XVII ve XVIII YZYILLARDA KMYA Aristokrasinin gerilemesi ve

XVII. ve XVIII. YÜZYILLARDA KİMYA Ø Aristokrasinin gerilemesi ve buna karşı bujuvazinin yükselişi, ekonomide altın dönüşümü yerine üretimin gelişimini tetiklemiş, sanayi gereksinimleri artmıştır. Ø Bunun sonuçlarından biri olarak adi metalleri altına dönüştürme uğraşısı olan alşimi gözden düşmüş, kimyayı biyolojik olaylara ve fizyolojiye uygulayan “iyatrokimya” dönemi Paracelsus’un ardılları ile egemen olmuştur. Ø Ancak; bir süre sonra gizemli görüşlerin yerini doğa araştırma yöntemleri almaya başlayınca bilimsel çalışmalar toplumlarda moda olmuş ve kimya bir sanat olmaktan çıkıp “Physica” (=Doğa bilimi) içinde yeniden yapılanmaya başlamıştır. 1

XVII. ve XVIII. YÜZYIL KİMYACILAR Andreas Libavius (1550 -1616) Ø Alchymia Collecta: 1597 de yayımlanan ilk sistematik, formel kimya ders kitabıdır. Ø Zamanının tüm kimya kuramlarını Antik çağda Aristoteles ve öncüllerinin dört öğe (Toprak - Hava - Su - Ateş) kuramını, Cabir'in metallerin bileşimine ilişkin (Kükürt - Cıva) kuramını, Paracelsus'un üç öğe (Kükürt - Cıva - Tuz) kuramını oldukça yansız bir tutumla açıklamıştır. 2

XVII. ve XVIII. YÜZYIL KİMYACILAR Johan Baptist van Helmont (1579 -1644) Ø İyatrokimyanın kurucusu Paracelsus'un en önemli izleyicisidir. Cizvit üniversitesinde önce felsefe ve dinbilim okumuş, sonra asıl ilgi alanları olan matematik, astronomi, fizik, kimya ve tıp eğitimlerini tamamlayarak 1599 da tıp diplomasını almıştır. Ø Yurt dışı gezilerinden sonra 1609 da tıpta yüksek lisans derecesini kazanarak Brüksel'de hekim ve doğa bilimci olarak çalışmaya başlamıştır. 3

XVII. ve XVIII. YÜZYIL KİMYACILAR Daniel Stolcius (1600 -1660) Ø Bohemya’lı bir alşimisttir. Oxford’da okumuştur. 1624’de yayımlanan Viridarium Chymiemum (Kimyanın Zevk Bahçesi) adlı antoloji kitabında eski koleksiyonlardaki kaynaklarla 107 gravür ve Filozof Taşı betimlemeleri vardır. Bu yapıt, XVII. yy. alşimisinin popüler ansiklopedisi sayılır. Ø Verdiği simya reçetelerinden biri şudur: Visita Interiora Terra Rectificando Invensis Occultum Lapidem (Toprağın içine bak; damıtmayla saklı taşı bul). 4

XVII. ve XVIII. YÜZYIL KİMYACILAR Joachim Jungius (1587 -1657) Ø Skolastik sisteme ve Paracelsus’un “Tria Prima” öğelerine şiddetle karşıdır. Matematiği doğa bilimlerinin dili olarak ilk kullananlardandır. Ø Demokritos’un atom kuramına dayanan bir “korpüskül” kuramı geliştirerek element kavramının çağımızdaki tanımına yaklaşmıştır. 5

XVII. ve XVIII. YÜZYIL KİMYACILAR Johann Rudolph Glauber (1604 -1670) Ø Opera Chymica (Kimya Yapıtı) adlı çalışmasında frengi hastalığına karşı Aurum Potabile (=İçilebilir Altın) olarak adlandırılan altın solü kullanımını önermiştir. Ø İyatrokimya ile uğraşıları arasında, bitki yapraklarını Nitrik asit ve Sülfürik asitle işleyerek etkin kısımlarını elde etmeye çalışmıştır. Ø Üzüm suyu, malt özü ve tahıl konserveleri üzerinde çalışarak kimya mühendisliği alanının ilk örneklerini vermiştir. 6

FİLOJİSTON KİMYASI Ø Kimya biliminin gelişimi üzerine kimilerine göre engelleyici kimilerine göre ise katkı sağlayıcı etkisinin olduğu düşünülen yanma kuramı yaklaşık yüz yıl boyunca kabul görmüştür. Ø Filojiston teorisi, filojiston adındaki ateş elementinin cisimlerdeki yanma sırasında salındığını iddia eden günümüzde geçerliliğini yitirmiş bir teoridir. 7

FİLOJİSTON KİMYASI Ø Filojiston (ateş ruhu veya ateş maddesi) kuramı ilk defa Johann Joachim Becher (1635 -1682) tarafından ortaya atılmış, Georg Ernst Stahl (1660 -1734) tarafından geliştirilmiş ve oksijenin bulunuşuna kadar kimyada etkin olmuştur. Ø Becher “Physicae Subterraneae” adlı kitabında cisimlerin bileşenlerinin hava, su ve üç tür toprak olduğunu söylemiştir. Bu topraklar Terra Pinguis (yanabilen toprak), Terra Mercurial, Terra Vitreous (eriyebilen toprak) 8

FİLOJİSTON KURAMI Ø Tüm yanıcı maddelerin, yanma sürecinde açığa çıkan, filojiston adında renksiz, kokusuz, tatsız ve kütlesiz bir madde içerdiğini öngörür. Yanma sonunda “filojistonsuzlaşmış” madde, “gerçek biçimi” olan “kalk”ına (kirecine ya da ~şimdiki bilgimize göre oksitine) dönüşür. Ø Kuram yanma olgusunu açıklamak üzere ileri sürülmüştür. Filojiston kuramına göre, her yanıcı madde, biri yanıcı olmayan sabit bir madde, diğeri yanıcı olan prensip yani fılojistondan oluşur. Bir cisim ne kadar kolay yanıyorsa, o kadar fazla miktarda fılojistonu içinde barındırıyordur. 9

FİLOJİSTON KURAMI Ø Filojiston kuramını benimseyen kimyacılara göre; filojiston serbest kaldığında diğer maddeler gibi yer merkezine doğru değil gökyüzüne doğru yükselir. Ø Bu nedenle göksel bir nitelikte olan filojiston negatif kütlelidir. Ø Maddi bir varlığın negatif kütleli olması fikri insan deneyimine aykırı olup saçma bir fikirdi. 10

FİLOJİSTON KURAMI Ø Filojiston kuramının egemen olduğu dönemde yetişmiş, üstelik bu kurama yandaş görünmüş olan Cavendish, Priestly ve Scheele ünlü çalışmaları ile filojiston kuramının yıkılmasına yardımcı olmuşlardır. Ø Bu çalışmalarında karbon dioksit, oksijen, klor, metan (bataklık gazı), hidrojen ayrı gazlar biçiminde tanımlanmıştır. Ø Cavendish gazların yoğunluklarına göre ayrımını yapmış ve ilk kez suyun bir element olmayıp, oksijenle yeni keşfedilen hidrojenin bir bileşiği olduğunu kanıtlamıştır. 11