Wakas ng Lipunan STS TFZ Handog nila Arlene

Wakas ng Lipunan: STS TFZ Handog nila: Arlene Ilan, Paul Pineda, Ramuel Mendoza Raagas, Charlene Cariaga (Kolehiyo ng Madlang Pahatiran), Tad Hinungon At Jacklyn de la Peña Ng Pangkat 32 Ang kaunlarang panteknolohiya Ihinanda noong Agosto hanggang Setyembre 2001 Ramuel Raagas 1 11/28/2020

Ano ang Agham at Teknolohiya? Ano ang kinalaman nito sa ating lipunan? Di pa ba sapat ang pagsulong ng A & T sa bansa nating Pilipinas? “And I sing this song to all of my age For these are the problems we’ve got to face? ” -Wency Cornejo, Afterimage 2 Ramuel Raagas 11/28/2020

Agham n Kahit na naisasabing Tagalog ang salitang agham, hindi ito lubos na katutubo, di gaya ng mga kapuwang Tagalog na salita tulad ng “kain” at “tulog. ” Alinsunod sa pagbuo ng Ingles na science buhat sa pandiwang Latin na scire, naipasiya ng mga dalubwikang Pilipino (o ang mga nagpadalubhasa sa wika natin) ang paglikha ng salitang agham, buhat sa likas na salitang “alam. ” Ramuel Raagas 3 11/28/2020

Paglingon sa Sariling Wika n Kung walang salita para sa agham o siyensiya ang ating mga ninuno, nagkulang ba sila sa kamulatang pangsiyensiya? n Baka naman nakapaloob na ang agham sa “alam” nila? Malaki na ba ang alam ng ating mga ninuno kahit dati pa? Magigiit naman natin na ang dami nang mga rituwal natin sa Pilipinas bago inangkin natin ang salitang Kanluran na “ritual”. Ang mga salitang katutubo natin para sa mga rituwal (gaya ng Inanna sa Bontoc) ay nakatukoy kasi sa mga tig-iisang rituwal lamang. Gayun din ang kaso sa mga epiko. Ang Darangen ay salita para sa “epiko” sa kontekstong Maranao lamang. Tatawagin ng isang Mindanao State University scholar ang Ilokanong Biag ni Lam-ang bilang “epiko” at hindi “Darangen. ” n n Ramuel Raagas 4 11/28/2020

Ang Katangian ng Agham n Ayon kay Posadas, ang agham ay isang palakad ng mga gawain na naglalayong isalarawan, unawain at hulain ang mga pangyayari sa loob ng sangkalikasan sa bisa ng isang pinagtipunang katawan ng mga natiyak sa karanasan na batas, saligan at mga pananaw. Ramuel Raagas 5 11/28/2020

Hector Santos: Ang Engineer na Susi sa Pag-Alala sa ating Kinagisnang Kabihasnan http: //www. bibingka. com/dahon/default. htm n n n Hello, my name is Hector Santos, I am a former aerospace computer systems engineer (no, I didn't work on weapons of mass destruction) who, like many others, was forced to change his lifestyle in 1992 when the cold war ended. Since then, I have survived by accepting occasional computerrelated work assignments. More importantly, I have found the freedom to do things for which I never had time before. That has allowed me to spend a few years doing independent research on ancient Filipino writing systems and the way Tagalog was spoken before the advent of the Spaniards. My studies have revealed to me things I never knew and corrected some wrong impressions that I had. Ramuel Raagas 6 11/28/2020

Teknolohiya n n Nagbalak na rin ang mga nagpadalubhasa sa wika na gumawa ng salita para sa teknolohiya na itinagalog na rin ang tunog. Ito ang “aghimuan, ” pinasukan ang “agham, ” na siya namang pumasok sa “alam. ” Namatay ang aghimuan, dahil aanhin pa ang salita kung patay ang takbo ng pagpaunlad ng teknolohiya sa bansa natin (lalo na sa larangan ng hindi pagdisenyo ng mga makabagong sasakyan)? Ramuel Raagas 7 11/28/2020

