Wprowadzenie Wykad Modelowanie makroekonomiczne Dr hab in Grzegorz

Wprowadzenie Wykład: Modelowanie makroekonomiczne Dr hab. inż. Grzegorz Chodak, prof. PWr.

Literatura podstawowa: � � � wykłady prowadzącego umieszczone w sieci: https: //www. ii. pwr. edu. pl/~grzegorz. chodak/makroekono mia. htm Czarny Bogusław, Ryszard Rapacki (2010), Podstawy Ekonomii, Difin. Begg D. , Fischer S. , Dornbusch R. (1995), Ekonomia, t. 2 'Makroekonomia', PWE, Warszawa. Hazlitt Henry (2012), Ekonomia w jednej lekcji, Instytut Ludwika von Misesa, Warszawa. Kwaśnicki Witold (2001), Zasady ekonomii rynkowej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Literatura uzupełniająca: � � � � Kwaśnicki Witold (2000), Historia myśli liberalnej. Wolność, własność, odpowiedzialność, Warszawa: PWE. Friedman Milton i Rose (2013), Wolny wybór, Wydawnictwo Aspekt Friedman Milton (1994), Intrygujący pieniądz: z historii systemów monetarnych, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie. Hall R. E. , Taylor J. B. (2000), Makroekonomia. Teoria, funkcjonowanie i polityka, Warszawa: PWN. Milewski Roman, (2000), Elementarne zagadnienia ekonomii, PWN, Warszawa. Korwin-Mikke Janusz, (2004), „Podatki, czyli rzecz o grabieży”, Wydawnictwo Dextra, Rzeszów Bastiat Frederic (2005) „Co widać i czego nie widać”, Wydawnictwo Fijorr Gene Callahan (2004) Ekonomia dla normalnych ludzi, Warszawa, Wydawnictwo Fijorr

Strony internetowe – źródła informacji i danych Serwisy internetowe: � www. nbportal. pl - strona szkoleniowa � www. nbp. pl – strona NBP � www. stat. gov. pl - Główny Urząd Statystyczny � www. mf. gov. pl – Ministerstwo Finansów � www. worldbank. org - Bank Światowy � ec. europa. eu/eurostat – Eurostat � finance. yahoo. com/ portal finansowy Yahoo! � http: //mises. pl/ Instytut Misesa Polskie serwisy ekonomiczno-finansowe: � www. money. pl � www. bankier. pl � www. pb. pl

Zarys planu wykładu: 1. 2. 3. 4. 5. 6. wprowadzenie do makroekonomii, ciekawostki, od mikro do makroekonomii historia myśli ekonomicznej – podstawowe nurty, ustroje gospodarcze - klasyfikacja i charakterystyka, gospodarka rynkowa a gospodarka centralnie sterowana, interwencjonizm a liberalizm, najmniejszy test polityczny metody pomiaru dochodu kraju PKB itp. , ruch okrężny w gospodarce, porównanie PKB per capita, PPP przyczyny powstawania różnic w PKB, inne metody pomiaru bogactwa społeczeństwa, HDI itp. Keynesism – założenia teorii,

Plan wykładu cd 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. wzrost gospodarczy, źródła wzrostu, wzrost gospodarczy a innowacyjność, realny i nominalny PKB, deflator przykładowe zadania cykle koniunkturalne, rodzaje cykli koniunkturalnych, różne teorie tłumaczące powstawanie cykli, polityka fiskalna, dług publiczny, system finansowy państwa, budżet, deficyt budżetowy, metody finansowania deficytu budżetowego systemy podatkowe, definicja i klasyfikacja podatków historia pieniądza, funkcje pieniądza, system bankowy inflacja bezrobocie gospodarka otwarta

Zdefiniowanie pojęcia Ekonomia � � Ekonomia jest nauką gromadzącą i porządkującą wiedzę o gospodarowaniu Economics is what economists do (ekonomia jest tym czym zajmują się ekonomiści) Jacob Viner � Ekonomia – nauka o społecznych prawach gospodarczych w warunkach ograniczonych zasobów i wielości celów. (Encyklopedia Popularna PWN)

Podstawowe pojęcia � Gospodarowanie to produkcja dóbr i ich podział miedzy ludzi � Dobro to wszystko to co zaspokaja potrzeby: rzecz, usługa, prawo. Gospodarując, ludzie i całe społeczeństwa zużywają zasoby (inaczej: czynniki produkcji), czyli dobra niezbędne do wytwarzania innych dóbr.

