Zhvillimi fizik kognitiv dhe gjuhesor ne moshen parashkollore

Zhvillimi fizik, kognitiv dhe gjuhesor ne moshen parashkollore Armela Xhaho

Zhvillimi fizik • • Djemte- me shume muskuj Vajzat- me shume qeliza dhjamore Shton mesatarisht 2 kg , 7 -8 cm ne vit Me te rend ne pjesen e siperme te trupit

Prapambetja psikosociale e rritjes • Kequshqyerja • Stresi I madh ne familje • Nuk tregohet ngrohtesi emocionale

Zhvillimi I trurit • Shtohen neuronet & formohen lidhje te reja • Mielinizimi • Lateralizimi • Preferenca per doren e majte/ te djathte

Shendeti ne moshen parashkollore • Sistemi I frymemarrjes – jo plotesisht I zhvilluar – Rrufa, kolla • Rritja ngadalesohet- oreksi ulet

Zhvilllimi motorik • Shprehite e medha motorike 2 vjec • mund te ece , vrapoje, perdor krahet dhe kembet ne te njejten kohe kur mund te perdoret vetem 1 3 vjec • vrapon, kthehet dhe ndalon me me veshtiresi , perdor 1 gjymtyr kur eshte e nevojshmeautomaticitet

Shprehite fine morotike • Perdorimi I muskujve te vegjel • • • Kapje e pergjithshme- kapje pincete Perdor pirunin , lugen nderkohe qe flet me dike Mund te heqe nderresa te thjeshta Mberthen kopsa te medha Vishet / zhvishet pa ndihme Lidhe lidheset e kepuceve

4. Zhvillimi Gjuhesor: Te kuptuarit e gjuhes si nje aktivitet social Perdorimin e formave gramatikore Fjalorin

Zhvillimi gjuhesor sipas Roxher Braun Stadi 1 (18 muajsh) • Te folurit telegrafik, fali me dy fjale Stadi 2 (2 -2 vjec e gjysem ) • Fjali me te gjata se dy fjale, • nuk I di kuptimet e te gjitha fjaleve, • I perdor fjalet ne menyre te kufizuar, • pergjitheson, perdor nje fjale per te emeruar nje klase objektesh. • Fjale me kuptim te ngushte Stadi 3 - 4 vjec • Modifikon fjali te thjeshta, format e fjalive mohuese dhe pyetese. Stadi 4 dhe 5 vjec e lart • Elemente te sofistikuara te gjuhes

Si pervetesohet gjuha ? • Gjuha eshte nje sjellje verbale qe mund te mesohet permes perforcimit dhe ndeshkimit • Ndikimet biologjike dhe mjedisore • Roli I predispozites universale biologjike Drejtimi biheviorist Drejtimi nativist ose racionalist Drejtimi interaksionist Drejtimi kognitivist • Gjuha eshte rezultat I zhvillimit kognitiv.

Stadi paraoperacional 2 - 7 vjec Parakonceptual 2 -4 Te menduarit intuitiv 4 -7

Pse quhet statdi paraoperacional? • Femija nuk eshte akoma ne gjendje te mendoje ne menyre operacionale • Operacion : • Mendim qe karakterizohet nga disa cilesi specifike logjike. • Manipulimi dhe transformimi I informacionit ne menyre logjike.

Perfaqesimi mendor • Perdorimi I veprimeve , imazheve ose fjaleve per te perfaqesuar objekte dhe ndodhi qe zhvillohen dukshem

Elementet Simbole • 1 gjest, vizatim , 1 shenje Shenja • perfaqesime mendore te njohura dhe te pranuara nga njerez te tjere- nr, nota muzikore

2. Imitimi I vonuar • Imitimi I dukurive te ndodhura me pare • Zhvillon perfaqesimin simbolik

3. Loja simbolike • Perfaqesimi I simboleve per te prefaqesuar realitetin

4. Vizatimi • Vizatimet jane teper simbolike dhe perfaqesojne ate qe femijet mendojne • Komunikon mendimet per boten qe e rrethon

5. Konceptet • Aftesia per te perfaqesuar menderisht objekte dhe ndodhi ne mjedis e lejon femijen te zhvilloje koncepte

Kufizimet e te menduarit paraoperacional Konkretesia- Animizmi Realizmi Egocentrizmi Mungesa aftesise se konservizmit Artificializmi Centracioni Elementet magjike te te menduarit Pathyeshmeria e te menduarit

Kufizimet e te menduarit paraoperacional 1. Konkretesia • Parashkollori eshte I preokupuar me realitetin fizik imediat( tani dhe ketu) • 2. Pathyeshmeria e te menduarit • I paafte ta kthej mendimin e tij atje ku ka filluar- gjerat ndodhin ne nje drejtim • 3. Egocentrizmi • Paftesia e femijes per te kuptuar se pervec kendveshtrimit te tij per boten , ekzistojne dhe kendveshtrime te tjera

• 4. Centracioni • Fokusimi vetem ne nje aspekt ose ne nje dimension te nje objekti ose nje situate • 5. Mungesa aftesise se konservizmit • Ka te bej me te kuptuarit se ndryshimi I formes ose I pamjes se objekteve nuk ndryshon sasine e tyre • 6. Animizmi • Objekte jo te gjalla kane cilesi njerezore dhe jane aftesi te kryejne veprime njerezore

• 7. Realizmi • Tendenca e femijes per ti mveshur cilesi fizike reale ndodhive mendore- ( enderra reale) • 8. Artificializmi • Mendon se gjithcka eshte ber nga dora e njeriut( hena, shiu, deti) • 9. Elementet magjike te te menduarit • Shpjegimi I gjerave me elemente magjik ( I rrituri transformohet ne kafshe)