Kaunlarang Panteknolohiya n Ang kaibuturan ng kaunlarang panteknolohiya ay isang makasaysayang proseso na nakasalig sa panimulang katayuan ng agham at teknolohiya sa loob ng isang lipunan. Ramuel Raagas 8 11/28/2020

Paroroonan ng Wikang Pilipino sa Siyensiya n n Inilakad ni Posadas sa artikel na inambag niya sa pahayagang Diliman Review noong dekada `90 lamang pagtatanim ng maka-agham ng paggamit sa wikang pambansa nating Pilipino. Ang mithiing ito’y inaasikaso ngayon ng Sentro ng Wikang Filipino, sa tulong ng pangangasiwa ni Dr. Mario Miclat. Nakalimbag at mabibili ngayon ang mga batayang-aklat at laboratory manual para sa araling ngipin, histolodyi at iilan pang mga sanga ng agham. Ramuel Raagas 9 11/28/2020

Ayos na sa medium! “Ang medium ay siya na ring mensahe. ” -Marshall Mcluhan, Hot and Cool n Ang mga aklat-agham ng SWF ay hindi labis na pumipilit sa puristang Tagalog. Gayunman, mey kasaysayan ng pagpipilitkatutubo sa wikang Pilipino sa maka-agham na gamit. Noong dekada setenta, kagagawan nga ng mag-asawang Miranda (Felipe & Wife) ang gayong mapagpilit na pagsisikap. Gumawa nga sila ng mga pabi-bagong salita (gaya ng “punlay” para sa sperm). Inaangkat ng mga manunulat na nakatalaga sa Kalakhang Maynila ang ilang mga Pilipino salitang hindi Tagalog, gaya ng Ilokano at Sugbuanon, upang tukuying ang ilang mga dalumat ng agham na sa Kanluran talaga naituklas. Halimbawa ang pagtawag ng dagsin (galing sa salitang Iluko) sa “gravity. ” Ramuel Raagas 10 11/28/2020

Proposisyon tungkol sa mga Preposisyon n Sa tingin naman ni Raagas, kahit kung dumagsa pa rin ang mga salitang Ingles sa teksto sa pangsiyensiyang teksbuk na isina-Pilipino (gaya ng ugali ng mga nakalabas, nguni’t di pa gaanong ipinagkalat na aklat ng SWF), maititindig pa rin ang pang-atin na katangian ng mga babasahin. Hindi kailangang palitan ang salitang “vector” sa isang Pilipinong libro para sa science o matematika. Maiaayos ng Pilipinos medium ang mga kalabuang nararanasan ng mga hindimayaman at `di babad sa Ingles na mga mambabasang Pilipinong na sa ngayo’y napipilitang sumubo sa balarilang Ingles na `di nila gaano mapanghawakan ang mga katakdaan, lalo na sa usapin ng mga maliliit (nguni’t napakahalaga) na mga salitang pag-ugnay, gaya ng “upon” at “amidst. ” 11 Ramuel Raagas 11/28/2020

Paglilikas sa Likas n Ang siyensiyang tinuturo sa lahat ng taga-pamantasan natin (kahit sa mga hindi science majors) ay ang Natural Science. Mey naisulat na teksbuk sa Pilipino para sa asignaturang ito: halimbawa ang Agham Pangkalikasan I. Hindi pa ito tinutulak sa mga nagmamatrikula sa naturang sabjek. Maitantiya nga natin kung gaano ka-natural ang Pilipinong ginamit sa naturang aklat. Sa pamagat ng unang kabanata pa lamang ay mapupuna ang pag-gamit sa salitang “likas” bilang katumbas ng Ingles na “nature”- as in, the nature of a concept. Ramuel Raagas 12 11/28/2020

Wikang Gawa-gawa bilang pamana sa daan ng karunungan n Hindi mga Pilipinong inisilang noong ikabenteng siglo ang nagpasimuno ng pag-gamit ng kataka-takang panunulat sa pagpursigi sa karunungan. Nariyan ang mga alkemist na hindi nagtagumpay sa pagtatag ng isang totohanang pamamaraan ng paglikha sa ginto magbuhat sa mga hindi kasingmahal na mga bakal. 13 Ramuel Raagas 11/28/2020