Rodzaje dóbr � dobro ekonomiczne (rzadkie) (ang. economic good) � dobro negatywne (ang. economic bad) � dobro wolne/ogólnie dostępne (ang. free good)

Problem ekonomiczny � Problem ekonomiczny polega na tym, że rzadkim zasobom towarzyszą nieograniczone pragnienia i potrzeby. Czy J. M. Keynes 100 lat temu miał rację? � Zasoby są rzadkie – ich podaż jest ograniczona (jest ich mniej niż potrzeba).

Zasoby czyli czynniki produkcji � ZIEMIA to inaczej zasoby naturalne. ◦ To nie tylko grunty, ale i woda, zasoby mineralne, roślinność. � KAPITAŁ jest zasobem przetworzonym. ◦ wszelkiego typu maszyny i narzędzia oraz inne środki, których kombinacja z ziemią i pracą pozwala na wytworzenie określonych dóbr ekonomicznych. � PRACA jest zasobem ludzkim, niezbędnym do wytworzenia dóbr. ◦ Im większa specjalizacja pracy i im wyższe wymagane umiejętności, tym wkład pracy w wytworzenie dobra jest większy.

Przedsiębiorczość � specyficzna forma pracy lub czwarty (obok pracy, ziemi i kapitału) czynnik produkcji. � Główne cechy przedsiębiorców to: ◦ umiejętność dostrzegania potrzeb ◦ umiejętność wykorzystania czynników produkcji do tworzenia wartości dodanej ◦ zdolność do generowania innowacji, ◦ zdolności do wykorzystywania nadarzających się okazji, ◦ gotowość do podejmowania ryzyka

Ekonomia informacji � dział ekonomii, który zajmuje się badaniem w jaki sposób informacja wpływa na gospodarkę i decyzje gospodarcze. � Informacja ma szczególne właściwości w porównaniu z innymi rodzajami dóbr: łatwa do wytworzenia i rozpowszechniania, trudna do ochrony i kontroli, ma wpływ na podejmowanie decyzji gospodarczych, nie można dwa razy sprzedać tej samej informacji jednemu kupującemu, ◦ nie można jej ocenić przed poznaniem. ◦ ◦

Informacja ma cechy dobra publicznego: � wielkość konsumpcji jednego podmiotu w zasadzie nie wpływa na konsumpcję innego, � wykluczenie kogokolwiek z korzyści związanych z posiadaniem informacji jest trudne albo nieefektywne. � Ekonomiści, zajmujący się ekonomią informacji to m. in. George Akerlof, Michael Spence i Joseph Stiglitz.

Mikroekonomia vs Makroekonomia � Mikroekonomia zajmuje się pojedynczymi podmiotami (np. przedsiębiorstwami). � Przedmiotem zainteresowania makroekonomii jest gospodarka jako całość.

Modelowanie ekonomiczne � Modelowanie ekonomiczne to użycie języka matematyki do opisania zachowania jakiegoś układu ekonomicznego. � Model ekonomiczny – jest to uproszczony obraz rzeczywistości dotyczącej gospodarowania. � Model ekonomiczny: ◦ stosuje się: aby uzyskać uproszczony, ale przejrzysty obraz rzeczywistości.

