ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALENIENIACH BEHAWIORALNYCH WITAM PASTWA Jacek

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALEŻNIENIACH BEHAWIORALNYCH WITAM PAŃSTWA ! Jacek SKROBOT

NAWROTY W UZALEŻNIENIACH BEHAWIORALNYCH Uzależnienia bahawioralne pewna część zachowań nie modyfikowanych przyjęciem środka psychoaktywnego niezależnie od stopnia szkodliwości dla organizmu inicjuje silne przyjemne stany emocjonalne wskutek redukcji napięcia „PRZEJAWIA TENDENCJE DO POWTARZANIA SIĘ PO OKRESIE ICH ELIMINACJI’’

nawrót Zatem - zachowania te mimo ich eliminacji mają tendencje do NAWROTU: • po upływie czasu od dokonanej zmiany, w • sytuacji intrapsychicznej • określonej sytuacji inicjowanej przez otoczenie,

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALEŻNIENIACH BEHAWIORALNYCH NAWRÓT uzależnieniach behawioralnych Praktyka kliniczna w pracy terapeutycznej z osobami z uzależnieniami behawioralnymi, wskazuje, że po pewnym czasie od „osiągnięcia normy w zachowaniu – myśleniu – przeżywaniu” u osób z bulimią, u patologicznych hazardzistów pod wpływem rożnych czynników wyzwalających dochodzi do nawrotu

NAWRÓT PROCESÓW – POWRÓT DO ZACHOWAŃ? NAWRÓT -PROCESÓW PRZEŻYWANIA, -PROCESÓW MYSLENIA, -PROCESÓW DECYZYJNYCH

NAWROTY W UZALEZNIENIACH BEHAWIORALNYCH NAWROTEM w uzależnieniach behawioralnych – definiujemy aktywizację psychologicznych mechanizmów zwłaszcza w obszarze nałogowej regulacji uczuć, iluzji i zaprzeczeń oraz strukturze „JA” uprzednio przepracowanych w procesie leczenia psychoterapeutycznego i na ich bazie aktywizację autodestrukcyjnych schematów osobowościowych ułatwiających powrót do „patologicznych zmian żywieniowych”(w Bulimii), „patologicznych – ryzykownych zachowań (w patologicznym hazardzie, zakupoholizmie, seksoholizmie, cyberseksoholizmie, uzależnieniu…/.

NAWROTY W UZALEZNIENIACH BEHAWIORALNYCH W AKTYWIZACJI NAWROTU ODGRYWAJĄ KLUCZOWA ROLĘ : 1. czynniki wyzwalające zewnętrzne, /osoby, miejsca, sytuacje społeczne, …/, 2. czynniki wyzwalające wewnętrzne, -psychologiczne : /samoocena, poczucie własnej wartości, emocje, jakość myślenia o sobie, czynniki społeczne – grupa odniesienia, jakość radzenia sobie ze stresem. . /, -biologiczne: /stan somatyczny, dolegliwości bólowe,

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALEŻNIENIACH BEHAWIORALNYCH NAWRÓT W BULIMII po okresie stabilizacji psychicznej i stabilizacji odżywiania NASTĘPUJE - zburzenie równowagi emocjonalno - poznawczej finalnie powrót do niekontrolowanego objadania się osoba z bulimią- powraca do przymusu prowokowania wymiotów – stosowania środków przeczyszczających

JAK ZAPOBIEGAĆ TYM PROCESOM ? W JAKIE UMIEJĘTNOŚCI WYPOSAŻYĆ OSOBĘ ABY NIE WRACAŁA DO ZACHOWAŃ AUTODESTRUKCYJNYCH ?