Lipunan n Paano natin maisasalarawan ang lipunan sa Pilipinas, at paano natin ito maiuugnay sa agham at teknolohiya? Noong mga dekada 70, isinaklat ng terorista at takasing lider na si Joma Sison ang mga pananaw niya. Ang medyo manipis niyang aklat ay pinamagatang Lipunan at Rebokusyong Pilipino. Nang sumapit ang dekada 90, pinabulaan na ng mga ekonomistang Pilipinong nakatunton pa rin sa Pilipinas ang mga palagay ni Joma. Kabilang sa mga manunuri ng lipunang Pilipino sina Winnie Monsod at Jun Cruz Reyes. 14 Ramuel Raagas 11/28/2020

Pagsalarawan ng Lipunan n Alam nating lahat na tayo ay isang bansa ng mga konsumer. Ang maragasang kultura natin bilang mga konsumer ay hindi naman nakapagasikaso sa pamumulaklak ng isang kultura ng mga technology designers. Negosyo sa ngayon ang likas na hiling ng mga nakakaipon ng puhunan, hindi pag-imbento. Takot ang karamihan sa mga negosyanteng Pilipino na lumayo sa mga larangan ng pagkain at damit. Sa dayuhang produkto nahalina Ramuel Raagas 15 11/28/2020

Larawan ng pala-larawang Lipunang hindi lagi lubos na isinusuri n n Ang Pilipinas ay pinaghaharian ng mga larawan. Sa mga nagtatangkang umupo sa pamahalaan, larawan ang susi. Kapag ang isang taong mayaman ay naisaretrato na nang maigi, `di niya na kailangang mag-isip gaano ng mga ideya, idadaan na lang lahat sa ngiti. Nagagamit din nating mga Pilipino ang utak natin sa pagbabalik-suri sa mga nangyayari sa atin Ramuel Raagas 16 11/28/2020

Produksyon o Kakayahanang Gumawa n n Mahina sa produksyon ang Pilipinas. Minsan ang kahinaan sa produksyon ay dulot ng kahirapan. Minsan naman dahil lang sa pagkakuripot. Maraming produkto ang hindi ginagawa sa Pilipinas, lalo na ang mga produkto na patibay ng pagka-industrialized ng isang bansa (gaya ng ball bearings, ayon kay Ericson Acosta). Malakas ang produksyon ng Pilipino sa gawaanan ng awit at tugtugan, nguni’t hindi ganap ang paglaganap nitong makasining na industriyang pangmusika sa isang pandaigdigang sakop. Ramuel Raagas 17 11/28/2020

Mga Ininiluwas ng Pilipinas n n Iniluluwas natin sa mga ibang bansa ang ginto, gata, kalibkib (o kopra). Maliban sa mga produktong electronics at mga kasangkapang bakal, at maisali na rin ang ilang mga aspekto ng propesyonal na serbisyo, HINDI GAANONG PINAGTIYAGAANG GAWING KAKAIBA ANG MGA EXPORT NATIN. Ramuel Raagas 18 11/28/2020

Mga Inaangkat 1. 2. 3. 4. 5. 6. Mga Kagamitang Kakaiba ang takbo at pakinabangan, tulad ng mga nakakapaglikha ng lakas -paandar Kagamitang pampahatiran Kagamitan sa sasakyan Mga kemikal Mga Sinulid na Panghabi Fuel at mga pampadulas sa mga bahagi ng makina Ramuel Raagas 19 11/28/2020

n Ang Trigo Industrial Sales, o Trigo, ay itinatag noong 1983 sa ilalim ng pangangasiwa ng inhinyerong si Herminio C. Garcia. It is engaged in the importation / distribution, wholesale & retail of products related to the Industrial and Automotive field. n Tri-Sol & Trigo-Chem Specialty Maintenance Chemicals Mystik Power Lubricants from the USA n DIAMANT® Plastic. Metall Cold-Welding Products from West Germany n Fiber-Pak® Mechanical Pumps and Valve Sealants Ramuel Raagas 20 11/28/2020

