www economielokaal nl Arbeidsmarkt Productiefactor Arbeid Vraag Aanbod

www. economielokaal. nl Arbeidsmarkt Productiefactor Arbeid Vraag Aanbod Bedrijven vragen arbeid Personen bieden hun arbeid aan WERKGELEGENHEID BEROEPSBEVOLKING loon Qv Qa L* hoeveelheid arbeid Aanbodlijn Vraaglijn daalt: stijgt: hoe lager hogerhet hetloon, hoe des te aantrekkelijker het arbeid is om voor je bedrijven aan te bieden wordt, als hoe hoger de vraag naar arbeidskracht

Model vs Werkelijkheid www. economielokaal. nl • Model gaat uit van: – homogeen product, – volledige informatie en – een onzichtbaar prijsmechanisme: vraag en aanbod leiden tot een evenwichtsprijs, het loon • In werkelijkheid: – is arbeid een heterogeen product – is er informatie-ongelijkheid – komt loon tot stand via onderhandeling

Onderhandeling www. economielokaal. nl • Lonen komen tot stand via onderhandeling – individueel; tussen werkgever en werknemers – collectief (CAO); tussen werkgevers(organisaties) en vakbonden • Uitkomst onderhandeling is afhankelijk van sterkte onderhandelingspositie: – als werkgevers moeite hebben om geschikt personeel te vinden, gaan de lonen flink omhoog (werknemers sterke onderhandelingspositie) – als de werkloosheid fors omhoog gaat, gaan de lonen niet/nauwelijks omhoog (werkgevers sterke onderhandelingspositie)

www. economielokaal. nl Ruime arbeidsmarkt • Relatief veel aanbod van arbeid • Dus een hoge(re) werkloosheid • Onderhandelingspositie werknemers zwak vraag aanbod (beroepsbevolking) • Relatief lage loonstijgingen + (werkgever)

www. economielokaal. nl Krappe arbeidsmarkt • Relatief veel vraag naar arbeid • Dus (relatief) veel openstaande vacatures • Onderhandelingspositie werknemers sterk vraag aanbod (beroepsbevolking) • Relatief hoge loonstijgingen + (werkgever)

Ruimte op de arbeidsmarkt www. economielokaal. nl Enkele belangrijke factoren die de ruimte op de arbeidsmarkt beïnvloeden: – aan de vraagkant • Economische groei / Bestedingen • Concurrentiepositie (loonkosten per product) • (diepte) investeringen – aan de aanbodkant • Verschil nettoloon / uitkering • Kosten kinderopvang & maatschappelijke opvatting over tweeverdieners

Economische groei / Bestedingen www. economielokaal. nl consumenten vertrouwen rente (op leningen) lagere belastingen BESTEDINGEN stijgen + PRODUCTIE stijgt + Qv Arbeid stijgt

www. economielokaal. nl Concurrentiepositie LOONKOSTEN + stijgen LOONKOSTEN PER PRODUCT ARBEIDSPRODUCTIVITEIT daalt - stijgen - CONCURRENTIEPOSITIE verslechterd + EXPORT + daalt PRODUCTIE + daalt Qv Arbeid daalt

www. economielokaal. nl Investeringen 1 INVESTERING stijgen + 2 BESTEDINGEN stijgen + stijgt Kapitaal vervangt Arbeid INVESTERING PRODUCTIE ARBEIDSPRODUCTIVITEIT stijgt 3 - + CONCURRENTIEPOSITIE verbeterd + Qv Arbeid stijgt Qv Arbeid daalt minder mensen voor zelfde productie Qv Arbeid stijgt meer afzet in buitenland 4 INVESTERING stijgen + PRODUCTIECAPACITEIT stijgt + voorkomt toekomstig (structureel) tekort aan arbeidsplaatsen

www. economielokaal. nl Via de aanbodkant UITKERING verlagen t. o. v. LOON KOSTEN KINDEROPVANG verlagen Arbeidskorting (ink. )belasting verhogen Werken aantrekkelijker Participatiegraad stijgt Qa Arbeid stijgt