Wbrew obawom mam nadziej Contra spem sper Kilka

Wbrew obawom mam nadzieję Contra spem sper Kilka refleksji na temat wpływu niedofinansowania edukacji na rozwój społeczno – gospodarczy © Marek Wójcik, mw@zmp. poznan. pl Poznań, 6 marca 2019 r.

Truizm! - współczesny rozwój uzależniony jest od dobrej edukacji Doświadczenia krajów wysoko rozwiniętych pod względem ekonomicznym dowodzą, że sukcesy gospodarcze, wysoka pozycja tych krajów na rynku światowym i konkurencyjność gospodarek w coraz większym stopniu zależą od poziomu wiedzy społeczeństwa oraz umiejętności tworzenia i wykorzystywania wiedzy technicznej, ekonomicznej, informatycznej itd. w procesach gospodarczych Gospodarki krajów wysoko rozwiniętych oparte są na rosnących zasobach ludzi dobrze wykształconych, posiadających umiejętności twórcze i innowacyjne, co jest niezbędnym warunkiem postępu technicznego, gospodarczego i społecznego

Gospodarka oparta na wiedzy "Największy leniuch w podstawówce zna dziś prawdy, za które Archimedes oddałby życie” (Ernest Renan) W erze gospodarki opartej na wiedzy edukacja staje się fundamentem rozwoju miast • Wykształcona i wykwalifikowana kadra, stanowiąca nową jakość w szeroko rozumianym kapitale ludzkim, nie tylko przesądza o większym potencjale gospodarczym miast, lecz stanowi podwaliny pod zupełnie inny kierunek ewolucji społecznej (jakość życia) Wzrasta świadomość potrzeby dobrej edukacji • Ludzie świadomi, że dobra edukacja i chęć do ustawicznego pogłębiania nabytych umiejętności, przekładają się na ich wymierny dobrobyt, postępując racjonalnie, będą – edukując się – tym samym budować podwaliny pod szybszy rozwój gospodarczy miast

Oczywiste od zarania świata „Uczymy się nie dla szkoły, lecz dla życia” Seneka Młodszy Nie będzie rozwoju społeczno – gospodarczego bez dobrej edukacji Nie będzie dobrej edukacji bez odpowiednich środków finansowych

ks em Sz bu w rg a No jcar rw ia eg Da ia Sz nia w Fin ecj la a nd B ia W H elg ie o ia lk la a B nd ry ia ta Irl nia an Au dia st Fr ria an Ni cja Śr em ed c ni y a U E Cy p M r a W lta ło Sł ch o y Po we rt nia u Hi ga sz lia pa Es nia to Cz nia ec h Ło y tw Gr a ec j Lit a Sł w ow a ac Po ja ls W ka Ch ęg or ry w Bu acja łg ar ia Lu 5 4 2. 5 2 Nakłady na edukację na mieszkańca (tys. euro) Czołówka europejska 7 razy więcej niż Polska! 3. 5 3 Średnia UE 1, 4 tys. euro Polska 582 euro 1. 5 1 0. 5 0

Wydatki i dochody bieżące oświaty – gminy (wiejskie, miejskie i miejsko-wiejskie) Źródło: Vulcan

Wydatki i dochody bieżące oświaty – miasta na prawach powiatu Źródło: Vulcan

Dalej inwestujemy w infrastrukturę oświatową. Wydatki majątkowe w latach 2015 - 2017 Rok Gminy Miasta na prawach powiatu w tys. zł 2015 2016 2017 1 301 805 1 318 334 2 183 907 793 806 987 991 1 213 474

Faul MEN Wydatki JST (w tys. zł) 200, 000 180, 000 160, 000 180, 830, 483 168, 503, 910 161, 363, 334 140, 000 120, 000 100, 000 80, 000 63, 100, 129 65, 354, 631 67, 995, 412 60, 000 40, 000 39, 10% 38, 79 % 37, 60 % 20, 000 0 Rok 2016 Rok 2017 Wydatki JST ogółem (bez majątkowych i 500+) Rok 2018 Dział 801, 854 (bieżące)

Średnie wielkości oddziałów klas pierwszych SP (szkoły prowadzone przez JST) Źródło: Vulcan

Liczby uczniów przypadających na jeden etat przeliczeniowy w miastach pow. 5 tys. Źródło: Vulcan

