WIL DE ECHTE WITTEBOORDENCRIMINEEL OPSTAAN OVER CRIMINELE DISPOSITIES

WIL DE ECHTE WITTEBOORDENCRIMINEEL OPSTAAN? OVER CRIMINELE DISPOSITIES EN CRIMINOGENE FACTOREN

2

3

4

5

CESARE LOMBROSO, 1876 L’UOMO DELINQUENTE 6

7

8

WHITE-COLLAR CRIME Crime committed by a person of respectability and a high social status in the course of his occupation (Edwin Sutherland, 1949) White-collar offenders are psychologically normal (James W. Coleman, 1995) 9

STELLING 1 Witteboordencriminaliteit wordt vooral veroorzaakt door omgevingsfactoren (Zoals de bedrijfscultuur, de mores in de branche, conjunctuur, etc. ) 10

STELLING 2 Witteboordencriminelen verschillen van ‘gewone’ criminelen (Ze wijken af wat betreft sociaaleconomisch profiel en criminele carrière) 11

PROFIEL VAN WITTEBOORDENCRIMINELEN • • 12 Leeftijd: ouder Geslacht: (nog) meer mannen Etnicity/race: meer wit Sociale klasse: hoger Opleiding: hoger SES: beter Maar toch… ‘Crimes of the middle classes’

CRIMINELE CARRIERES • Duur Age of onset: 35 > Age of desistance: 43 > • Frequentie • • Laag Specialisatie • • Verschilt Trajecten Low rate offenders • Crisis responders • Opportunity takers > Medium rate offenders (opportunity seekers) > High rate offenders (stereotypcial criminals) > 13

STELLING 3 Witteboordencriminelen zijn ‘normaal’ (Ze wijken wat betreft persoonlijkheid en biologie niet af van wetsgetrouwe burgers) 14

Zonnekoning Narcisme (Cees Cools, 2005) 15

CRIMINELE PERSOONLIJKHEID? • Gebrek aan zelfcontrole of controlesurplus? • Narcisme Superioriteit en zelfoverschatting • Egocentrisme, gebrek empathie en schuldgevoel • • Competitiviteit • Hedonisme • Integriteit als persoonlijkheidskenmerk • Persoonlijkheidsstoornis? 16

WITTEBOORDEN-PSYCHOPATEN? 17

Jerome Kerviel Societé Generale Nick Leeson Barings Bank Kweku Adoboli USB Bank 18

CRIMINELE BIOLOGIE? • Risicogevoeligheid, Hormonen • De ‘kick’ en verslaving 19

STELLING 4 Vrouwen zijn minder geneigd witteboordencriminaliteit te plegen 20

VROUWELIJKE WITTEBOORDENCRIMINELEN? Liliane Bettencourt Leona Helmsley 21 Martha Stewart

VROUWEN EN WITTEBOORDENCRIMINALITEIT • • Gender gap Situationele hypothese • • Gender-verschil hypothese • • • 22 Blootstelling aan risicofactoren Witteboordencriminologie Feministische criminologie Gevoeligheid voor risicofactoren Masculiene & feminiene leiderschapstijlen Ethische besluitvorming Gender bias Eén studie (Sally Simpson)

23

SOCIALE NORM EN DIFFERENTIELE ASSOCIATIE 24

STELLING 5 Witteboordencriminaliteit wordt veroorzaakt door bedrijfscultuur (Culturen waarin de nadruk ligt op het behalen van targets en men het niet zo nauw neemt met de regels) 25

ORGANISATIECULTUUR • Criminogene organisatieculturen? • Post hoc attributie • Organisatiecultuur meten? 26 Corporate ethical virtues Model Muel Kaptein 2008 Helderheid Normen en waarden concreet en helder Congruentie Gedrag managers Uitvoerbaarheid Tijd, geld, middelen Ondersteuning Stimulatie ethisch gedrag Transparantie Zichtbaarheid consequenties Bespreekbaarheid Ethiek bediscussieerd Sanctionering Bestraffen en belonen

ETHISCHE BEDRIJFSCULTUUR EN COMPLIANCE • Ethische cultuur niet binnen alle bedrijven coherent • Ethische bedrijfscultuur van invloed op naleefintenties Bij medewerkers vooral bespreekbaarheid • Bij directie vooral uitvoerbaarheid • • Perceptie ethische bedrijfscultuur directie van invloed op de nalevingsintenties medewerkers • Tone at the top • Nationale bedrijfsculturen gerelateerd aan (gepercipieerde) corruptie 27

STELLING 6 Economische crisis leidt tot meer witteboordencriminaliteit 28

‘We merken dat bedrijven door de crisis steeds meer te maken krijgen met fraude. ’ Richard Franken, directeur Hoffmann bedrijfsrecherche 29

ECONOMISCHE CRISIS EN CRIMINALITEIT • Strain-theorie en fear of falling • Rationalisatie achteraf • Geen eenduidig bewijs • • • 30 Op niveau van bedrijfstakken Op niveau van bedrijven Op niveau van personen

OORZAKEN WITTEBOORDENCRIMINALITEIT • Witteboordencriminelen zijn niet ‘gewoon’ • Wisselwerking persoon en omgeving: nature & nurture • Vragen, ideeën & onderzoeksopdrachten: • w. huisman@vu. nl 31