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALEŻNIENIACH BEHAWIORALNYCH Czynniki wyzwalające – modyfikują procesy: 1/spostrzeżeniowe, 2/emocjonalne, 3/decyzyjne 4/”JA”

BULIMIA /NAWROTY Spostrzeżeniowe /PERCEPCJA SYTUACJI STRESOWYCH/ PROCESY PERCEPCYJNE PODPORZĄDKOWANE SĄ ZASPOKOJENIA KOMPULSYJNEJ POTRZEBY JEDZENIA /i/ OPRÓŻNIANIA (WYMIOTY – SRODKI PRZECZYSZCZAJACE)

BULIMIA /NAWROTY Emocjonalne ZŁOŚĆ AMBIWALETNE STANY EMOCJONALNE LEK - SPOKÓJ NIEPOKÓJ – UKOJENIE ROZDRAŻNIENIE – SPOKÓJ APATIA – OPTYMIZM DEPRESJA

BULIMIA /NAWROTY Decyzyjne …W NARASTAJĄCYM NAPIĘCIU W NARASTAJĄCEJ AMBIWALENCJI EMOCJONALNEJ AKTYWIZUJE SIĘ DYSTERS NASTĘPUJE PROSES DECYZYJNY /LUB NIE/ O POWROCIE DO NIEPORZYSTOSOWAWCZEGO SCHEMATU OBJADANIA SIĘ

BULIMIA /NAWROTY W STRUKTURZE I DYNAMICE „JA” -niestabilna samoocena -niski poziom akceptacji siebie -rozdarcie pomiędzy sprzecznymi obrazami siebie Rozbieżnośc pomiędzy „JA REALNYM „ a „JA IDELNYM” Poczucie winy -

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALEZNIENIACH BEHAWIORALNYCH „Choroba nawrotów” Osoby „cierpiące z powodu BULIMII ”, - patologiczni „hazardziści”, zakupoholicy, seksoholicy, cyberseksoholicy, uzależnieni od internetu – doświadczają po pewnym czasie aktywizacji psychologicznych mechanizmów w wymiarze: -nałogowej regulacji uczuć (emocji), -iluzorycznej percepcji, -rozdarcia „ w strukturze JA” – w aspekcie: -tożsamości, -samooceny, -poczucia własnej wartości,

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALEŻNIENIACH BEHAWIORALNYCH Zespół nawracający POWRÓT DO NAŁGOWYCH /DYSFUNKCJONALNYCH/ SCHEMATÓW: 1/MYŚLENIA (AKTYWIZACJA NAŁOGOWOYCH PRZEKONAŃ), 2/ PRZEŻYWANIA (AKTYWIZACJA KOMPULSYJNO – LĘKOWEGO PRZEŻYWANIA), 3/ZACHOWANIA (POWTARZALNOŚĆ I IRRACJONALNOŚĆ ZACHOWAŃ),

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALEŻNIENIACH BEHAWIORALNYCH Powrót do kompulsywnych czynności MECHANIZMY EMOCJONALNE – następuje proces wzrostu napięcia, przymusu eskalowania napięcia a następnie jego redukcji , poprzez powrót do: 1/ objadania się, 2/patologicznego grania, NASTEPUJE A U T O M A T Y C Z N E PRZEKSZTAŁCANIE SIĘ STANÓW EMOCJONALNYCH W NAŁOGOWE PRAGNIENIE ULGI POPRZEZ URUCHOMIENIE SCHEMATU R E D U K C J I NAPIĘCIA

Si. Z W NAWROCIE MECHANIZMY POZNAWCZE – następują zmiany w obszarze PROCESÓW MYŚLENIA - „PRZEKONAŃ: - a tu powrót do: a/sztywności przekonań, b/arbitralności, c/dogmatyczności, d/schematyczności, e/irracjonalności przekonań, aktywizuje się lęk – przed naruszeniem tych przekonań /działanie podporządkowuje się nałogowej irracjonalnej logice/,

