YENLENEN PSKOSOSYAL DESTEK PROGRAMI DNDEN BUGNE PSKOSOSYAL DESTEK

YENİLENEN PSİKOSOSYAL DESTEK PROGRAMI

DÜNDEN BUGÜNE PSİKOSOSYAL DESTEK PROGRAMI YENİLENEN PSİKOSOSYAL DESTEK PROGRAMI ü 17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremlerinden sonra birçoğumuzun yaşamı önemli ölçüde değişmiş, yaşananlar sonrasında psikososyal destek programlarına ihtiyaç duyurulmuştur. ü İhtiyaçlar doğrultusunda 2001 yılında Millî Eğitim Bakanlığı ve UNICEF iş birliği ile deprem, sel, kaza gibi toplumsal travmatik sonuçları olan olaylarda kullanılan «Psikososyal Destek Programları» geliştirilmiştir. ü 2001 yılında geliştirilen ve yıllardır kullanılan psikososyal destek programları toplumsal, kültürel ve teknolojik değişikliklere paralel olarak yenilenmediği için uygulama süreci içindeki uyarlamalar uygulayıcıların kişisel danışmanlık becerileri ile sınırlı kalmıştır.

DÜNDEN BUGÜNE PSİKOSOSYAL DESTEK PROGRAMI YENİLENEN PSİKOSOSYAL DESTEK PROGRAMI ü Mevcut programın zenginleştirilmesi ve kültürel bağlama daha duyarlı hale getirilmesi gereğinden yola çıkarak Millî Eğitim Bakanlığı ve UNICEF iş birliği ile 2001 yılında hazırlanan ve halen uygulanmakta olan psikososyal destek programlarının yenilenmesini ve yaygınlaştırılmasını sağlamak amacıyla Kasım 2017 tarihinde Psikososyal Destek Programlarının Yenilenmesi Projesi başlatılmıştır. ü Yürütülen çalışmalar sonucunda Psikososyal Önleyici Destek Programı ve Psikososyal Güçlendirici Destek Programı (göç, terör, cinsel istismar, intihar, ölüm-yas, doğal afet travmaları) ve Psikososyal Destek Programı Uygulama Kılavuzu kitapları hazırlanarak basımı gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri Yönergesi hazırlanarak onaylanmıştır.

ÇIKTILAR 1 Adet Psikososyal Önleyici Destek Programı Kitabı, 6 Adet Psikososyal Güçlendirici Destek Programı Kitabı, 1 Adet Psikososyal Destek Programı Kılavuzu, Basılmıştır. Ayrıca Psikososyal Destek Programı Yönergesi Hazırlanmıştır.

HAZIRLANAN YENİ PSİKOSOSYAL DESTEK PROGRAMI Psikososyal Önleyici Destek Programı Kitabı, ü Önleyici kitapta, tüm travma türlerine yönelik teorik bölüm ve etkinlikler yer almaktadır. ü Önleyici etkinlikler; olaydan önce bireylerin olaya karşı hazır bulunuşluk düzeylerini artırmaya yönelik, baş etme becerilerini geliştirici, olayın bireyler üzerinde oluşturabileceği zararı azaltmayı hedefleyen etkinliklerdir. Kitapta: ü 17 adet etkinlik (öğrenci-öğretmen-veli) ü 11 adet özel eğitim etkinliği (öğrenci-veli) ü 13 adet ısınma etkinliği olmak üzere toplam 41 adet etkinlik yer almaktadır.

HAZIRLANAN YENİ PSİKOSOSYAL DESTEK PROGRAMI Psikososyal Güçlendirici Destek Programı Kitabı (6 Adet) ü Güçlendirici kitap, 6 farklı travma türüne yönelik 6 ayrı kitap biçiminde oluşturulmuştur. Oluşturulan kitaplarda yer alan travma türleri; Doğal Afet, Ölüm-Yas, İntihar, Cinsel İstismar, Terör, Göç’tür. ü Bu kitapların her birinde ilgili travma türüne yönelik teorik bölüm ile önleyici ve güçlendirici etkinlikler yer almaktadır. Önleyici kitapta yer alan etkinliklere ek olarak güçlendirici kitaplarda da önleyici etkinliklere yer verilmiştir. Bu etkinlikler, uygulayıcının görev yerindeki bölgesel özellikler dinamikler göz önünde bulundurularak uygulanması için oluşturulmuştur. ü Güçlendirici etkinlikler ise; kişilerin duygularını ifade etmelerini, travmatik olay sonrası oluşabilecek stres tepkilerini anlamlandırmalarını, normalleştirmelerini, olumlu başa çıkma yöntemlerini kullanmalarını sağlamaya yönelik oluşturulan etkinliklerdir. ü Her kitapta 13 Adet ısınma etkinliği yer almaktadır.

