnie. Chociaż to trudne, powinniśmy dążyć do tego, by w domu wprowadzić stałe pory posiłków, wspólnych zabaw, czytania i spania. Jako rodzice musimy zdawać sobie sprawę z tego, jak ważna jest dla naszego malucha owa przewidywalność. Naukowcy są zgodni, że pomijając czynniki wrodzone, osobowość agresywną kształtują: przemoc, zaniedbanie i brak miłości.

Klimat w domu…. . • Zachowania agresywne są często zachowaniem wyuczonym. Rodzice nie zdają sobie sprawy, że mogą być przyczyną agresywnych zachowań u swoich dzieci. • Częsta krytyka ze strony rodzica, stosowanie – „w dobrej wierze” kar fizycznych i psychicznych, gniew w stosunkach między dorosłymi oddziałuje na poziom pobudzenia i agresję u dzieci.

Agresja słowna • gdy nazywamy dziecko np. ciamajdą, leniem czy głupim, nie zdając sobie z tego sprawy, stosujemy wobec dziecka przemoc słowną i tym samym uczymy dziecko agresji werbalnej. Lepiej powiedzieć: „postaraj się zrobić to szybciej/ proszę się nauczyć sprzątać po sobie, pomogę ci/ zastanów się, dlaczego nie chce ci się nic robić, może coś cię boli. ”

Słowa mają moc… To od nas zależy czy będzie to moc pozytywna, czy negatywna…. .

Cechy genetyczne dziecka • Należy też pamiętać o temperamencie. Są dzieci bardziej absorbujące dorosłych, grymaszą, płaczą. Badania wykazały, że te dzieci mogą być bardziej skłonne do agresji, decyduje o tym czynnik genetyczny. Mówimy wtedy „to mały złośnik”, nie zastanawiając się, jak pomóc temu złośnikowi w pracy nad opanowaniem szalejących emocji ( sport, uporządkowany tryb dnia, wzmacnianie, relaks).

Rola rodziców w nauce dzieci radzenia sobie z agresją? • Uczmy więc dzieci szacunku dla innych. Pokazujmy, że nie tolerujemy przemocy w bajkach i telewizji, potępiajmy wojny na świecie. • Nie zgadzajmy się na akty agresji własnego potomka, nie tolerujmy ich. Mówmy: nie podoba mi się twoje zachowanie/ nie lubię jak się tak zachowujesz/takie zachowanie jest do zaakceptowania. ”

Co zrobić, by dać ujście nagromadzonym emocjom dziecka i uwolnić jego zgromadzoną energię, by nie przeradzała się w zachowania agresywne? • Mniejsze dzieci można zaopatrzyć w piłkę złości. Jest to średnio miękka piłka, która mieści się w dłoni. Czując złość, dziecko z całej siły ściska piłkę, pozbywając się w ten sposób nadmiaru energii i uspokaja się. Ten sposób polecała swego czasu w telewizji super niania Dorota Zawadzka, prowadząc cykl programów edukacyjnych dla rodziców. • Dajemy zezłoszczonemu dziecku starą gazetę do podarcia. Wyładowując się, dziecko drze ją na małe kawałeczki, które zbija w kulki i z pasją wyrzuca je do kosza. Gazety nie ma i złych emocji też już nie.

Co jeszcze możemy zrobić? • Psychologowie zalecają codzienny wysiłek fizyczny np. podczas zabawy z rówieśnikami czy rodziną. Codzienny spacer, bieganie, udział w zajęciach sportowych z powodzeniem rozładowuje napięcia emocjonalne i nadmierny ładunek energii.

Bardzo polecane są również wszelkie działanie twórcze, • np. rysowanie, opowiadanie historyjek, teatrzyk, granie na instrumencie, śpiew itd. W swobodny, naturalny sposób, całkowicie nieświadomie dziecko w działaniach twórczych bezpiecznie wyraża tłumione dotąd emocje, zwłaszcza lęku, złości i agresji. • Pozwólmy też dziecku na płacz, jeśli ma taką potrzebę, w ten sposób dziecko uwalnia zblokowane emocje.

Bliskość……… • Aby dziecku pomóc, trzeba je dobrze poznać sposób jego odczuwania i analizowania sytuacji życiowych. Świetnym sposobem poznania uczuć dziecka są rozmowy przed snem. Wieczorna pora sprzyja bliskości, czułościom i wyrażaniu uczuć. Dzieci są już zmęczone i mniej wojownicze, obniża się poziom energii, a łóżko kojarzy się z bezpieczeństwem i przytulnością. • Rolą rodziców jest stworzyć dzieciom najlepsze warunki do zwierzeń, do przeprosin, na które powinien zdobyć się przede wszystkim rodzic. Dzięki przyznaniu się rodziców do błędów dzieci dowiadują się, że rodzice troszczą się o nie i traktują je poważnie. Podczas takich rozmów dzieci uczą się pokory. To uczucie bliskie empatii, czyli wczuwaniu się w emocje innych. Zmniejsza to też stres (niepewność, wstyd, zwątpienie), jaki dziecko czuje po sprowokowaniu zbyt gwałtownej reakcji rodziców.