NAWROTY W UZALEZNIENIACH BEHAWIORALNYCH MECHANIZMY ZACHOWANIA-następuje przymus powrotu do zachowań z okresu „przed leczeniem”, -rozwija się silna, natrętna potrzeba „POWTARZANIA ZACHOWANIA” (czynności) samonagradzający się przymus patologicznego schematu zachowania NIPEDAPTACYJNY SCHEMAT UZYSKIWANIA KONTROLI SIEBIE – POCZUCIA SPRAWSTWA I SAMOREGULACJI GRANIC

NAWROTY W PATOLOGFICZNYM HAZARDZIE - IGNOROWANIE EFEKTU STRATY, - PAMIĘĆ EFEKTU „ PODNIETY – SILNEGO WRAŻENIA” W CZASIE GRY HAZARDOWEJ, - AKTYWIZACJA IRRACJONALNEJ LOGIKI „OCZEKIWANIA NAGRODY”, - AKTYWIZACJA „BŁĘDÓW ŻYCZENIOWEGO MYSLENIA”

MYŚLENIE ZYCZENIOWE W NAWROCIE „PATOLOGICZNEGO HAZARDU” ZABURZENIA MYŚLENIA 1/PROBABILISTYCZNEGO 2/MYSLENIA OPARTEGO NA FAŁSZYWYCH PRZESŁANKACH, 3/MYSLENIA OPARTEGO NA ZAWODNOŚCI WNIOSKOWANIA

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALEŻNIENIACH BEHAWIORALNYCH Teorie wyjaśniające nawroty : *Teorie wyzwalaczy /behawiralne/ - w sytuacji zetknięcia się z „czynnikami wyzwalającymi” – aktywizują się symptomy zaburzenia, *Teorie reakcji na stres – brak umiejętności poradzenia sobie ze stresem /spostrzeganie sytuacji stresowej jako zagrożenia…/, *Teorie „nałogowego człowieka” – współczesny człowiek szuka stymulacji /dawniej w neurotycznych lękach/, współcześnie w poszukiwaniu niezwykłości – silnych wrażeń, *Teorie oparte na „ mechanizmach uczenia społecznego” - nieunikniony proces powrotu do autodestrukcyjnych zachowań, na podłożu „doświadczeń samonagradzania”, „wzmacniania potrzeby „ *Teorie oparte na „ mechanizmach konformizmu” odnoszą się do wzmocnień społecznych i lęku przed „odrzuceniem przez grupę”, *Teorie odnoszące się do mechanizmów wpływu społecznego: -ulegania, -identyfikacji, -internalizacji, *Teoria Psychologicznych Mechanizmów Uzależnienia Mellibrudy J , Z. Sobolewskiej– aktywizacja PMU: -MNRU, -MIi. Z -MRR „JA”

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM W UZALEŻNIENIACH BEHAWIORALNYCH Proces nawrotu – aktywizuje się w najczęściej w różnych sytuacjach stresowych pacjenta • U pacjenta mamy do czynienia z możliwymi elementami (zwiastunami) nawrotu: • 1/obecność czynników wyzwalających, • 2/aktywizacja psychologicznych schematów osobowościowych współwystępujących z czynnikami wyzwalającymi, • 3/zaktywizowanie się psychologicznych mechanizmów w nawrocie, • 4/ POJAWIENIE SIĘ OBJAWÓW NAWROTU, • -koncentracja myśli „na powrocie do zachowań autodestrukcyjnych” • -koncentracja nastawień emocjonalnych, przeżyć wokół autodestrukcyjnch schematów „wzrost poziomu niepokoju, napięcia”, • -ukierunkowanie zachowań autodestrukcyjnych na szkodzenie sobie i wzmożenie mechanizmów zaprzeczania, pomniejszania, • -powrót do ZACHOWAŃ AUTODESTRUKCYJNYCJH Model oparty na PMU umożliwia: -względnie wczesne dostrzeżenie zmian w PMU, a tu: w SNRU – SIi. Z – SRR”JA”. – zbudowanie strategii zapobiegania nawrotom u leczonego przez nas pacjenta.