Problemy modelowania ekonomicznego � Próba przedstawienia całej rzeczywistości gospodarczej jest z góry skazana na niepowodzenie ze względu na nieskończoną ilość detali, które należałoby odwzorować nieskończoną liczbą równań. � Problem modelowania: ◦ dokładność modelu, ◦ poprawność modelu, ◦ czytelność modelu.

Krzywa możliwości produkcyjnych – przykładowy model ekonomiczny � Krzywa możliwości produkcyjnych pokazuje największą możliwą produkcję jednego dobra przy danej produkcji drugiego dobra (przy stałych zasobach oraz technologii). Przykład: Produkujemy dobro A i B, do dyspozycji mamy 5 osób. Zatrudnienie Produkcja przy produkcji dobra A przy produkcji dobra B dobro A dobro B 0 5 0 15 1 4 5 14 2 3 9 12 3 2 12 9 4 1 14 5 5 0 15 0

Krzywa możliwości produkcyjnych 20 15 15 14 12 B 10 9 5 5 0 0 0 5 10 A 15 20

Koszt alternatywny � Kosztem alternatywnym (kosztem utraconych możliwości) są utracone możliwości robienia czegoś innego. � Koszt alternatywny pozyskania dodatkowej ilości dobra B to utrata pewnej ilości dobra A.

� Na poniższym rysunku kosztem alternatywnym zwiększenia ilości dobra B o QB jest zmniejszenie ilości dobra A o QA. Koszt alternatywny kolejnych jednostek dobra B zwiększa się. Przechodząc z punktu C do E, dużemu zwiększeniu produkcji dobra B towarzyszy mały spadek produkcji dobra A (mały koszt alternatywny zwiększenia produkcji dobra B o jednostkę). Między punktami F i D jest na odwrót - koszt alternatywny zwiększenia produkcji dobra B jest duży. Jest to tzw. prawo malejących przychodów.

Postęp techniczny i organizacyjny � Postęp techniczny i organizacyjny sprawia, że krzywa możliwości produkcyjnych przesuwa się do góry. � Po wdrożeniu innowacji, dysponując tą samą ilością czynników produkcji producent jest w stanie wyprodukować więcej obydwu dóbr

Paradoks zbitej szyby � metafora autorstwa ekonomisty Frederica Bastiata, która obala błędne przeświadczenie, że jakakolwiek szkoda/wojna/katastrofa może napędzić rozwój gospodarki. � Zdaniem Henry'ego Hazlitta jest to jeden z najpowszechniej spotykanych błędów obecnych w popularnym myśleniu o ekonomii. http: //www. youtube. com/watch? v=Tqfbc. NQUV b. Q

„Zapomniany człowiek” Sumnera Wyobraźmy sobie czterech ludzi A, B, C oraz X. „Jeśli tylko A zauważy coś, co wydaje mu się złe, a od czego cierpi X, rozmawia o tej sprawie z B. Po tej rozmowie A i B proponują wprowadzenie prawa, które usunie zło i pomoże X. Prawo to określa co dla X powinien zrobić C, a w najlepszym przypadku, co dla X powinni zrobić A, B i C. Jeśli chodzi o A i B, którzy ustanawiają prawo odnoszące się do X w dobrej dla niego intencji, to warto powiedzieć jedynie to, że byłoby lepiej, gdyby pomogli mu bez ustanawiania jakiegokolwiek prawa. Ale chciałbym się przyjrzeć C, chciałbym pokazać kim on jest. Nazywam go Zapomnianym Człowiekiem. Prawdopodobnie termin ten nie jest najodpowiedniejszy. O człowieku tym nigdy się nie myśli. Jest ofiarą reformatora, intelektualisty społecznego i filantropa. Nim przejdę dalej, chciałbym pokazać ci, że zasługuje on na twoją uwagę zarówno ze względu na jego osobiste właściwości, jak i na liczne ciężary, jakie się na niego nakłada”.

