WORKSHOP SOCIAAL AANBESTEDEN HORECA Leuven Halle Wim Rasschaert

WORKSHOP SOCIAAL AANBESTEDEN “HORECA” Leuven/ Halle Wim Rasschaert m. m. v. Manik Peferoen 12 November – 19 november 1

1. Inleiding - programma • Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking • Sociale en andere specifieke diensten • Voorbehouden opdrachten • Sociaal aanbesteden in de plaatsingsprocedure • Bespreking casussen Wim Rasschaert 2

2. Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking Definitie - art. 2, 26° Wet Overheidsopdrachten: “De plaatsingsprocedure waarbij de aanbestedende overheid de door haar gekozen ondernemers een offerte vraagt en met een of meer van hen over de voorwaarden van de opdracht kan onderhandelen” Wim Rasschaert 3

2. Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking Toepassingsgevallen - art. 42 Wet Overheidsopdrachten: Meest gehanteerd: “… de goed te keuren uitgave zonder belasting over de toegevoegde waarde, is lager dan de bedragen bepaald door de Koning…” (≠ geraamd bedrag!) (i. c. € 144. 000, 00 ex btw) Wim Rasschaert 4

2. Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking Toepassingsgevallen - art. 42 Wet Overheidsopdrachten: Andere toepassingen: - Dwingende spoed - Geen of geen geschikte aanvragen tot deelneming/ offertes - Exclusiviteit - Herhaling werken/ diensten - Gunstige voorwaarden - … Wim Rasschaert 5

2. Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking Toepassingsvoorwaarden - art. 42 Wet Overheidsopdrachten: • Geen toepassing van • artikel 69 met betrekking tot de facultatieve uitsluitingsgronden • artikel 71 betreffende de selectiecriteria • Over de gunningscriteria wordt niet onderhandeld, noch over de minimumeisen (tenzij bij Belgische opdrachten, wat betreft de minimumeisen). Wim Rasschaert 6

2. Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking Toepassingsvoorwaarden - art. 42 Wet Overheidsopdrachten: • De aanbestedende overheid kan met de inschrijvers over de initiële offertes en over alle volgende offertes die door hen werden ingediend onderhandelen met het oog op de verbetering van de inhoud ervan. • Spontane offertes worden niet aanvaard, tenzij uitdrukkelijk gemotiveerde andersluidende beslissing. Wim Rasschaert 7

3. Sociale en andere specifieke diensten Toepassingen - art. 88 Wet Overheidsopdrachten: Opgesomd in bijlage III bij Overheidsopdrachten, onder meer: de Wet Wim Rasschaert 8

3. Sociale en andere specifieke diensten Toepassing - art. 88 Wet Overheidsopdrachten: - Juridische diensten Postdiensten Personeel in de gezondheidszorg Culturele diensten … = vroeger onderscheid prioritaire en niet-prioritaire diensten (diensten in Bijlagen II. A en II. B) Wim Rasschaert 9

3. Sociale en andere specifieke diensten Toepassing - art. 88 Wet Overheidsopdrachten: - diensten uitsluitend betrekking hebben op aangelegenheden die alleen het nationaal recht betreffen en in de regel alleen worden aangeboden door in de betrokken lidstaat gevestigde ondernemers, waardoor zij slechts een beperkte grensoverschrijdende draagwijdte hebben. - versoepeld stelsel plaatsingsregels Wim Rasschaert 10

3. Sociale en andere specifieke diensten Toepasselijke plaatsingswijzen - art. 89 Wet Overheidsopdrachten: • vereenvoudigde onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking (VOMB) tot 750. 000 euro – boven 750. 000 euro = Europees bekend te maken • onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking voor zover het geraamde bedrag van de opdracht lager ligt dan 750. 000 euro (OZVB) • andere plaatsingsprocedures Wim Rasschaert 11

