Zawodowy sceptycyzm w badaniu sprawozda finansowych i nie

Zawodowy sceptycyzm w badaniu sprawozdań finansowych (i nie tylko) Andrzej Konopacki Konferencja szkoleniowa KKN Miedzeszyn, październik 2012 r.

Plan 1. 2. 3. 4. 5. 6. 2 Dlaczego zawodowy sceptycyzm? Co to jest? O co tu chodzi? Przykłady i quiz Jak być sceptycznym? Perspektywa przeglądu jakości Studium przypadku Podsumowanie

Dlaczego? • Zawodowy sceptycyzm fundamentem zawodu, na równi z niezależnością oraz obiektywizmem • Decydujący dla jakości audytu • Prosty w teorii i trudny w praktyce • Znaczący dla oceny jakości zleceń badania sprawozdań finansowych 3

Dlaczego? • Jeden z najczęstszych zarzutów organów nadzoru wobec biegłych rewidentów • Wg badań amerykańskich w okresie 19871997 ok. 60 % postępowań SEC przeciwko audytorom obejmowało również zarzut niedostatecznego sceptycyzmu 4

Dlaczego? Przykładowe błędy i przewiny audytora: • Nieograniczone zaufanie do kierownictwa oraz pracowników klienta • Brak pełnego zrozumienia sprawozdań i dokumentów przedstawianych przez klienta • Obawa przed niezadowoleniem klienta ze zbytniej /”nieuzasadnionej” dociekliwości 5

Dlaczego? Zachowanie sceptycyzmu we wszystkich fazach procesu badania pozwala biegłemu rewidentowi ograniczyć ryzyko: • przeoczenia nietypowych okoliczności, • nieuzasadnionych uogólnień we wnioskowaniu, • przyjęcia niewłaściwych założeń przy określaniu zakresu niezbędnych procedur badania bądź formułowaniu wniosków. 6

Co to jest? O co tu chodzi? Biegły rewident powinien … • wykazywać krytycyzm i zawodowy sceptycyzm, uwzględniając możliwość wystąpienia w jednostce, której sprawozdanie finansowe jest badane, warunków lub zdarzeń wskazujących na naruszenie prawa, popełnianie nadużyć (oszustw) lub wystąpienie istotnych błędów (KSRF nr 1, pkt 8 c)

Co to jest? O co tu chodzi? Cd. Definicja IASB krytyczne nastawienie umysłu i krytyczna ocena dowodów badania. Krytyczne nastawienie oznacza stałą świadomość uwarunkowań i okoliczności, które mogą wskazywać możliwość nieprawidłowości, spowodowanych błędem lub oszustwem, w wyniku których sprawozdanie finansowe może być istotnie zniekształcone. 8

Co to jest? O co tu chodzi? Cd. • Pełne zaufanie przeciwko permanentnej podejrzliwości • Obowiązkowy dla całego zespołu • Obowiązkowy w całym procesie badania (od akceptacji klienta począwszy) • Szczególnie istotny w kluczowych kwestiach badania (szczególne zagadnienia badania) 9

Co to jest? O co tu chodzi? Cd. Szczególne zagadnienia badania: • Ryzyko oszustwa • Oszacowania księgowe • Kontynuacja działalności • Transakcje ze stronami powiązanymi • Zgodność z przepisami i regulacjami • Znaczące, nietypowe i złożone transakcje • Ryzyko braku bezstronności kierownictwa jednostki 10

Co to jest? O co tu chodzi? Cd. Przykładowe sytuacje: • dowody badania sprzeczne z dowodami wcześniej uzyskanymi; • informacje kwestionujące wiarygodność dokumentów /informacji uzyskanych wcześniej; • okoliczności mogące wskazywać na możliwość oszustwa; 11

Co to jest? O co tu chodzi? Cd. Przykład 1 Biegły zakończył badanie stwierdzając żadnych rozbieżności ani potrzeby korekt. Analizując jeszcze obrotówkę na koniec stycznia stwierdził bardzo istotny spadek salda rachunku bankowego mimo, że styczeń to miesiąc przestojów w działalności spółki. Według uzyskanych wyjaśnień spadek wynika wyłącznie z korekty wyciągu bankowego, dokonanej przez bank. 12

Co to jest? O co tu chodzi? Cd. Przykład 2 Spółka działa na konkurencyjnym rynku, wymuszającym stały rozwój oferty produktowej. Przychody i wyniki podlegają istotnym wahaniom. Drugi rok odnotowano ujemne, operacyjne przepływy pieniężne (wg zarządu z powodu dużych zakupów i zobowiązań dot. wyposażenia produkcyjnego). Prowadzone są rozmowy z bankiem o refinansowaniu ww. zakupów oraz sprzedaży i leasingu biurowca spółki. Plan finansowy, opracowany przed dwoma laty, przewiduje stałą poprawę sytuacji gospodarczej, tym samym warunków działalności spółki. Zarząd potwierdza zasadność założenia kontynuacji działalności. 13