Mga Mithi sa Hinaharap Bakit nagiging skwater ang Pilipino sa sariling bansa? Lean Alejandro n n n Ipinapahiwatig ng tuluyang pagpapahintulot sa malayang pandaigdigang kalan ang pangangailang paunlarin ang agham at teknolohiya. Sulitin ang sipag ng uring anakpawis. Huwag magpahuli sa mga panibagong pag-gamit ng mga materyales Ramuel Raagas 21 11/28/2020

Mga Hangarin at Objective n n Gawing mabisa ang pinag-gagastusan, Kapag mey katuturan ang pinag-gugugolan, `di lang ng pamahalaan, kundi pati na rin ng mga mamamayan. Mahirap na bansa ang Pilipinas, nguni’t ginigiit, lalo na sa mga lungsod ng Cebu, Iloilo, Makati, Maynila at Quezon City ang kulturang lugaming-lugami sa pagbibibili ng alak at damit na labis ang presyo. Hindi lang pagpuputa ang dapat ipagbawal, kundi kahit na ang GRO. Sinasayang ng kulturang GRO ang salapi dahil naigagastos lang ito ng mga kalalakihang mag-aaral at mangangalakal sa walang kuwentang mga walang pinag-aralang mga Waray. Ang puhunan ay huwag sayangin sa luho at karangyaan. Huwag pahintulutan ang kasalukuyang pinapairal na katangahan ng mala-Argentinang kultura ng pamamayani ng hambog na elitista. Ramuel Raagas 22 11/28/2020

Mga Dapat Tutukan ng Pansin n Patalsikin ang mga inutil na burgis gaya nila Butz Aquino at Teddy Boy Locsin. Dati nang ipinatalsik ng Korte Suprema sa Kongreso si Butz Aquino noong 1995. Kailangang ulitin ito hanggang mamatay ang mama. Ramuel Raagas 23 11/28/2020

Mga Maganda sa Ngayon n n n Hindi saksakan ng gutom ang mga pinoy Maraming hanapbuhay (sa ibayong dagat). Kapag nahahalata ng isang Pilipino, nagugutom na siya, nag-iibayong dagat Pagtuturo ng Agham sa GE Ingles: naiintindihan, pero hindi ginagamit nang pulido May mga batayang-aklat para sa agham na isina. Pilipino ng SWF Ramuel Raagas 24 11/28/2020

Teknolohiya sa Pahatiran (o Komunikasyon) n n Bilang mga konsumer, maraming mga biyaya ng communication technology ang nalalasap ng mga Pilipino. Kabilang dito ang mga magagaan at nabibitbit na teleponong madaling nahahablot at napapalitan. Karaniwan sa Pilipino ay nakakapanood ng TV Ang Sing-Along-System ang siya atang bukodtanging kagamitan ng audio technology na naipasimuno ng isang Pilipino Nagkataong naging sabay ang pag-develop sa SAS at sa Karaoke, nguni’t mas nanatili sa isip at dila ng Pinoy ang tatak na Karaoke. 25 Ramuel Raagas 11/28/2020

Teknolohiya sa Lathalain n n Kung mahina ang Pilipino sa automotive engineering, hindi naman tayo gaano nahuhuli sa production quality peaks ng mga aklat at ibang babasahin. Marami pang mga aklat at pahayagan na pangit ang pagkalimbag. Ramuel Raagas 26 11/28/2020

Sabi pa nila Roque at Posadas n Gayunpaman, ang Pilipinong A & T ay `di naman bastang walang naibuga, subali’t nararapat ngang sabihin na walang alinman sa mga napala ay maituturing na ga-dakila, kung babatayin natin sa mga pamantayang pandaigdigan. Ramuel Raagas 27 11/28/2020

Gulong ng Palad (The Vicious Circle) n n Pinag-isipan nila Roque at Posadas kung bakit nga ba ang ilang mga bansa tulad ng Pilipinas ay mistulang nakakulong sa isang kalagayan ng magpakailanmang pagka-unsiyami at `dipagunlad sa mga usapin ng agham at teknolohiya. Sabi nila noong 1987 na halos apatnapung taon na ang nakalipas nang walang naganap na pabubuti sa antas ng agham at teknolohiya. Ramuel Raagas 28 11/28/2020