3. Sociale en andere specifieke diensten Toepasselijke plaatsingswijzen - art. 89 Wet Overheidsopdrachten: • procedure sui generis met voorafgaande bekendmaking waarvan zijzelf de nadere regels bepaalt • Onder 30. 000 euro geraamd: “opdracht van beperkte waarde” (o. m. aanvaarde factuur = het plaatsen van een opdracht na raadpleging, indien mogelijk, van de voorwaarden van meerdere ondernemers maar zonder dat om de indiening van offertes moet worden verzocht. Het bewijs van die raadpleging moet door de aanbestedende overheid geleverd kunnen worden – in het administratief dossier te bewaren) Wim Rasschaert 12

3. Sociale en andere specifieke diensten Toepasselijke plaatsingswijzen - art. 89 Wet Overheidsopdrachten: ü De procedures moeten in ieder geval de principes van transparantie, proportionaliteit en gelijkheid van behandeling van de ondernemers eerbiedigen ü Beperkt(er) aantal artikelen wetgeving overheidsopdrachten van toepassing (zie art. 4 KB Plaatsing – art. 89 Wet Overheidsopdrachten) Wim Rasschaert 13

3. Sociale en andere specifieke diensten Toepasselijke plaatsingswijzen - art. 89 Wet Overheidsopdrachten: Door middel van deze “toolbox”-aanpak, die de aanbestedende overheid toelaat de meest adequate procedure in functie van de aard en de kenmerken van de in te vullen behoefte te kiezen, is het mogelijk rekening te houden in alle mogelijke gevallen met de noodzaak om de kwaliteit, de continuïteit, de toegankelijkheid, de betaalbaarheid, de beschikbaarheid en de volledigheid van de diensten, de specifieke behoeften van de onderscheiden categorieën van gebruikers, met inbegrip van de kansarme en kwetsbare categorieën, de deelname en het erbij betrekken van de gebruikers te verzekeren, alsook de innovatie te waarborgen. Wim Rasschaert 14

4. Voorbehouden opdrachten Toepassing - art. 15 Wet Overheidsopdrachten: - Het recht om deel te nemen aan de plaatsingsprocedures (deels) voorbehouden aan sociale werkplaatsen en aan ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van gehandicapten of kansarmen tot doel hebben, of de uitvoering van deze opdrachten voor te behouden in het kader van programma’s voor beschermde arbeid. - Dit draagt dus bij aan de integratie of herintegratie van gehandicapten/ mindervaliden en kansarmen op de arbeidsmarkt Wim Rasschaert 15

4. Voorbehouden opdrachten Toepassing - art. 15 Wet Overheidsopdrachten: - Beroep en werk zijn bevorderlijk voor maatschappelijke integratie en zijn van fundamenteel belang voor het waarborgen van gelijke kansen voor iedereen. Sociale werkplaatsen kunnen in dit verband een belangrijke rol spelen. - Bevoordeling werkplaatsen of ondernemingen die er bij normale mededingingsvoorwaarden niet in slagen om opdrachten toegewezen te krijgen. - Opdrachten moeten wel nog steeds moeten voldoen aan de algemene voorschriften en beginselen van het overheidsopdrachtenrecht. Wim Rasschaert 16

4. Voorbehouden opdrachten Toepassingsvoorwaarden - art. 15 Wet Overheidsopdrachten: - In de aankondiging van een opdracht of, bij ontstentenis daarvan, een ander opdrachtdocument, wordt het voorbehoud vermeld met verwijzing naar artikel 15 Wet Overheidsopdrachten - De aanbesteder kan verwijzen naar een werkplaats, een ondernemer of een programma dat overeenstemt met de in een decreet of ordonnantie gebruikte terminologie en vastgelegde voorwaarden. - Echter moet hij werkplaatsen, ondernemers en programma's aanvaarden die beantwoorden aan gelijkwaardige voorwaarden (garantie dat werkplaatsen, ondernemers of programma’s uit andere lidstaten of Deelstaten niet uitgesloten worden =verschillende regelgevende kaders) Wim Rasschaert 17