PSİKOSOSYAL GÜÇLENDİRİCİ DESTEK PROGRAMI ETKİNLİK DAĞILIMI TRAVMA TÜRÜ ÖNLEYİCİ GÜÇLENDİRİCİ TOPLAM Psikososyal Güçlendirici Destek Programı Kitabı (6 Adet) ETKİNLİK SAYISI DOĞAL AFET 17 11 28 ÖLÜM-YAS 15 14 29 İNTİHAR 10 5 15 CİNSEL İSTİSMAR 19 5 24 GÖÇ 15 8 23 TERÖR 12 11 23 TOPLAM 88 54 142

PSİKOSOSYAL DESTEK PROGRAMI UYGULAMA KILAVUZU ü Kılavuz psikososyal destek programları kapsamında yürütülen hizmetlerin daha verimli sunulması için hazırlanmıştır. ü Kılavuz ile Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğünce hazırlanan “Psikososyal Destek Programları” içerisinde yer alan etkinliklerin uygulayıcılar tarafından etkili bir biçimde uygulanması ve uygulamada birliğin sağlanması amaçlanmıştır. ü Kılavuzda; Psikososyal Müdahale Hizmetlerinin Tarihsel Gelişimi, Mevcut Psikososyal Destek Programını Yenileme ve Yaygınlaştırma Nedenleri, Programın Hazırlanma Süreci, Etkinlikler Uygulanırken Dikkat Edilecek Noktalar, Özel Eğitim İhtiyacı Olan Öğrencilerle Yapılan Çalışmalarda Dikkat Edilecek Noktalar ve Etik İlkeler gibi başlıkların yanı sıra okullarda “Okul Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Ekibi” tarafından akut dönemde/olayın hemen sonrasında yapılması gerekenler ile ilgili bilgilendirmelere de yer verilmiştir.

TRAVMA / KRİZ VE TRAVMATİK OLAY ü Travma/Kriz: Zorlu, örseleyici ve/veya tehdit olarak algılanan durum ya da olaya bağlı olarak bireyin baş etme becerilerinin yetersiz kaldığı, kişisel iyilik hâlinin ve/veya psikolojik sağlığının bozulduğu, genellikle yoğun belirsizliklerin yaşandığı karmaşık süreci, ü Travmatik Olay: Ani, beklenmedik bir şekilde ortaya çıkan, bireyin baş etme potansiyelini etkisiz kılan, kendisinin veya yakınlarının yaşamını, fiziksel/bilişsel/duygusal bütünlüğünü tehdit eden ve/veya toplumu etkileyen olayı/durumu, ifade eder. Ekstrem ölçüde negatif bir durumdur. Çaresizlik Ölüm korkusu kadar dehşete/korkuya kapılma Zaman ve mekan algısında bozukluk Baş etmenin ortadan kalkması Ne yapabileceğini bilememe tepkileri ile karşılaşabilinir.

Kaynağına Göre Travma

Travma Sonrası Genel Tepkiler • Uyku bozuklukları, kabuslar • Regrese olma, yeme, giyinme, tuvalet alışkanlığında farklılık • Uykulu, donuk, uyuşuk olma • Izolasyon, yalnızlık • Tanıdıklara ve nesnelere aşırı bağlanma • Ağlama nöbetleri (çok sık) • Uyum sorunu • Sürekli travma ile yaşama ( konuşma, oyunlarda olayı aktarma gibi) • Travmanın tekrarından korkma

Travma Sonrası Genel Tepkiler • • • Çaresizlik Kontrolü kaybetme duygusu Korkma, kaygı Öfke, umutsuzluk, suçluluk hissetme, utanma Güvensizlik Değersizlik hissi Duygulanımda sorun yaşama Kırılganlık, kendine acıma Şaşkınlık Intikam Boşluk duygusu

Çocukların travmaya verdikleri tepkiler üzerinde etkili faktörler • Çocuğun yaşı • Olayla bağlantının durumu(olaya yakınlık durumu) • Travma öncesinde kişilik yapısı (yılmazlık düzeyi ) • Travma sonrasında destek düzeyi (aile, okul, arkadaş çevresi ve profesyonel yardım) • Travmatik olayın maruz kalma süresi ve sıklık • Travmanın türü insan kaynaklı ya da doğal kaynaklı olması • Travmaya tek başına ya da toplu halde maruz kalma