200, 000 Liczba uczniów niepełnosprawnych uwzględnionych w subwencji w latach 2012 -2018 194, 841 195, 000 190, 000 184, 008 Liczba uczniów 185, 000 180, 000 174, 338 175, 000 170, 000 165, 631 165, 000 160, 000 158, 226 158, 748 2012 (30. 09. 2011) 2013 (30. 09. 2012) 159, 971 155, 000 150, 000 2014 (30. 09. 2013) 2015 (30. 09. 2014) Rok Źródło: MEN 2016 (30. 09. 2015) 2017 (30. 09. 2016) 2018 (30. 09. 2017)

Liczba uczniów z wybranymi rodzajami niepełnosprawności, w latach 2012 - 2018 30 854 28 517 30 000 25 000 34 437 33 410 35 000 27 794 26 144 23 883 21 880 20 512 21 883 20 000 17 137 15 000 13 299 10 238 10 000 7 817 5 000 - z niepełnosprawnościami sprzężonymi z autyzmem w tym z zespołem Aspergera 2012 (30. 09. 2011) 2013 (30. 09. 2012) 2014 (30. 09. 2013) 2016 (30. 09. 2015) 2017 (30. 09. 2016) 2018 (30. 09. 2017) Źródło: MEN 2015 (30. 09. 2014)

Wysokość subwencji z tytułu niepełnosprawności (w miliardach złotych) 8 7. 1 7 6. 5 6. 1 6 5. 1 5 4 3. 8 4. 1 4. 4 5. 7 4. 7 3 2 1 0 Rok 2009 Rok 2010 Rok 2011 Rok 2012 Rok 2013 Rok 2014 Źródło: MEN Rok 2015 Rok 2016 Rok 2017 Rok 2018

Zmiany w systemie edukacji sporo kosztują Blisko 20 tys. więcej nauczycieli 17 tys. więcej oddziałów szkolnych Średnio, o 1, 5 ucznia mniej na odział szkolny Podwójny rocznik, stołówki szkolne, dodatkowe sale lekcyjne dla klas VII i VIII, Nowe plany nauczania dla SP są droższe o około 1 proc. od poprzednich

Zabójcza matematyka 2 834 mln wzrost subwencji oświatowej na rok 2019 + 1 860 mln wzrost wynagrodzeń 5 proc + 462 mln skutki podwyżek przechodzące z 2018 + 520 mln zwiększenie liczby etatów o 8, 7 tys. nauczycieli - 65 mln doradztwo zawodowe przechodzi do wojewodów + 58 mln wzrost odpisu na ZFŚS - 2 mln przejęcie szkół rolniczych przez resort - 23 mln zł oszczędności z tytułu awansu zawodowego • Podwyżka rok do roku standardu A o 3, 4 proc. na jednego ucznia, a podwyżka płac w 2019 roku wynieść ma 5 proc. • Wysokość subwencji na rok 2019 wynosi 45 724 mln zł • Wzrost subwencji dla jst wynosi 2 834 mln zł, czyli 6, 19 proc. , ale konsumuje skutki podwyżek płac 2018 rok – 3, 75 proc. (średniomiesięcznie) i 2019 – 5 proc. , czyli łącznie 8, 75 proc.

Rok 2017 - zabójczy argument dotyczący zadań JST finansowych z subwencji i dotacji! Działy 801 oświata i wychowanie oraz 854 edukacyjna opieka wychowawcza Dochody z tytułu Wydatki Dopłata JST do subwencji i dotacji poniesione przez subwencji i dotacji samorządy otrzymanych z budżetu państwa tys. zł Gminy (2381) 20 805 818 27 752 199 6 946 381 Miasta na prawach powiatu (66) 14 067 627 20 085 792 6 018 165 Uwaga: wysokość dopłaty za rok 2018 będzie jeszcze większa !

Rok 2017 - wydatki samorządów na wszystkie zadania z zakresu oświaty i wychowania Subwencja nie wystarcza nawet na wynagrodzenia nauczycieli Gminy Miasta na prawach powiatu tys. zł Ogółem 34 482 749 22 271 008 Wynagrodzenia 19 337 121 12 272 757 Składki 3 643 201 2 215 744 Materiały i usługi 4 555 211 2 455 469 Dotacje (szkoły niepubliczne) 2 586 353 3 122 072 Wydatki majątkowe 2 183 907 1 213 474 19 912 260 13 750 317 Dla porównania wysokość subwencji oświatowej

Tego brakuje w budżecie państwa na rok 2019 600 mln zł z tytułu niedoszacowania wzrostu wynagrodzeń nauczycieli w 2018 roku 800 mln zł z tytułu niedoszacowania w 2018 roku bazy wyjściowej do wyliczania wzrostu wynagrodzeń nauczycieli Co najmniej 1 mld zł z tytułu podwyżek płac nauczycieli planowanych od 1 września 2019 r. Co najmniej 450 mln zł na skutki zmian w zasadach kształtowania wynagrodzeń, negocjowane ze związkami zawodowymi w lutym br.