4. Voorbehouden opdrachten Wim Rasschaert 18

4. Voorbehouden opdrachten • Niet steeds geschikt: eerder eenvoudig, arbeidsintensief en repetitief werk • Eerder voor kleinschalige opdrachten met een langere looptijd • Toegang geheel voorbehouden, dan wel een bepaald onderdeel ervan voorbehouden (als uitvoeringsvoorwaarde) Wim Rasschaert 19

4. Voorbehouden opdrachten Voorbeeldclausules Wim Rasschaert 20

Wim Rasschaert 21

Wim Rasschaert 22

Wim Rasschaert 23

Op 3 juli 2013 keurde de Vlaamse Regering het decreet ‘Maatwerk bij collectieve inschakeling’ goed. • Dat decreet wil werk en ondersteuning op maat bieden aan mensen die moeilijk een job vinden en hen zo naar het reguliere circuit laten doorstromen. • De hervorming vereenvoudigt de subsidievoorwaarden en de ondersteunende maatregelen voor ondernemingen in de sociale economie (meer specifiek de huidige beschutte en sociale werkplaatsen) en stemt ze beter op elkaar af. De regelgeving treedt in werking op 1 januari 2019. Wim Rasschaert 24

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure 4 STAPPEN BIJ ELKE PLAATSING VAN EEN OVERHEIDSOPDRACHT: 1. Is de kandidaat betrouwbaar ? VRAAG 1 2. Is de kandidaat geschikt? VRAAG 2 3. Is de offerte van de inschrijver regelmatig ? VRAAG 3 4. Welke inschrijver heeft de beste offerte ? VRAAG 4 = uitsluiting en selectie = gunning 25 Wim Rasschaert 25

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure UITSLUITINGSGRONDEN (“is een onderneming betrouwbaar”? ) Verplichte uitsluitingsgronden Bijvoorbeeld is het mogelijk dat een inschrijver definitief veroordeeld werd voor een misdrijf: overtreding van de sociale wetgeving door de tewerkstelling van illegalen = verplichte uitsluitingsgrond geworden Wim Rasschaert 26

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure UITSLUITINGSGRONDEN (“is een onderneming betrouwbaar”? ) Facultatieve uitsluitingsgronden - wanneer de aanbestedende overheid kan aantonen, met elk passend middel, dat de kandidaat of inschrijver in de uitoefening van zijn beroep een ernstige fout heeft begaan, waardoor zijn integriteit in twijfel kan worden getrokken; - wanneer de kandidaat of inschrijver blijk heeft gegeven van aanzienlijke of voortdurende tekortkomingen bij de uitvoering van een wezenlijk voorschrift tijdens een eerdere overheidsopdracht, een eerdere opdracht met een aanbesteder of een eerdere concessieovereenkomst en dit geleid heeft tot het nemen van ambtshalve maatregelen, schadevergoedingen of andere vergelijkbare sancties; Wim Rasschaert 27

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure SELECTIEFASE (“is een onderneming geschikt”? ) Selectiecriteria mogen niet discriminerend zijn, en moeten steeds in verhouding staan tot en verband houden met het voorwerp van de opdracht - Referenties gelijkaardige opdrachten - Opleidingsniveau en beroepskwalificaties personeel - Technische apparatuur Wim Rasschaert 28

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure SELECTIEFASE (“is een onderneming geschikt”? ) Sociale clausules in te passen in: • de economische en financiële draagkracht OF • de bevoegdheid tot uitoefenen van de beroepsactiviteit OF • de technische en/of beroepsbekwaamheid, bv. ervaring met soortgelijke opdrachten, voldoende gekwalificeerd personeel, … OF • de kwaliteitsbewakingsregelingen op het niveau van de onderneming. Wim Rasschaert 29

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure SELECTIEFASE (“is een onderneming geschikt”? ) De kandidaat verstrekt de referenties waaruit zijn knowhow en ervaring met het ontwerpen van energiezuinige gebouwen en “design for all” blijkt. Hij beschrijft op welke wijze de betrokken aspecten in deze referenties werden gerealiseerd. Minimale eis: de kandidaat heeft gedurende de voorbije drie jaren in totaal minstens drie referenties gerealiseerd van gelijkaardige omvang als deze opdracht. Wim Rasschaert 30