Travma Yaşamış Kişilere Yönelik Yardım Becerileri • Olay hakkında gerçekçi bilgiler sunun. • Öğrencilerin kendilerini güvende hissetmelerini sağlamaya çalışın. • Travmadan elbette sizler de etkilenmiş olabilirsiniz. Gerçekte hissettiğiniz duygu ve düşünceleri paylaşın. • Olayla ilgili konuşurken geçmiş zaman kipi kullanın. Olay hâlâ devam ediyormuş gibi şimdiki zaman kipi kullanarak konuşmayın. • Öğrencilerin yaşadıklarını paylaşma ihtiyacı olduğunu ve birilerinin kendisini dinlemesi gerektiğini göz önünde bulundurun. • Onları iletişim kurma konusunda cesaretlendirin. • Kendilerini ifade etmeleri ve sosyal destek kurmaları için olanaklar oluşturun (Grup çalışmaları planlayabilirsiniz. ). • Travmatik yaşantı sonrasında başkalarının da neler yaşadığını duymaya ihtiyaçları olduğunu, benzer tepkiler verdiğini sağlamaya yardımcı olacak büyük grup çalışmaları yapın. • Yaşamın sürekliliğinin bozulmaması için okul devamsızlığına dikkat edin. • Öğrencilerde her zamanki tepkilerin dışında farklılık hissediyorsanız uzman kişilerden yardım almaları konusunda yönlendirin. • Öğrencilere yönelik sosyal ve sportif faaliyetler düzenleyin. • Çocukların iyileştirme sürecini hızlandırmak için okul ve aile arasındaki iş birliğini güçlendirin.

PSİKOSOSYAL KORUMA, ÖNLEME VE KRİZE MÜDAHALE HİZMETLERİ YÖNERGESİ Amaç: Rehberlik hizmetleri kapsamında yürütülen psikososyal koruma, önleme ve krize müdahale hizmetlerine yönelik iş ve işlemleri düzenlemektir Kapsam: Doğal afetler ile kaza, ihmal, istismar, intihar, şiddet, savaş, terör ve göç gibi travmatik olaylardan önce, olay anında ve sonrasında gerçekleştirilen psikolojik ve sosyal destek sağlamak üzere sunulan hizmetlerin tümünü kapsar.

PSİKOSOSYAL DESTEK HİZMETLERİNDE GÖREV, YETKİ VE SORUMLULUKLAR YÖNERGEYE GÖRE KİMLERE VERİLMİŞTİR? ü Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü ü İl Millî Eğitim Müdürlükleri ü İlçe Millî Eğitim Müdürlükleri ü Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ü Okul Müdürlükleri ü Rehberlik Servisleri ü Öğretmenler

YÖNERGEYE GÖRE KURULMASI GEREKEN EKİPLER ü İl Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Ekibi ü İlçe Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Ekibi ü Okul Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Ekibi

PSİKOSOSYAL KORUMA, ÖNLEME VE KRİZE MÜDAHALE HİZMETLERİ YÖNERGESİ Okul Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Ekibi MADDE 13 – (1) Okul müdürü veya okul müdürü tarafından görevlendirilmiş bir müdür yardımcısı başkanlığında, varsa rehberlik öğretmenleri ile rehberlik hizmetleri yürütme komisyonu üyesi her sınıf düzeyinden en az bir sınıf rehber öğretmeninden oluşur. (2) Psikososyal koruma, önleme ve krize müdahale hizmetlerinde okul ekibinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır: a) Okul ekibi birinci dönemin başı, ikinci dönemin başı ve ikinci dönemin sonu olmak üzere yılda üç kez ve ihtiyaç duyulan hâllerde toplanır. b) Okul genelinde travma/kriz durumlarında psikososyal koruma, önleme ve krize müdahale hizmetlerini planlar ve gerçekleştirir. c) Okul ekibi travma/kriz durumunun hemen ardından ayrıntılı bilgi edinmek amacıyla “Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri Gözlem Formu” nu (EK 1) doldurur. d) Travma/kriz durumunda personel kapasitesi yetersiz kaldığında ve destek ihtiyacı ortaya çıktığında “Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri Destek Talep Formu” nu (EK-2) doldurarak il/ilçe ekibinden destek talep eder. Gerekli durumlarda il/ilçe ekibi ile işbirliği yapar.

d) Okulda yaşanan travma/kriz durumlarına yönelik gerçekleştirilen krize müdahale çalışmalarını “Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri Çalışma Raporu”nu (EK-3) doldurarak okul müdürlüğü aracılığıyla il/ilçe millî eğitim müdürlüğüne gönderir. e) Travma/kriz durumlarına yönelik gerçekleştirdiği çalışmalar sonunda gerekli izleme ve değerlendirmeyi yapar, “Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri İzleme Formu”nu (EK-4) doldurarak okul müdürlüğü aracılığıyla il/ilçe millî eğitim müdürlüğüne gönderir. f) Travma/kriz durumlarından etkilenen bireylere ilişkin kayıtları başta gizlilik ilkesi olmak üzere etik kurallara uygun bir şekilde tutar ve muhafaza eder. g) Gerek görülmesi hâlinde travma/kriz durumlarından etkilenen bireylerin öğretmenleri, ailesi, arkadaşları gibi yakın çevresinin de krize müdahale sürecine katılımını sağlar. ğ) Okulda risk grubunda bulunan ve travma/kriz durumlarından etkilenen bireyleri gerektiğinde ilgili kurum ve kuruluşlara yönlendirir.

TEŞEKKÜRLER ÖZEL EĞİTİM VE REHBERLİK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