Spędzanie czasu razem • Skuteczną metoda wychowawczą i kształcącą jest wspólne czytanie. Podczas lektury zadajemy dzieciom pytania typu: Co byś czuła na miejscu Pinokia? (to nauka empatii), Co myślisz o tym? Jak ty byś postapił? Uważnie słuchamy odpowiedzi dzieci. W ten sposób dziecko uczy się czytać wnikliwie i analizować, a rodzice mogą poznać sposób myślenia dziecka o świecie i ocenić jego umiejętności interpretowania i wyciągania wniosków.

Co zrobić, gdy nasze dziecko bije • „Adaś znowu uderzył Bartka”, „Julia gryzie dzieci”, „Patryk rzuca zabawkami i kopie w drzwi”. Gdy rodzice słyszą taką uwagę przedszkolanki, trochę się wstydzą, trochę złoszczą, ale z pewnością myślą: „Co ja mam zrobić!? ”. • Na szczęście. . . jest sporo sposobów, by pomóc smykowi.

1. Najpierw rozmowa. • Po trudnym dniu w przedszkolu malcowi należy się… wsparcie. Dlatego postaraj się usiąść obok malca i bez nagany w głosie zapytaj: „Czy coś trudnego stało się dzisiaj w przedszkolu? Coś, co cię zdenerwowało. Opowiesz mi o tym? ”. • Powiedz to łagodnie, tak by dziecko wyczuło, że jesteś zainteresowana tym, co się Z NIM działo, a nie ukaraniem go. Gdy malec ma problemy ze znalezieniem przyczyny, poproś, żeby przypomniał sobie, co działo się przed tym, gdy uderzył kolegę, w co się bawił, z kim, co się wydarzyło. Co mógł czuć? On sam może jeszcze nie potrafić tego określić. Pomóż mu w tym.

2. Potem nazywanie uczuć. • Kiedy ustalisz przebieg zdarzenia, określ emocje malca. Możesz powiedzieć np. „Chyba byłeś zły, co? ”, „Może się zasmuciłaś? Ja bym się smuciła, gdyby koleżanka nie chciała się ze mną bawić”. Poszukaj tej emocji, która najbardziej pasuje twojemu dziecku, opisz, co się wtedy dzieje z człowiekiem.

3. Teraz granice. • I tu najważniejszy punkt programu. Maluchowi trzeba jasno wytłumaczyć, że ma pełne prawo czuć wszystkie te emocje. Ale nie wolno mu bić. Tego zachowania nie akceptujesz. Niezwykle ważne jest przyjęcie uczuć i zanegowanie zachowania, na które się nie zgadzasz. Powiedz np. : „Rozumiem, że się rozzłościłeś, ale nie wolno ci bić innych ludzi. Wymyślmy razem, co innego mógłbyś zrobić z tą złością”. A że dziecko nie ma przecież pomysłu, co mogłoby zrobić poza biciem, podsuń mu jakiś pomysł: może krzyknąć, powiedzieć „jestem zły, wściekły”, podrzeć gazetę, uderzyć w poduszkę, pobiegać w kółko – zrobić cokolwiek, co pozwoli mu odreagować złość.

4. I jeszcze konsekwencja. • Jednorazowy wybryk jest do omówienia. Jeśli sytuacja się powtarza, musicie zatrzymać przemoc. Za duże słowo? Niekoniecznie. Jeśli dorośli nie powstrzymają agresji dziecka, ono przyjmie ten sposób rozwiązywania konfliktów czy radzenia sobie z emocjami jako swój sposób na problemy i wejdzie mu to w nawyk. A nad nawykiem już trzeba się porządnie napracować, by go zmienić. Lepiej reagować od razu. • Ustalcie, co się stanie, jeśli dziecko ponownie kogoś uderzy. To, że musi przeprosić, to oczywiste. Ale co dalej? Możecie zabronić oglądania bajki wieczorem, odstawić słodycze na tydzień, ustalić z panią przedszkolanką, że jeśli malec uderzy, to siada na krzesełku na kilka minut i nie wolno mu się bawić z dziećmi przez jakiś czas. Sprawdźcie, co poskutkuje. • Ważne, aby konsekwentnie się tego trzymać. • Po takim incydencie powtarzać: wolno ci czuć, nie wolno ci bić. I egzekwować ustaloną karę.

Wspólny front rodziców i szkoły. • Te same zasady postępowania wobec dziecka powinny być takie same w domu i w szkole- wówczas jest jednolity front oddziaływań wychowawczych i najlepsze efekty wychowawcze.

• Jan Paweł II w swoim nauczaniu „o rodzinie i wychowaniu”, takie wypowiedział słowa: • „Największym darem rodzicielskiej miłości jest zaofiarowanie dziecku swojej obecności i swojego czasu”.

• Dziękuję za uwagę!