Model oparty na PMU umożliwia: -względnie wczesne dostrzeżenie zmian w PMU, a tu: w SNRU – SIi. Z – SRR”JA”. – zbudowanie strategii zapobiegania nawrotom u leczonego przez nas pacjenta. • WYZWALACZE • SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE

Etapy pracy terapeutycznej nad nawrotami w uzależnieniach behawioralnych: Etap I; Zakwalifikowanie pacjent do „grupy zapobiegania nawrotom” Etap II; Psychoedukacja na temat nawrotu” Etap III: Analiza zebranych informacji od pacjentów jak rozumieją nawrót Etap IV; Analiza nawrotu – praca nad „przepracowaniem nawrotu Etap V; Wypracowanie strategii powrotu do równowagi Etap VI; Zakwalifikowanie pacjenta do grupy wsparcia terapeutycznego,

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM PROCEDURA ZAPOBIEGANIA NAWROTOM w uzależnieniach behawiralnych • • • Etap I; Zakwalifikowanie pacjent do „grupy zapobiegania nawrotom” – omówienie warunków, Dobór /pacjentów/ do terapii zapobiegania nawrotom. Pacjenci kończący program terapii Bulimii, Patologicznego Hazardu, sformułowali plan długoterminowej perspektywy czasowej zmian, dokonali analizy: -zysków z wypracowanych osiągnięć /zyski emocjonalne, w samoocenie, wizerunku społecznym, w funkcjonowaniu w rolach, w nabyciu konstruktywnych umiejętności radzenia sobie ze stresem, oraz: -dokonali analizy zagrożeń /tu istnienie czynników wyzwalających zewnętrznych, wewnętrznych, psychologicznych, społecznych, biologicznych……/. W tym etapie pacjenci analizują z terapeutą realizację zaleceń – odstępstwa od wcześniej założonego planu /tu zmiany w obszarze motywacji itp. . . /. W tej fazie po przedstawieniu się terapeuty i nawiązanie kontaktu z grupą, przedstawieniu się uczestników, określeniu oczekiwań i celów pracy, zbadaniu gotowości członków grupy do pracy terapeutycznej, wzmocnieniu motywacji do pracy terapeutycznej, określeniu czasu pracy, określeniu metod pracy – następuje praca nad nawrotami w uzależnieniach behawioralnych, a tu:

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM PROCEDURA ZAPOBIEGANIA NAWROTOM w uzależnieniach behawiralnych ETAPY PRACY TERAPEUTYCZNEJ Etap I; /c. d/ Zakwalifikowanie pacjent do „grupy zapobiegania nawrotom” A/ Metody: • 1/ Mikroedukacja na temat nawrotu, • 2/ Ropoznanie obszarów ryzyka nawrotu, • 3/ Analiza rozwiązanych problemów i osiągniętych celów w dotychczasowej psychoterapii, • 4/ Analiza motywacji do niepodejmowania zachowań ryzykownych, • 5/Trening psychologiczny / TKZ…/, B/ Obszary przepracowywane w terapii: • 1/ Praca nad sferą emocjonalną – poznawczą i strukturą „JA”, • 2/ Praca nad utrzymaniem zmienionego stylu życia „wypracowanego w trakcie terapii „ c/ Cele pracy terapeutycznej: • -wypracowanie umiejętności psychologicznych konstruktywnego radzenia sobie z nawrotem, • -nabycie umiejętności utrzymania i rozwijania abstynencji, • -nabycie umiejętności planowania i kontroli zachowania,

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM PROCEDURA ZAPOBIEGANIA NAWROTOM • Etap II „Psychoedukacja na temat nawrotu” • Główne tezy: • 1. Zjawisko nawrotu w bulimii, także w patologicznym hazardzie ma swoją dynamikę, właściwy dla danego zaburzenia „cykl aktywizacji”, • 2. Nawrót zbliżający się można rozpoznać po różnych symptomach (sygnałach ostrzegawczych) /aktywizacja osobowościowych schematów. . . . /, • 3. Nawrót polega na aktywizacji Psychologicznych Mechanizmów : • -Mechanizmów Nałogowej Regulacji Uczuć , • -Mechanizmów Iluzji i Zaprzeczeń, • -Mechanizmów Rozpraszania Rozdwajania „JA” • 4. Rozwój nawrotu można powstrzymać poprzez „przepracowanie” mechanizmów i zmianę zachowania.

