ZABURZENIAODYWIANIA U MODZIEY ANOREKSJA I BULIMIA Dr n

ZABURZENIAODŻYWIANIA U MŁODZIEŻY: ANOREKSJA I BULIMIA Dr n. med. Anna Hajduk

ANOREKSJA Polega na dążeniu do ograniczenia masy ciała, wyraźnie poniżej norm przyjętych w odniesieniu do wieku i wzrostu, przy jednoczesnej nieprawidłowej ocenie własnego wyglądu i współistnieniu lęku przed przybraniem na wadze, co powoduje drastyczne ograniczenie przyjmowanego pożywienia. Stan ten nie jest spowodowany organicznymi zmianami w o. u. n. ani chorobą somatyczną.

EPIDEMIOLOGIA Częstość występowania jadłowstrętu psychicznego: - 0, 51 - 3, 7% w ciągu całego życia - 0, 5 - 1% wśród populacji młodzieży Okres największego zagrożenia - 14 - 18 r. ż. Przewaga zachorowań u dziewcząt Chłopcy stanowią 5 - 10% osób chorujących

Czynniki ryzyka zachorowania na zaburzenia odżywiania Czynniki kulturowe: - ideał szczupłej sylwetki - społeczne oczekiwanie atrakcyjności formułowane wobec kobiet Czynniki rodzinne - przecenianie społecznych oczekiwań - występowanie zaburzeń jedzenia w rodzinie - występowanie chorób afektywnych lub alkoholizmu - relacje rodzinne, które utrudniają osiąganie autonomii w okresie dorastania

Przebieg anoreksji psychicznej Zaczyna się od odchudzania! - krytyczna uwaga otoczenia - identyfikacja ze sławną modelką czy aktorką stosującą dietę - presja środowiska (szkoła baletowa) - przekonanie o zbawiennym wpływie na zdrowie eliminacyjnych diet Może rozpocząć się postem religijnym! Może rozpocząć się lekką nadwagą!

Początek skryty • dziewczynka nie spostrzega siebie jako chorej • otoczenie niepokoi się w miarę narastania ubytku masy ciała • próby nakłonienia chorej do jedzenia kończą się niepowodzeniem (chora unika pokarmów bogatych w tłuszcze • chora opanowywuje istniejący jeszcze głód • prowokowanie wymiotów bezpośrednio po jedzeniu, • przyjmowanie środków odwadniających i przeczyszczających (przejaw kontroli nad własnym ciałem) • jedzenie w samotności

Późny okres • wychudzenie z utratą wagi 40 -60% • tendencje do planowania każdego dnia • apatia, depresja, objawy katatoniczne związane z poczuciem utraty panowania nad swoim ciałem

Objawy somatyczne anorexia nervosa Wyniszczenie • utrata tkanki tłuszczowej i masy mięśniowej, zredukowany metabolizm hormonów tarczycy • nietolerancja chłodu i trudności w utrzymaniu podstawowej temperatury ciała poniżej 36°C • zasinienie stóp, obrzęki

Zaburzenia sercowo-naczyniowe • zanik mięśnia sercowego - objaw „małego serca”, skurcze przedwczesne przedsionkowe i komorowe • zwolnienie akcji serca do 60 uderzeń na minutę, pojawienie się szmeru sercowego • niedociśnienie tętnicze • zawroty głowy • omdlenia • zastoinowa niewydolność serca

Zaburzenia ze strony układu trawiennego • zaburzenia motoryki oraz opróżniania żołądka uczucie nadmiernej pełności w śródbrzuszu, bóle brzucha wzdęcia i zaparcia Zaburzenia ze strony układu rozrodczego • zanik miesiączki lub różne inne zaburzenia cyklu menstruacyjnego • zmiany wielkości jajników, macicy i cech śluzówki pochwy

Zmiany dermatologiczne • łuszczenie, suchość i mała elastyczność skóry (tzw. brudna skóra) • czasem zanik zmian trądzikowych, pojawienie się charakterystycznego meszku na ciele • wypadanie włosów pod pachami i na wzgórku łonowym, kruchość i łamliwość włosów na głowie Zaburzenia neuropsychiatryczne • objawy psychoorganiczne

Zmiany w układzie kostnym - osteopenia - osteoporoza Ponadto: - możliwość pojawiania się infekcji - możliwość pojawienia się na pierwszym planie zaburzeń związane z wymiotami i nadużywaniem środków przeczyszczających

Zaburzenia c. d. Zaburzenia biochemiczne - wzrost wskaźników nerkowych - podwyższony poziom karotenu - wzrost poziomu cholesterolu poprzedzony jego spadkiem - obniżony poziom cynku, fosforu, magnezu, wapnia, potasu Zaburzenia hematologiczne - leukopenia - trombocytopenia - niski OB. - niedokrwistość Zaburzenia hormonalne