Co to jest? O co tu chodzi? Cd. Przykład 3 Spółka finansuje się zobowiązaniami, w tym również pożyczkami. Największa, stanowiąca ok. 25% wpływów w badanych okresie, została udzielona przez firmę X. Spółka przedstawiła porozumienie z zarządem X, według którego pożyczka jest nieoprocentowana i podlega jednorazowej spłacie w ciągu 6 miesięcy po wypowiedzeniu. Przedstawione do badania sprawozdanie wykazuje transakcji ze stronami powiązanymi. 14

Co to jest? O co tu chodzi? Cd. Przykład 4 Spółka wykazała w sprawozdaniu nabycie od członka zarządu patentu za kwotę 0, 8 mln zł oraz od członka rady nieruchomości rolnej za kwotę 2, 4 mln. Do umowy nabycia nieruchomości załączono wycenę rzeczoznawcy majątkowego. Transakcje miały miejsce w ostatnim miesiącu roku obrachunkowego. Zdaniem prezesa są bardzo korzystne (wdrożenie patentu obniży koszty a działka rolna jest intratną inwestycją, z myślą odprzedaży w przyszłości developerowi). Wartość obu transakcji zostanie potwierdzona w oświadczeniu zarządu. 15

Quiz Pytanie 1: Czy prawdą jest, że zawodowy sceptycyzm jest szóstym stanem umysłu, określanym jako stan „psi” (od professional skepticism) lub „pi” (od professional intuition)? Odpowiedź: To zależy 16

Quiz – cd. Pytanie 2: Czy prawdą jest, że z zawodowym sceptycyzmem trzeba się urodzić, kto nie ma tego daru nie może być dobrym rewidentem? Odpowiedź: NIE 17

Quiz – cd. Pytanie 3: Czy prawdą jest, że wymóg zawodowego sceptycyzmu dotyczy tylko kluczowego biegłego rewidenta? Odpowiedź: NIE 18

Quiz – cd. Pytanie 4: Czy prawdą jest, że zawodowy sceptycyzm jest ściśle powiązany z oceną ryzyka badania, w tym szczególnie badania systemu kontroli wewnętrznej? Odpowiedź: To zależy 19

Jak być sceptycznym? • Jeśli zaufanie opierało się na doświadczeniu i wiedzy nie przyjmować automatycznie oczekiwanego /„właściwego” wyjaśnienia • Nie ulegać inercji poszukując bardziej potwierdzenia niż zaprzeczenia jakiegoś sądu • Nie oszukiwać się, że coś jest zasadne dlatego, że tak chcemy • Nie tłumaczyć okolicznościami zachowań „nadwyrężających” zaufanie 20

Jak być sceptycznym? Cd. • Dyskusje istotnych dla badania kwestii z członkami kierownictwa jednostki, rady nadzorczej, komitetu audytowego • Główny motyw – dlaczego? … • Pełna dokumentacja (problem, dostępne informacje, alternatywy, konsultacje, wnioski, uzasadnienie) 21

Perspektywa przeglądu jakości • Wymogi standardów dla oceny jakości badania [biegły nie uczestniczący w badaniu …] • Wewnętrzny system kontroli jakości i rola kluczowego biegłego rewidenta • Umiejętność wejścia w „buty” kluczowego biegłego 22

Perspektywa przeglądu jakości –cd. Przykłady pytań do kluczowego biegłego: • jakiego było nastawienie klienta wobec audytu /audytora? • jak osiągnięto wyczulenie zespołu na zachowanie zawodowego sceptycyzmu? 23

Perspektywa przeglądu jakości –cd. • czy były przypadki dowodów badania sprzecznych z wcześniej uzyskanymi lub informacji kwestionujących wiarygodność dokumentów /informacji uzyskanych wcześniej? • jakie były decyzje biegłego w takich przypadkach? • czy zmieniła się ocena kierownictwa? • czy zmieniono plan badania? 24

Perspektywa przeglądu jakości –cd. Oczekiwania: • Wybór i przegląd dokumentacji kluczowej dla potwierdzenia zawodowego sceptycyzmu • Identyfikacja niezgodności ze standardami • Opis niezgodności w protokole [ pkt 8 c) ] 25

Studium przypadku Zadanie: 1. Zapoznać się z opisem – 10 min. 2. Dyskusja w zespole nad propozycją rozwiązania – 20 min. 3. Zapis rozwiązania na tablicy – 5 min. 4. Prezentacja wybranych rozwiązań 26

Podsumowanie • Zawodowy sceptycyzm fundamentem zawodu oraz jakości rewizji finansowej • Niemierzalny, ale wymierny (w ocenie zgodności badania ze standardami) • Praktyka i szkolenia rozwijają umiejętności • Wyczulenie na dowody (lub brak) sceptycyzmu w dokumentacji rewizyjnej • Dokumentacja w protokóle kontroli 27

Dziękuję za uwagę Pytania? 28