Ang Patuloy na Gusot sa Pangungulelat ng Bansa sa Teknolohiya (ayon kina R+P) Kasaysayan Lumalalang paghina Ng kakayahan sa sarilinglikha Mahinang Kakayahang sa Sariling-Likha Labis na pagangkat na lang Naglalantang hilig Sa sariling-tubong Ramuel Raagas Saliksik-pangkaunlaran 29 11/28/2020

Paano tayo nagkaganito? n n Ayon kina Posadas at Roque, isa sa mga pangunahing nagtulak sa malupit na pag-ikot ng pagka-walang asenso ay ang kasaysayan. Ang pamana daw ng kolonial na siyensiya at teknolohiya ay isa sa mga pinakamalaking sanhi ng kasalukuyang mga kahinaan ng sariling-likhang kakayahanang pang-agham. Gayunpaman daw, maisisabing wala namang kagaling ng katutubong A & T bago naikasalubong natin ang mga taga-Kanluran. Original assumptions that are no longer valid Ramuel Raagas 30 11/28/2020

Katutubong teknolohiya n Ang teknolohiya ay may napaka-praktikal na aspeto, at mey paglapit dito ang iba’t ibang mga kultura. Ang teknolohiya ng digmaan ay nasa Mindanao sa anyo ng espadang kris (bagay na naalala ng tanyag na Franses na si Gustave Flaubert, na siya namang nagkamali sa pagakalang ito’y produktong Hapones). Ramuel Raagas 31 11/28/2020

Teknolohiya sa pagsasaka n n Banaue Rice Terraces: `Di pinupuring pamamaraan: kaingin Ramuel Raagas 32 11/28/2020

Teknolohiyang pinasok ng mga Tsinoy n n Kilala ang mga sinaunang Tsinoy bilang mga maglalako. Ang lahing Tsino ay di kasingtanyag ng lahing Hapon sa larangan ng engineering at teknolohiya. Ramuel Raagas 33 11/28/2020

Espanya n n n Hanggang ngayon, nagagalaw ang kultura natin dahil sa kasaysayan ng mga Espanyol. Malaki ang impluwensiya ng Espanya sa wikang Pilipino. Nakuha natin sa mga taga-Espanya ang pagsulat sa titik-Romano sa halip ng mga titik alibata at Mangyan na ginamit nating mey kaugnayan sa mga Muslim at Hindu. Isang strategy o diskarte ng mga manunulat na Pilipino ang pag-gamit sa mga Kastilang elemento (sa halip ng mga American English counterparts) sa wika upang isa-Pilipino ang tunog. 34 Ramuel Raagas 11/28/2020

Hapon n n Napag-isipan ng mga Hapon na sakupin ang Asya. Napasama na tayo sa kanilang masamang balak. Damay din ang Korea at Taiwan. Ayong kay Dr. Alejandeo J. Casambre, nangyari din naman na mga lahing Koryano ang mga kawal na sakang na naging pinakakamalupit sa atin noong nilusbon tayon ng watawat ng mga Niponggo. Mas mey pakinabang napulot ng mga Koryano sa mga Hapon kaysa sa mga napala nating mga Pilipino sa mga sakang. Ramuel Raagas 35 11/28/2020

Hindi ba ang babae’y pang-Hapon? n n n Katangahan ng mga taga-barumbarong na Pilipina ang hindi pag-unawa sa mga pananaw na makakapagbibigay-dangal sa bayan. Ang mga Pilipinas taga-barumbarong ay walang inatupag kundi ang mag-GRO, magpagamit sa mga kongresista, at tumunton sa Hapon upang maging Japayuki. Maraming mga Pinay ang mga mukhang-pera. Ramuel Raagas 36 11/28/2020

Mga halimbawa ng mga Tagalog na salitang maigagamit sa usaping agham n n Nalusaw tipik Ramuel Raagas n n Dissolved particle 37 11/28/2020

Mga mey pagka-pilit na gawang salitang Pilipino na inilapat sa diskursong maka-agham n larang Ramuel Raagas n field 38 11/28/2020