Cztery fazy analizy ekonomicznej � obserwacja gospodarowania � uogólnianie (indukcja) � wnioskowanie (dedukcja) � krytyka

Źródło: Czarny B. Podstawy Ekonomii

Indukcja (łc. inductio ‘wprowadzenie’) 1. nauk. metoda uzasadniania, polegająca na wyprowadzaniu wniosków ogólnych z faktów dowiedzionych badawczo. � w naukach empirycznych metoda polegająca na wprowadzeniu uogólnień na podstawie eksperymentów i obserwacji faktów, formułowaniu i weryfikacji hipotez. � Zaczątki indukcji w sensie nowożytnym stworzył F. Bacon, który uznał, że indukcja i eksperyment to dwie skuteczne metody ustalania prawdy. � indukcja

Dedukcja � usystematyzowany proces myślowy, w trakcie którego analiza poszczególnych faktów doprowadza do uzyskania poprawnego logicznie wniosku.

Logiczne pułapki � Pochopne uogólnienie (hasty generalization) � Correlation is not causation � Problem próby badawczej

Cztery metody wydawania pieniędzy według Miltona Friedmana

Założenie ceteris paribus � � � Ceteris paribus - „przy innych czynnikach nie zmienionych”. Pozwala wyeksponować i przeanalizować wpływ jednego lub kilku najważniejszych czynników określających daną zmienną przy pominięciu innych, mniej istotnych. Takie uproszczenie jest często konieczne, aby można było w niezwykle skomplikowanym modelu zobaczyć zależności poszczególnych zmiennych. Przykład Funkcja popytu względem ceny przedstawia zależność między wielkością zapotrzebowania a ceną dobra przy założeniu, że inne czynniki określające wielkość popytu nie ulegają zmianie. � � Ważne założenie w modelowaniu ekonomicznym.

Ekonomia pozytywna to część wiedzy ekonomicznej nie zawierająca sądów wartościujących. � objaśnia, jak jest, dlaczego i co z tego wynika � bada rzeczywiste działanie gospodarki Przykład: � Cena równowagi leży na przecięciu krzywej popytu i podaży.

Ekonomia normatywna zawiera sądy wartościujące. � ocenia rzeczywistość i postuluje, jak powinno być oraz co należy zrobić, aby było lepiej � zaleca, co powinno się czynić � jest często używana przez polityków Przykład: � „Odejście od dotychczasowej polityki skrajnego liberalizmu pozwoliłoby na odwrócenie niekorzystnych tendencji panujących w gospodarce i przyniosłoby, odczuwalną przez wszystkich obywateli, poprawę poziomu życia. ”

Kłopoty ekonomistów � trudności z zastosowaniem eksperymentu � statystyczny charakter praw ekonomicznych oznacza, że działają one jedynie w przypadku masowego powtarzania zdarzeń, których dotyczą (natomiast można także zaobserwować pojedyncze przypadki, które temu prawu zaprzeczają) � zmienność warunków gospodarowania: czynniki egzogeniczne (demograficzne, kulturowe, psychologiczne, socjologiczne) mają ogromny wpływ na procesy gospodarcze � czynnik ludzki � konflikty jednostek oraz grup

Kłopoty ekonomistów cd � prognozy, które same się obalają Przykład � Ekonomiczne analizy stanu gospodarki amerykańskiej doprowadziły swego czasu do sformułowania opinii, że w 1947 r. w USA nastąpi ogólny spadek produkcji i wzrost bezrobocia. Wiedząc to przemysłowcy zawczasu obniżyli ceny wielu produktów. Popyt na te produkty wzrósł, co stworzyło dobre perspektywy zbytu dla wszystkich producentów. W efekcie przepowiedziana przez ekonomistów recesja nie nastąpiła.

Krytyczne uwagi na temat ekonomii i ekonomistów � Ekonomia jest nauką kontrowersyjną. Powszechnie wiadomo, że trudno znaleźć dwóch ekonomistów, którzy zgadzaliby się ze sobą. � Modele ekonomiczne są daleko posuniętym uproszczeniem rzeczywistości i nie mają z nią wiele wspólnego. � Ludzie nie są istotami tak nieskomplikowanymi, jak zakładają ekonomiści.

