YAPILARINA GRE EYLEMLER YAPILARINA GRE FLLER BAST FLLER

YAPILARINA GÖRE EYLEMLER

YAPILARINA GÖRE FİİLLER BASİT FİİLLER TÜREMİŞ FİİLLER BİRLEŞİK FİİLLER

YAPILARINA GÖRE EYLEMLER Eylemler yapılarına göre basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır. 1 - BASİT EYLEMLER: Kök halinde bulunan ve herhangi bir yapım eki almamış olan ancak çekim eklerini alabilen eylemlerdir. Örnek: Her sabah okula bu yoldan giderim. Git git-ecek-miş-im Uyu uyu-malı-y-dı-k Bak bak-sa-y-dı-nız

TÜREMİŞ EYLEMLER İsimden Türeyenler Eylemden Türeyenler

2 - TÜREMİŞ EYLEMLER: Ad ya da eylem köklerine çeşitli yapım eklerinin getirilmesiyle gövde durumuna geçen eylemler biçimsel olarak türemiş eylemdir. Örnek : Kara-r Addan eylem türemiş piş-ir. Eylemden eylem türemiş Oyun-a türemiş aç-ıltüremiş

3 - Birleşik Eylemler : İki ya da daha çok sözcüğün biçimce veya anlamca kaynaşarak tek bir yargıyı anlatacak hale gelmesiyle oluşan eylemler, yapıları yönünden bileşik eylem adını alır. • Bileşik Eylemler 3 Farklı Biçimde Oluşur :

BİRLEŞİK EYLEMLER YARDIMCI EYLEMLE KURULAN BİRLEŞİK EYLEMLER DEYİMLEŞMİŞ VEYA KALIPLAŞMIŞ BİRLEŞİK EYLEMLER KURALLI BİRLEŞİK EYLEMLER TEZLİK FİİLİ YETERLİK FİİLİ F. K+VERMEK+Ş. E F. K+BİLMEK+Ş. E SÜRERLİK FİİLİ KALMAK F. K+DURMAK+Ş. E GELMEK YAKINLIK FİİLİ F. K+YAZMAK+Ş. E

YARDIMCI EYLEMLE OLUŞAN BİRLEŞİK FİİLLER: Bir isim ve ondan sonra gelen etmek, olmak, eylemek, kılmak yardımcı fiillerinin gelmesiyle yapılır. Bu birleşik fiiller iki şekilde meydana gelir. 1 - isim soylu sözcük + yrd. Eylem + kişi eki Yardım etmek, hasta olmak, pişman olmak. . . vb.

2 -Yardımcı eylemle kurulan bileşik eylemlerde, ad ve ad soylu sözcüklerde ses düşmesi veya ses türemesi meydan gelirse, bunlar yardımcı eylemle bitişik yazılır. Örnek : Kahır+ol-kahrol. Zan+et-zannet. Hapis+ol-hapsol. Red+et-reddetmek-

3 - Ad ve ad soylu sözcük, yardımcı eylemle birleştiğinde herhangi bir ses olayı meydana gelmemişse, bunlar yardımcı eylemden ayrı yazılır. UYARI: Örnek : Dilimizde “ VAZ ” diye bir Arz etsözcük olmadığı için Hak et“vazgeçmek” fiili birleşik Yetkili kılyazılır. İhmal et-

Anlamca Kaynaşmış Bileşik Eylemler Bir araya gelen isim ve yardımcı eylemlerin gerçek anlamları dışında kullanılması ve kalıplaşması sonucu meydana gelen birleşik eylemlerdir. örnek: Ayvayı yemek. Hapı yutmak. göze gelmek. Kulak vermek.

• ÖRNEKLER: Ahmet ilk günden öğretmenin gözüne girdi. Ayşe iş için fabrikaya baş vurdu. Öğrenciler öğretmeni can kulağıyla dinliyordu.

KURALLI BİRLEŞİK EYLEMLER 1 - TEZLİK (ÇABUKLUK) EYLEMİ : Eylemin “çabucak veya kolayca yapıldığı” nı gösterir. Eylem + (ı, i, u, ü) + ver(mek) Örnek : Hastalığını duyunca geliverdim. (çabukluk) Soruları okuyuverdim. (çabukluk kolaylık) Tezlik eylemi iki şekilde olumsuz yapılır : OLUMLU : Çıkıverdi Bitiverdi OLUMSUZ : Çıkmayıverdi Bitmeyiverdi

2 - Sürerlik Eylemi : Eylemin bir süre aralıksız sürdüğü, kesintisiz devam ettiğini gösterir. Eylem + (a, e) gel(mek), kal(mak), dur(mak) Örnek : Bu iş böyle süregelmiş. Sen bunları yazadur. Sen, verdiğim işleri yapadur. Annem ablamın arkasından bakakaldı.

3 - Yaklaşma Eylemi : Eylem + (a, e) yaz(mak) Eylemin gerçekleşmesine “çok yaklaşıldığı, çok az kaldığı”nı gösterir. • Örnek : Kazada babam da öleyazdı. Yürürken düşeyazdım.

4 - Yeterlik Eylemi : Eylem + (a, e) + bil(mek) Eyleme “yeterli olma, başarabilme ya da olasılık” anlamı verir. • Örnek : Akşama size gelebilirim. (olasılık) • Bu soruyu Ahmet çözebilir. (başarabilme) • Ben İngilizce konuşabilirim. (yeterli olma)

• Yeterlik birleşik eylemi üç şekilde olumsuz yapılır ANLAM OLUMLU OLUMSUZ OLASILIK YAPABİLİRİM YAPMAYABİLİRİM YETERLİ OLMAYIŞ YAPABİLİRİM YAPAMAYABİLİRİ M KESİNLİK YAPABİLİRİM YAPAMAM

ERCAN BİL T. D. E ÖĞRETMENİ