Kailangan pa ba ang teknolohiya? n n n Ayon kay David Dickson, dati pang mey umaayaw sa teknolohiya. Nagbabala nga daw si San Agustin tungkol sa samut-saring mga lason, sandatang nakakapagpasakit at nakakasirang makina ang naidulot na ng teknolohiya. Kaibigan ba ng isang mahirap na bansa ang teknolohiya? Hindi ba’t kahit sa mayayaman na bansa ay kinakatatakutan ang totalitarian na mga implikasiyon ng teknolohiya? Kailangan ng teknolohiya, dahil ugali sa maraming Pilipino ang pagkauyam sa mga walang-siglang gawain tulad ng pagbubungkal ng lupa. Ramuel Raagas 39 11/28/2020

Kailangan ng Pilipino ang Teknolohiya n n Hindi katanggap-tanggap ang mga kasulukuyang hanap-buhay ng mga Pilipino na hindi binabasbasan ng mataas na uri ng teknolohiya. Hindi ikakatuwa na umaasa ang marami sa atin sa mga hindi high-tech na trabaho tulad ng paglalako. Ramuel Raagas 40 11/28/2020

Available Options n n n State the alternative strategies List advantages & disadvantages of each State cost of each option Ramuel Raagas 41 11/28/2020

Recommendation n n Recommend one or more of the strategies Summarize the results if things go as proposed What to do next Identify action items Ramuel Raagas 42 11/28/2020

n n n n n PHILIPPINE AGRI MODERNIZATION TAKING OFF MANILA (Sept. 6, 2001) — The completion later this month of a US$650 -million irrigation and power project initiated by CE Casecnan Water and Energy Company is bolstering the efforts of the Philippine government to modernize agriculture in the country and cut rice importation. The Philippine government has proposed expenditures amounting to US$368 million under the country’s Agriculture and Fisheries Modernization Act to be used for irrigation, post-harvest facilities, infrastructure, and agricultural research. The government hopes the increase in funding will enable the Philippines to increase rice production by 1 million metric tons and corn production by 100, 000 metric tons. Mid. American Energy Holdings Company, the parent company of CE Casecnan, said the impending completion of the Casecnan Multipurpose Irrigation and Power Project shows the dynamic public and private sector cooperation in the country. The Philippine government's National Irrigation Administration (NIA) is CE Casecnan's co-proponent for the project. "The synergy between the Philippine government's agricultural modernization thrusts and the increased private sector participation will fuel the expected rebound of the Philippine economy, " said David Sokol, Mid. American chairman and chief executive officer. Sokol stressed that the leadership of President Gloria Macapagal-Arroyo and her focus on foreign investments to spur the Philippine economy have helped buoy investor confidence in the Philippines. "President Arroyo is taking the issues very seriously, and I think she recognizes the need to maintain a very consistent economic climate for future investment, " Sokol said. The Casecnan project is a Build-Operate-and-Transfer project initiated in 1995. Ownership will be passed on to the Philippines after 20 years at no additional cost to the Philippine government, and NIA is envisioned to run the facility for at least another 30 years. The Project construction is complete, and commissioning is under way. The 26 -kilometer underground tunnel is in the process of being filled with water from the Project's intake weirs — small dams that divert water from the Casecnan and Taan rivers in Nueva Vizcaya into the tunnel, on to the NIAmanaged Pantabangan Reservoir in Nueva Ecija. Testing of the power component of the Project is also under way. An underground powerhouse capable of generating a total of 150 MW of renewable hydroelectric power has been completed, and testing is being done on the facility's generating units. Sokol said that the commissioning was progressing well and that the facility would be ready for inauguration on September 28. Mid. American Energy Holdings Company has invested heavily in the Philippines since 1994. Including the Casecnan Project, the company presently has US$1. 4 billion worth of investments in the Philippines. It has three geothermal power plants in Leyte province, providing 540 megawatts to Luzon and Cebu. "We've been here eight years, and I can say that President Arroyo has brought in one of the best administrations we have seen in the Philippines. We are pleased to be here, and we are confident that the business climate is on its way back up, " Sokol said. For more information, please contact: Robert Eugenio, Assistant Vice President, CE Casecnan Water and Energy, Tel. : 892 -0276 / 812 -3593 ----------- Should you need more information, please call me thru the contact numbers below. Thank you so much. Cheers, Bryan B. Rivera Account Executive Fleishman-Hillard Manila 5/F Glass Tower Bldg. 115 C. Palanca Street Legaspi Village, Makati City 1229 www. fleishman. com Tel (+632) 813 0559 Mobile (+917) 692 6501 Ramuel Raagas 11/28/2020 Fax (+632) 813 0634 43