Narzędzia ekonomisty � dane statystyczne – gotowych zestawów danych statystycznych dostarczają wyspecjalizowane instytucje państwowe (GUS) lub prywatne. � modele ekonomiczne ukazują podstawowe związki badanych zmiennych w formie np. rysunku, wykresu, układu równań różniczkowych itp.

Wartości realne i nominalne � Wielkości realne to wielkości obliczone w taki sposób, aby wyeliminować wpływ zmian cen, czyli wielkości obliczane przy cenach stałych. � � Wielkości nominalne to wielkości obliczane w cenach bieżących czyli cenach z kolejnych momentów pewnego okresu.

Wielkości realne i nominalne przykład Dochód nominalny to suma otrzymywanych pieniędzy. Dochód realny to ilość towarów i usług, które za te pieniądze możemy nabyć. Aby obliczyć zmiany dochodu realnego, trzeba podzielić wskaźnik dochodu nominalnego przez wskaźnik cen. Przeciętne wynagrodzenie miesięczne netto w Polsce wyniosło: 1996 - 710, 46 zł 1997 - 872, 91 zł Ogólny poziom cen towarów i usług konsumpcyjnych podniósł się w 1997 r. w porównaniu z poprzednim rokiem o 14, 9%. O ile procent wzrosła płaca nominalna? 22, 9% = (872, 91 -710, 46)/710, 46× 100 O ile wzrosła płaca realna? o 7, 0% =(122, 9 -114, 9)/114, 9× 100

Wartości absolutne � Wartości absolutne zmiennej są wyrażone w konkretnych jednostkach miary (np. zł, kg, cm) i bezpośrednio informują o poziomie tej zmiennej Przykład � Miesięczna sprzedaż bananów sklepu „Zocha” w [kg]

Wartości względne � Wartość względna zmiennej informuje o stosunku zmiany wartości absolutnej tej zmiennej do poziomu wartości absolutnej z ustalonego dowolnie tzw. okresu bazowego. � Wartość względna jest często wyrażona w procentach przyjmując formę tzw. stopy zmiany.

Wartości względne przykład 1 � Przykład 1: Wartości względne (stopy zmiany) miesięcznej sprzedaży bananów w stosunku do poprzedniego miesiąca w [%] styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 10, 0% 9, 1% 8, 3% 15, 4% 13, 3% 11, 8% 0, 0% -5, 3% 5, 6% 5, 3% 25, 0%

Wartości względne przykład 2 � Przykład 2: Wartości względne (stopy zmiany) miesięcznej sprzedaży bananów w stosunku do miesiąca stycznia wyrażone w [%] styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień 10, 0% 20, 0% 30, 0% 50, 0% 70, 0% 90, 0% 80, 0% 90, 0% 100, 0% 150, 0%

Stopa wzrostu � Stopa wzrostu danej zmiennej jest to zmiana procentowa jej poziomu w danym okresie (najczęściej w ciągu roku)

Wskaźniki � Wskaźnik (indeks) wyraża względną wartość danej zmiennej odniesioną do pewnej wartości przyjętej za podstawę, np. do wartości zmiennej w okresie podstawowym (bazowym). � Zastosowanie: Umożliwia porównanie wielkości wyrażonych w różnych jednostkach miary. � Przykłady: ◦ Wskaźnik 100, 5 oznacza wzrost o 0, 5%. ◦ Wskaźnik 97, 1 oznacza spadek o 2, 9%.

Bibliografia � Czarny B. Podstawy Ekonomii � Hazlitt H. Ekonomia w jednej lekcji � Bastiat F. O tym czego nie widać � Kwaśnicki W. Zasady ekonomii rynkowej � Friedman M. Wolny wybór � wikipedia. org