ETIOLOGIA I PATOGENEZA JADŁOWSTRĘTU PSYCHICZNEGO Czynniki biologiczne Uwarunkowania genetyczne - zgodność zachorowań u bliźniąt jednojajowych 44 -57% - u bliźniąt dwujajowych 3 -12% Badania genetyczne nie przyniosły jednoznacznych wyników Neuroprzekaźniki i neurohormony - zaburzenina w zakresie wszystkich układów neuroprzekaźnikowych oraz osi hormonalnych

Czynniki rodzinne - nieprawidłowe relacje małżeńskie rodziców - nieprawidłowe relacje pomiędzy chorą a każdym z rodziców z osobna Cechy rodziny anorektycznej: - sztywność relacji wewnątrz rodziny - brak rozwiązywania konfliktów - nadmierne uzależnienie i blokowanie procesu autonomii przez pacjentkę - rozbudzanie nadmiernych aspiracji dziecka - dominująca matka, bierny ojciec - formalizowanie procesu wychowania

Czynniki społeczno-kulturowe - wpływ mediów na kształtowanie modelu idealnej sylwetki oraz stylu życia - zmiana stereotypu funkcjonowania kobiety - stopień rozwoju naukowego i ekonomicznego krajów zachodnich - niezadowolenie z własnego wyglądu - stygmatyzowanie otyłości

Leczenie anoreksji - uznaną metoda w leczeniu anoreksji u pacjentek mieszkających z rodziną jest terapia systemowa z udziałem jej członków - terapia biologiczna (prawidłowo zbilansowane posiłki, odżywianie parenteralne i przez sondę, nawadnianie organizmu, uzupełnianie niedoboru elektrolitów, witamin, leczenie psychotropowe współwystępujących zaburzeń psychicznych)

Leczenie anoreksji c. d. różne formy psychoterapii: - systemowa terapia rodzin - bechawioralno-poznawcza - psychodynamiczna - różne formy terapii grupowej W leczenie pacjentki zaangażowany jest cały zespół terapeutyczny.

Udział pielęgniarki w procesie diagnostyczno-terapeutycznym - nawiązanie kontaktu z pacjentką - ocena stanu somatycznego (kontrola parametrów życiowych i masy ciała) - ocena stanu psychicznego - obserwacja pacjentki (nawyki żywieniowe, wymioty, stosowanie środków przeczyszczających i odwadniających, aktywność ruchowa) - wykonywanie badań dodatkowych - prowadzenie terapii ratującej życie - udział pielęgniarki w zajęciach psychoterapeutycznych i socjoterapeutycznych - współpraca z zespołem terapeutycznym

Trudności profesjonalistów w pracy z pacjentkami chorującymi na jadłowstręt psychiczny - lęk o życie i zdrowie pacjentki - koncentracja na objawach lub ich lekceważenie - walka z pacjentką - kobiety terapeutki - możliwa identyfikacja z pacjentką - mężczyźni terapeuci - możliwe bagatelizowanie przeżyć pacjentki dotyczących obrazu ciała - chaotyczne poszukiwanie właściwego modelu leczenia - sztywne trzymanie się jednego modelu leczenia - rywalizacja z innymi profesjonalistami włączonymi w leczenie

Cel leczenia w oddziale zamkniętym: - doprowadzenie do równowagi wodno-elektrolitowej i białkowej - ograniczenie wymiotów i próba normalizacji zwyczajów kulinarnych - poprawienie motywacji do dalszego leczenia poprzez edukację dotyczącą choroby i zasady kontraktu terapeutycznego - zwiększenie masy ciała

Problemy pacjentki - brak poczucia choroby, - chwiejna motywacja do leczenia, -pacjentki są drażliwe, przygnębione, próbują manipulować personelem, - niechętnie zjadają wyznaczone porcje pokarmu, -próby ukrywania jedzenia lub oddawania innym pacjentom, - prowokowanie wymiotów, - pacjentki są w ciągłym ruchu aby spalić kalorie, -próbują zwiększyć masę ciała przed ważeniem pijąc wodę, -zakładając cięższe ubrania, wkładając przedmioty do kieszeni.