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure SELECTIEFASE (“is een onderneming geschikt”? ) “De inschrijver verstrekt de referenties waaruit zijn ervaring met het bouwen van gelijkaardige gebouwen blijkt. De inschrijver dient aan te tonen dat hij zal beschikken over begeleidingspersoneel (al dan niet behorend tot zijn onderneming) dat kennis en ervaring heeft met de begeleiding van de jongeren op de werf, zoals bedoeld in de bijzondere uitvoeringsvoorwaarden. Hij vermeldt in zijn offerte de beroepskwalificaties van dit personeel. ” Wim Rasschaert 31

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure GUNNINGSFASE (“welke offertevoorstel scoort best? ”) - Gunningscriteria moeten verbonden zijn met het voorwerp van de opdracht, mogen geen onbeperkte keuzevrijheid toelaten (specifiek en objectief meetbaar), moeten uitdrukkelijk in aankondiging en bestek zijn vermeld en moeten de fundamentele beginselen van het Europees gemeenschapsrecht respecteren, zoals non-discriminatie (idem voor subcriteria) - Gunningscriteria beoordelen de kwaliteit van het offertevoorstel, niet de geschiktheid van een onderneming (m. u. v. in te zetten personeel) Wim Rasschaert 32

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure GUNNINGSFASE (“welke offertevoorstel scoort best? ”) • Meer punten voor offertes met een grotere component voor sociaal-economische inschakeling • In de criteria de minimale modaliteiten en de draagwijdte van sociale overwegingen zo concreet mogelijk beschrijven Voorbeeld: aantal uren verbonden aan begeleiding, vorming en/of opleiding, aanwezigheid kwaliteitsverantwoordelijke Voorbeeld: voorleggen van een plan van aanpak Wim Rasschaert 33

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure GUNNINGSFASE (“welke offertevoorstel scoort best? ”) Een stad wil het managen van een sport/fitnesscentrum uitbesteden. Zij heeft o. a. na consultatie in de wijk geconstateerd dat vrouwen ondervertegenwoordigd zijn in het gebruik van de faciliteiten. In de opdracht kan zij specificaties opnemen die bepalen dat deze faciliteiten toegankelijker worden voor deze specifieke doelgroep. Zo kan zij bepalen dat (gemiddeld over een periode van een jaar) minimaal 35% van de gebruikers vrouwen zouden moeten zijn, en dat deze doelstelling gerealiseerd moet worden na een inloopperiode van x maanden. De inschrijver geeft in zijn offerte aan hoe hij de realisatie van de doelstelling zal opvolgen en realiseren, evenals de waarborgen op succes die hij daartoe biedt. Mogelijke oplossingen zijn: op sommige momenten alleen vrouwen toelaten, een speciale promotiecampagne, een kortingskaartsysteem, een andere inrichting van de faciliteiten zelf, enzovoort (sancties evenzeer inschrijven in bestek) Wim Rasschaert 34

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure GUNNINGSFASE (“welke offertevoorstel scoort best? ”) Indien de on the job-opleiding van laaggeschoolde werklozen deel uitmaakt van het voorwerp van de opdracht, kunnen de specificaties nader bepalen welke de minimale leerinhoud is (hoe meer extra’s, hoe meer punten), wat de eisen inzake begeleiding of de termijnen en de manier van rapporteren zijn (bredere eisen, betere termijnen = meer punten). Wim Rasschaert 35

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure GUNNINGSFASE (“welke offertevoorstel scoort best? ”) Wim Rasschaert 36