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM PROCEDURA ZAPOBIEGANIA NAWROTOM /bulimia – patologiczny hazard/ • Etap III: - Analiza zebranych informacji od pacjentów jak rozumieją nawrót /interwencje terapeutyczne ukierunkowane na autoanalizę doświadczeń pacjentów/, -jakie są symptomy zbliżającego się nawrotu , ”po jakich wskaźnikach mogę rozpoznać u siebie nawrót”/tu praca z wykorzystaniem : -arkusze zmodyfikowanego Przewodnika Samopoznania, -Mój świat , -Plan zdrowienia i zalecenia, -Realizacja programu HALT, -Kwestionariusz sygnałów ostrzegawczych /zmiany w myśleniu , zmiany w sposobie przeżywania i wyrażania uczuć, zmiany w samopoczuciu fizycznym, zmiany w samopoczuciu psychicznym, zmiany w sposobie życia, zmiany w relacjach z ludźmi, /, -Skala wskaźników zmian życiowych / Holmes T. H. Rahe R. H/. -Skala objawów stresu i wypalenia, Skala objawowa stresu, -Skala stylów radzenia sobie ze stresem (CISS) • Autoanaliza – wskaźników: -Analiza obejmuje: zmiany w obszarze myślenia, w obszarze radzenia sobie z emocjami i uczuciami, w strukturze JA (tożsamości, poczucia własnej wartości, spójności JA…. ”

Uzależnienia behawioralne - zapobieganie nawrotom Autoanaliza 1. zmiany w obszarze myślenia /praca nad rozpoznaniem i zmianą przekonań/, 2. zmiany w obszarze przeżywanie emocji i uczuć, /nauka samoobserwacji – relaksacji/, 3. zmiany w obszarze JA /stabilizacja tożsamości, poczucia własnej wartości, spójności JA…. ”/,

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM PROCEDURA ZAPOBIEGANIA NAWROTOM Etap IV; • Analiza nawrotu – praca nad „przepracowaniem nawrotu – (wsparcie, praca nad Psychologicznymi Mechanizmami Nawrotu - przepracowanie dysfunkcjonalnych schematów intrapsychicznych i interpersonalnych zaktywizowanych w nawrocie /praca na poziomie objawów, problemów, mechanizmów/),

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM MONITOROWANIE ZMIAN -DZIENNICZEK AKTYWIZACJI „GŁODU HAZARDOWEGO” -DZIENNICZEK POWROTU DO RÓWNOWAGI, -PLANOWANIE DNIA, -STRATEGIA ZADAŃ DO WYKONANIA I ROZLICZANIA ICH WYKONANIA

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM PROCEDURA ZAPOBIEGANIA NAWROTOM Etap V; • a/ Wypracowanie strategii powrotu do równowagi /normalizacja nawyków żywieniowych, odstępstwa od „zachowań hazardowych”, zbudowanie planu zaradczego i określenie jego wdrażania w obszarach „szczególnego ryzyka”. • b/Przedstawienie przez każdego z uczestników planu - powrotu do równowagi, • c/ Omówienie w grupie planów z uwzględnieniem kryteriów: -realizmu, -konkretności.

ZAPOBIEGANIE NAWROTOM PROCEDURA ZAPOBIEGANIA NAWROTOM Etap VI – Zakwalifikowanie pacjenta do grupy wsparcia posterapeutycznego, • Podsumowanie całości pracy , • Zakończenie pracy terapeutycznej. Dziękuję za uwagę. Jacek Skrobot