ZADANIA PIELĘGNIARKI W OPIECE NAD CHORĄ Z ANOREKSJĄ - nadzór nad pacjentką w godzinach posiłków, tak by zjadła wyznaczoną porcję w całości w obecności pielęgniarki - po posiłku pacjentka wraca na oddział - pod żadnym pretekstem nie może wychodzić do toalety - potrzeby fizjologiczne załatwia przed jedzeniem - dozwolone jest żucie gumy bez cukru

ZADANIA PIELĘGNIARKI W OPIECE NAD CHORĄ Z ANOREKSJĄ cd. n n n n protesty pacjentki przyjąć ze zrozumieniem odnotować rodzaj i ilość przyjętego pokarmu czas po posiłku (1 -2 godz) pacjentka spędza w łóżku w tym czasie nie może mieć odwiedzin, telefonów lub wychodzić z oddziału, dostaje również wlewy kroplowe czas między posiłkami chora spędza dowolnie, zabroniona jest gimnastyka i bieganie należy zwrócić uwagę na wyjścia do toalety lub łazienki,

ZADANIA PIELĘGNIARKI W OPIECE NAD CHORĄ Z ANOREKSJĄ cd - każda zauważona próba sprowokowania wymiotów lub ukrycia jedzenia powinna być odnotowana - kontrola masy ciała 1 -5 razy w tygodniu - pacjentka jest ważona tylko w bieliźnie, bez obuwia, tuż po przebudzeniu - pielęgniarka może sprawdzić zawartość szafki i torby pacjentki jeżeli istnieje podejrzenie zażywania środków przeczyszczających, moczopędnych lub innych - pielęgniarka nadzoruje przestrzeganie kontraktu, który pacjentka zawarła w ramach terapii behawioralnopoznawczej. W kontrakcie tym wyznaczona jest minimalna waga, którą pacjentka musi osiągnąć

Jak odróżnić anoreksję od odchudzania - utrata lub brak przybierania na wadze w okresie wzrostu - silny lęk przed zwiększeniem wagi: dziewczyna je coraz mniej ćwiczy godzinami, stale ogląda się w lustrze, codziennie staje na wadze, jedzenie rekompensuje czytaniem książek kucharskich, albo dużo gotuje, ale dla innych - zakłócony wizerunek własnego ciała: nawet skrajnie wychudzona anorektyczka widzi i czuje się gruba. Próba zwrócenia jej uwagi wywołuje agresję - brak kilku kolejnych miesiączek

BULIMIA (Bulimia nervosa) Bulimis - „wilczy głód” Jest to chorobowo wzmożone uczucie głodu, nie zaspokajane mimo spożywania dostatecznych, a nawet nadmiernych ilości pokarmów.

Epidemiologia bulimii psychicznej - dotyczy głównie młodych kobiet ok. 18 - 25 lat - występuje u ok. 1, 1 - 4, 2% populacji kobiet - kobiety chorują 10 -krotnie częściej niż mężczyźni

Etiologia 1. Czynniki indywidualne: - zaburzenia neuroprzekaźnictwa zwłaszcza serotoniny - udział genu odpowiedzialnego za tworzenie się leptyny - czynniki związane z osobowością 2. Czynniki rodzinne: - chaotyczna struktura rodziny - częste rozwody - uzależnienia rodziców - maltretowanie fizyczne i psychiczne

Etiologia c. d. 3. Czynniki społeczno – kulturowe: - chorobliwa obawa przed otyłością - wpływ kształtu i masy ciała na samoocenę

Bezpośrednie przyczyny bulimii - kryzysy w życiu rodzinnym, rozwody, śmierć bliskich - stres egzaminacyjny - zmiana pracy - ciąża

Obraz kliniczny bulimii - przed atakiem bulimii poczucie narastającego napięcia - łapczywe jedzenie olbrzymich ilości pożywienia pokarmów tuczących i niezdrowych - brak kontroli nad przebiegiem zdarzenia - poczucie niemożności zaprzestania jedzenia - po ataku rodzaj ulgi związany ze spadkiem napięcia frustracja związana z poczuciem winy spowodowanym utrata kontroli - wywoływanie wymiotów - picie dużej ilości płynów

Inne zachowania kompensacyjne - stosowanie szczególnie intensywnej diety pomiędzy epizodami objadania się - przyjmowanie leków przeczyszczających, odwadniających - stosowanie leków „odchudzających” - intensywny wysiłek fizyczny - picie alkoholu i przyjmowanie niektórych narkotyków

Objawy somatyczne - objawy związane z wymiotami - utrata potasu - spadek poziomu magnezu - zapalne obrzęki ślinianek przyusznych - zapalne powiększenie trzustki - nadżerki w przełyku i żołądku - chrypka - choroby dziąseł - próchnica zębów - biegunki - duże spadki masy ciała - obrzęk kończyn dolnych

Objawy somatyczne C. d. - duszność -zaburzenia rytmu serca - spadek ciśnienia tętniczego - słabo wyczuwalne tętno -neuropatie, objawy psychoorganiczne, zaburzenia świadomości -stałe lub nasilone pragnienie, zwiększona ilość produkowanego moczu - napady drgawkowe - kurcze mięśni - niecharakterystyczne zaburzenia miesiaczkowania

DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