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure UITVOERINGSFASE = het opleggen van uitvoeringsvoorwaarden (geen keuze: akkoordverklaring door indiening offerte) Ook hier: uitvoeringsvoorwaarden moeten verband houden met taken vereist voor de levering, dienstverlening, werken In ieder geval moet een opdrachtnemer de geldende (Belgische) reglementering inzake arbeids-, sociale en gezondheidsvoorschriften respecteren Wim Rasschaert 37

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure UITVOERINGSFASE - Verstrekken beroepsopleidingen aan werklozen en jongeren - Inschakeling “kansengroepen”: inschakelen van 5 personen uit kansengroepen op de werf gedurende minimum x-aantal werkdagen i. h. k. v. een arbeidsovereenkomst (afzonderlijk te sanctioneren) Wim Rasschaert 38

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure UITVOERINGSFASE - “design for all”: toegankelijkheid voor iedereen (ook mindervaliden) (gebouwen en openbaar domein); - Gebruiksvriendelijke publieke websites (visuele en auditieve handicap); - Specifieke aandacht bepaalde gebruikersgroepen (sociale inclusie); - Verbod van kinderarbeid bij te gebruiken producten; - Het respecteren van internationale arbeidsnormen (Internationale Arbeidsorganisatie, IAO) en voorkomen van extreem slechte arbeidsomstandigheden in de productieketen; Wim Rasschaert 39

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure UITVOERINGSFASE Bijzondere uitvoeringvoorwaarde: “De leverancier voorziet, gedurende de looptijd van de overeenkomst, 1 tewerkstellingsplaats voor een leerling in het kader van het deeltijdse secundair onderwijs. Dit kan in de verschillende functies die mogelijk zijn volgens de bepalingen betreffende het deeltijdse secundaire onderwijs, hetzij in de eigen faciliteiten, hetzij bij die van de onderleveranciers. De leverancier rapporteert tijdens de looptijd van de overeenkomst op elk verzoek van de aanbestedende overheid over de wijze waarop effectief invulling wordt gegeven aan de uitvoering van deze bijzondere uitvoeringsvoorwaarde. De inschrijver verbindt er zich met de indiening van de offerte toe deze bijzondere uitvoeringsvoorwaarde na te leven of te doen naleven door zijn leverancier(s) of onderleverancier(s) Hij vermeldt in zijn offerte de natuurlijke perso(o)nen of rechtsperso(o)nen die zal (zullen) optreden als werkgever. De werkgever moet in staat zijn de opleiding van de school aan te vullen voor de voorgestelde functie. De inschrijver vermeldt daartoe de ter beschikking gestelde functies in zijn offerte. De loonlasten en alle kosten die voortvloeien uit de naleving van de bijzondere uitvoeringsvoorwaarde (onder meer de informatie- en opvolgingsplicht van de leverancier) inbegrepen in de globale prijzen en eenheidsprijzen”. Wim Rasschaert 40

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure VALKUILEN • er voor waken dat de clausules niet in conflict komen met de primaire doelstelling van het aankopen, met name het invullen van een behoefte • vermijden dat een opdracht niet kan gegund worden omdat er geen inschrijvers waren of dat de prijs buitensporig hoog is in vergelijking met de mogelijke sociale meerwaarde • In geval van onderhandelingsprocedures zonder voorafgaande bekendmaking: vooraf na te gaan of de ondernemingen wel degelijk de capaciteit en mogelijkheid hebben de opdracht uit te voeren Wim Rasschaert 41

5. Sociaal aanbesteden doorheen de plaatsingsprocure VALKUILEN • Voorwaarden die u oplegt, maar waarvan u de uitvoering niet controleert en opvolgt, zullen worden verwaarloosd. • In bestekken duidelijk mogelijke sancties vermelden: de straffen voorzien in de wetgeving of het bestek, de maatregelen van ambtswege, de uitsluiting voor bepaalde tijd en klacht bij de erkenningscommissie, … (zie verder bespreking raamovereenkomst glazenwas) Wim Rasschaert 42