Propozycje MEN, o których nikt z samorządami nie rozmawiał Rozszerzenie uprawnienia do dodatku za wyróżniającą pracę na nauczycieli kontraktowych oraz mianowanych (kontraktowy 200 zł, mianowany - 400 zł). Dodatek ten nie będzie uwzględniany przy obliczaniu kwot wydatkowanych na średnie wynagrodzenia nauczycieli. Nauczyciel dyplomowany otrzyma taki dodatek w wysokości 500 zł Wprowadzenie nowego świadczenia dla nauczycieli stażystów - „Stażyście na start". Nauczyciel stażysta otrzyma dwukrotnie, w okresie stażu na stopień nauczyciela kontraktowego jednorazowe świadczenie w wysokości tysiąca zł. Świadczenie będzie wypłacane w pierwszym oraz drugim roku stażu. Świadczenie będzie uwzględniane przy obliczaniu kwot wydatkowanych na średnie wynagrodzenia nauczycieli Przywrócenie obowiązku corocznego uchwalania przez organy prowadzące szkoły będące jednostkami samorządu terytorialnego regulaminów wynagradzania nauczycieli oraz ich uzgadniania z nauczycielskimi związkami zawodowymi Ponadto w ramach prac nad zmianą ustawy - Karta Nauczyciela będą analizowane kwestie dotyczące minimalnych stawek i zakresu uprawnień do dodatków do wynagrodzenia zasadniczego, w szczególności dodatku za wychowawstwo i za warunki pracy

Przyparci do muru! W poczuciu odpowiedzialności za wspólnoty samorządowe, których funkcjonowanie jest zagrożone, wnosimy o to by zmienione zostały zasady wypłacania wynagrodzeń dla nauczycieli. Wnioskujemy, aby wypłacane były bezpośrednio z budżetu państwa, w formie dotacji celowej dla gmin, powiatów i województw. Niech w ten sposób administracja rządowa weźmie wreszcie odpowiedzialność za podejmowane przez siebie decyzje dotyczące kwestii kluczowej dla finansowania oświaty!

Edukacja jako czynnik rozwoju społeczno – gospodarczego Kapitał ludzki Kapitał społeczny Edukacja Kultura Innowacje Gospodarka Jakość systemu instytucjonalnego

Kluczowe założenie MEN: „Wprowadzenie nowego modelu powinno zostać powiązane z ustawowym wprowadzeniem gwarancji systemowych globalnej kwoty subwencji oświatowej zapisanej w ustawie budżetowej na dany rok” ZMP: Punktem wyjścia do tworzenia nowych zasad finansowania edukacji powinno być zagwarantowanie większych środków na funkcjonowanie systemu edukacji w Polsce

Propozycja nowego modelu podziału subwencji oświatowej Uzależnienie subwencji od liczby oddziałów Subwencja dla danej JST zależałaby nie tylko od liczby uczniów w danej JST, ale także od liczby oddziałów Część subwencji kalkulowana byłaby na ucznia, a część subwencji kalkulowana byłaby na oddział Uwzględnienie w podziale subwencji mechanizmu różnicującego środki finansowe w zależności od liczby godzin wynikającej z ramowych planów nauczania Pozostawienie dotychczasowych wag na różne kategorie uczniów (np. niepełnosprawni, mniejszości, itp. ) w dotychczasowej wysokości

Podstawowe założenia dotyczące tworzenia nowego modelu podziału subwencji W początkowym okresie (w pierwszym roku) zakłada się ograniczenie stosowania nowego sposobu podziału subwencji tylko do szkół podstawowych, a w kolejnych latach nowy model mógłby zostać zastosowany w odniesieniu do innych typów szkół Kwestia rozszerzenia nowego modelu na szkoły ponadpodstawowe powinna zostać poddana dyskusji. Wprowadzanie nowego modelu musi zostać powiązane z zastosowaniem mechanizmu zabezpieczającego samorządy przed gwałtownym spadkiem subwencji Harmonogram wdrażania ww. nowego sposobu podziału subwencji oświatowej zakłada wejście w życie nowego modelu z początkiem roku budżetowego. Konieczne będzie zastosowanie odpowiednio długiego okresu „vacatio legis”. Nowy model podziału subwencji mógłby zostać wprowadzony najwcześniej na 2021 r.

Przed przyszłością nie uciekniemy, nadchodzi …codziennie inna! Dziękuję za uwagę Marek Wójcik mw@zmp. poznan. pl