ZAJCIA II dr I BarwickaTylek KRYTYKA DEMOKRACJI Platon

ZAJĘCIA II – dr I. Barwicka-Tylek KRYTYKA DEMOKRACJI Platon (427 -347 pne). Arystoteles (384 -322 pne).

„MANKAMENTY” DEMOKRACJI • brak odniesienia do prawdy (Sokrates); • oparcie rządów na namiętnościach, a nie sprawiedliwości; • zmienność; • zastąpienie kryterium jakościowego w dostępie do władzy (cnota) kryterium ilościowym (większość).

PLATON – założenia filozoficzne • idealizm obiektywny; • wieczny i niezmienny świat idei contra podlegająca zniszczeniu (materialna), niesamodzielna „jaskinia” rzeczywistości (istnienie niedostępnej zmysłom idei krzesłowatości bardziej pewne niż istnienie krzeseł na których siedzimy); • rozum i anamneza – sposoby dotarcia do prawdy „z zamkniętymi oczami”; • trwałość i niezmienność jako kryteria oceny rzeczy (w tym konkretnych państw).

PLATON – polis idealna (dialog Państwo) • cel państwa: sprawiedliwość; • hierarchiczna struktura społeczna gwarancją stabilności (analogia budowy duszy ludzkiej): – mędrcy (rozum) – rządzący; – wojownicy (odwaga) – broniący; – „zarobnicy” (umiar) – pracujący (rzemieślnicy, chłopi).

PLATON – „problem” mędrców • dylemat elitaryzmu: jak sprawić, by mędrcami (rządzącymi) zostawali prawdziwi mędrcy, skoro reszta społeczeństwa niezdolna oceniać ich decyzji? • rozwiązania instytucjonalne „odstraszające” fałszywych kandydatów (brak więzi rodzinnych; brak indywidualnej własności; długi proces kształcenia; „tłumaczenie”, a nie „stanowienie” prawa); • eksperyment z Syrakuz – ustrój „drugi co do dobroci” (Polityk, Prawa): prawo w miejsce mędrców – idea rządów prawa.

PLATON - historiozofia • historiozofia = filozoficzna interpretacja procesu dziejowego; • degeneracja ustrojowa poleis: monarchia/ arystokracja tyrania timokracja anarchia oligarchia demokracja

ARYSTOTELES – założenia filozoficzne • główne dzieła: Etyka nikomachejska, Polityka; • dowartościowanie świata („jaskini”) – rzecz jest złożeniem materii i formy (nie istnieje próżnia); • teleologizm – wszystko, co istnieje, ma jakiś cel (nie ma rzeczy, w tym studentów, niepotrzebnych ); • zmysły (empiryzm) i rozum – narzędzia poznawania świata; • umiar i zasada „złotego środka”.

ARYSTOTELES – kwestie ustrojowe • trzeba opracować ustrój możliwy, a nie tylko najlepszy (różna „materia” państwa – warunki geopolityczne, cechy obywateli, ich liczba itd. ); • polis tworem natury (poszerzanie i wzbogacanie więzi interpersonalnych: rodzina gmina państwo); • cecha państwa: samowystarczalność – doskonałość w sensie etycznym.

ARYSTOTELES – kwestie ustrojowe c. d. • typologia ustrojów (por. Zajęcia I): – rządzący działają w swoim interesie („złe”): – tyrania oligarchia demokracja Najczęstsze – co dowodzi, że w świecie wolność i majątek bardziej pożądane od mądrości… Kryterium ilościowe i majątkowe – rządy biednej mniejszości to ciągle demokracja! – rządzący działają w interesie ogółu („dobre”): monarchia arystokracja politea USTRÓJ MIESZANY!

ARYSTOTELES – koncepcja politei • politea – ustrój mieszany (umiarkowany – najlepszy w większości przypadków); • synteza 2 zasad ustrojowych: wolności (demokracja) i majątku (oligarchia); • najbardziej istotne (sprzyjające lub dezintegrujące państwo) są majątkowe różnice między obywatelami; • podstawą politei stan średni (umiar!);

ARYSTOTELES – koncepcja sprawiedliwości sprawiedliwość jako najwyższa cnota (idea) cnoty poszczególne mądrość odwaga …. . sprawiedliwość (prawo + słuszność) relacje między równymi jednostkami (np. Wolnorynkowy handel notatkami z historii doktryn) wyrównująca (komutatywna) relacje obywatel-wspólnota (np. przyznawanie ocen na egzaminie z historii doktryn na podstawie wiedzy przyswojonej z posiadanych notatek) rozdzielcza (dystrybutywna)

PYTANIA POD ROZWAGĘ • Które z zarzutów wobec demokracji podnoszone są także i dzisiaj? Jak próbujemy sobie z nimi radzić? • Jak oceniliby opisywani filozofowie istnienie Unii Europejskiej? • Wolność jednostki uważana jest dzisiaj za wartość uniwersalną niemal w sensie platońskiej idei. Przyjmując prawdziwość tego założenia zastanów się, co powiedziałby Platon, a co Arystoteles o popieraniu działań mających na celu jej realizację w państwach takich jak np. Irak.