6. CASUSSEN - INSPIRATIE BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST - 19 JULI 2018 Omzendbrief van de regering betreffende de verplichting om sociale clausules op te nemen in de gewestelijke overheidsopdrachten (van kracht op 1 januari 2019) - doel: de invoeging op te leggen van sociale clausules die bestemd zijn om de doelstellingen op het vlak van opleiding en inschakeling van de doelgroepen uit het tewerkstellingsbeleid van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest te bereiken - van toepassing op de gewestelijke entiteiten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zoals bedoeld in artikel 2, 2° van de organieke ordonnantie van 23 februari 2016 houdende de bepalingen die van toepassing zijn op de begroting, de boekhouding en de controle Wim Rasschaert 43

6. CASUSSEN - INSPIRATIE - moeten worden opgenomen in alle opdrachten voor werken waarvoor het geraamde bedrag hoger is dan € 750. 000 excl. btw en hoger dan de vastgestelde grens voor Europese bekendmaking voor opdrachten voor diensten, op voorwaarde dat de uitvoeringsduur van de werken 60 kalenderdagen of meer bedraagt. - Zoals voorzien in de ordonnantie van 8 mei 2014 betreffende de invoeging van sociale clausules in de overheidsopdrachten, zorgt Actiris voor de juridische en technische ondersteuning van de aanbestedende overheden bij het opstellen van de clausules in de bestekken en bij de uitvoering ervan (Brusselse tegenhanger VDAB) Wim Rasschaert 44

6. CASUSSEN - INSPIRATIE - Zogenaamde sociale opleidingsclausules worden aangemoedigd. Die opleidingsclausules kunnen met name bestaan uit de begeleiding van stages voor werkzoekenden, beroepsopleidingen bij bedrijven of alternerende opleiding. - Voor bepaalde types opdrachten is het verkieslijk de opdracht voor te behouden overeenkomstig artikel 15 van de wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten of een deel of percentage van de opdracht uit te besteden aan bedrijven waarvoor een opdracht kan worden voorbehouden - http: //clausesocialebruxelles. be/? Documenten-om-tedownloaden-23 : Wim Rasschaert 45

6. CASUSSEN - INSPIRATIE In te voegen onder de titel "Voorwerp van de opdracht" In het kader van deze opdracht wil de A. O. (Aanbestedende Overheid) een beleid voor de sociale en professionele integratie van kansarmen en personen met een handicap nastreven. In te voegen onder de titel "Toegangsrecht" van het bestek Conform artikel 15 van de wet van 17 juni 2016 inzake de overheidsopdrachten wordt de toegang tot de gunning van deze overheidsopdracht (van dit perceel / deze percelen. . . ) voorbehouden aan ondernemingen uit de sociale inschakelingseconomie (Inschakelingsonderneming, Plaatselijk Initiatief voor de Ontwikkeling van de Werkgelegenheid, Atelier de Formation par le Travail of Beschutte Werkplaats) en aan elke economische operator waarvan het hoofddoel de sociale en professionele integratie van kansarmen en personen met een handicap is, waarbij minstens dertig procent van het personeel van deze werkplaatsen of economische operatoren kansarme of gehandicapte werknemers zijn. De aanvragen tot deelneming / offertes die niet aan de voorziene voorwaarden voldoen, worden als nietig beschouwd. In te voegen onder de titel "Bij de offerte te voegen documenten" De onderneming moet bij haar aanvraag tot deelneming / haar offerte hetzij het bewijs voegen dat ze op de dag van de aanvraag tot deelneming / de offerte beschikt over een (tijdelijk of voor onbepaalde duur geldige) erkenning die op dat moment geldig is, hetzij documenten die aantonen dat ze wel degelijk voldoet aan de voorwaarden van artikel 15 van de wet van 17 juni 2016 inzake de overheidsopdrachten. Wim Rasschaert 46

6. CASUSSEN 1. BESTEK VOORBEHOUDEN OPDRACHT 2. BESTEK “GEWONE” OPDRACHT Wim Rasschaert 47

Vragenronde Wim Rasschaert 48

Wim Rasschaert 49