Mga Uri ng Teknolohiya, ayon kay Posadas 1. Pangkasangkapan (o pangmateryales): kaugnay ang pagbatis, paghugot, paghimay, pagsubo, paggawa, pagbuo, pagdidikit-buo (synthesis), pagkalikot, paglikha at pag-ibanganyo ng mga sangkap na bagay (o materyales); 2. Pangkagamitan: kaugnay ang pagdisenyo at pagpabrika ng mga kagamitan, instrumento at mga makina; 3. pang. Enerhiya: kaugnay ang paglikha, pag-palit-uri at pagkalat ng mga iba’t ibang mga anyo ng lakas-pampatakbo (o enerhiya); 4. pang. Kaalaman: kaugnay ang pagtipon, pagbaon, paghanay, pag-ayos at pag-gamit sa mga kaalaman; 5. pam. Buhay: kaugnay ang pagpapatagal, pagpapagaling, pagpapanatili at pagpapakarami at pagbubuti ng mga anyong mey-buhay 6. Pampangaasiwa: kaugnay nito ang mga gawing pagbabalak, pagbubuklod, pagbubuo, paghihimok, paghimpil at paghawak 44 Ramuel Raagas 11/28/2020 sa mga tao.

Teknolohiya sa Materyales n n Muling pag-gamit sa mga bagay Pagsagip sa basura Ilang dekada nang naging kabuhayan ng libulibong Pilipino ang basura. Nariyan ang mga bundok ng basura sa Payatas at Smokey Mountain. Ang Payatas ay isang mabahong lugar na pilitdinadalaw ng mga Ramuel Raagas 45 11/28/2020

DOST Bicutan, Taguig n n n n . Science and Technology Master Plan ng 1990 Nagbibigay ng skolarships sa Los Baños Nagtatag ng mga institute para sa R & D ITDI PNRI FNRI Ramuel Raagas 46 11/28/2020

Mga Gawaing maka-agham ngayon ng DOST http: //dostweb. dost. gov. ph/pcastrd/databases/technodb/tech_welc. asp n n Isawika: diskarteng-program na protocol para sa pagsalin ng Wika. Isinasa. Pilipino ang isang akdang Ingles. Wala pa kasing machine translation ang altavista Babelfish para sa pambansang wika natin. Paghuli at pag-gabay sa mga ga-liit na libosa-metrong mga tipik sa pamamagitan ng pagpipilit-aninag (radiation pressure) Ramuel Raagas 47 11/28/2020

Bassit laeng wenno dakkel? Ang Salapi ng DOST `Sus Kadaku kon diyutay lagi? Ramuel Raagas 48 11/28/2020

Puhunan ng DOST n Noong 1993, P 2. 452 Bilyon ang pangkalahatan badyet ng DOST. Buhat sa halagang puhunang ito, P 1. 327 (o mahigit kalahati, limampu’t apat na bahagdan kung tiyak na tutuosin) ang nakalaan alang-alang sa mga balak-gawain na ang sariling bayan natin lamang gaganap bilang mamumuhunan. Ramuel Raagas 49 11/28/2020

A & t para sa Philippines 2000 n Makakamit ang industriyalisasyon pag umasenso ang kakayanan sa teknolohiya Ramuel Raagas 50 11/28/2020

ITDI Industrial Technology Development Institute taong lalapitan: Rosario T. Genato Kasalukuyang nagsasaliksik sa pagproproseso ng pagkain. Ang mga aralin tungkol dito ay nilalathala sa anyong brochure. n n http: //dostweb. dost. gov. ph/itdi/ Ramuel Raagas 51 11/28/2020

Mey mga Scholarship na ibinibigay Ramuel Raagas 52 11/28/2020

PHILVOLCS n http: //asia. cnn. com/2 001/WORLD/asiapcf/ southeast/09/05/phil. lake/index. html Ramuel Raagas 53 11/28/2020

Newly Industrialized Country n n Natalakay na ng Pangkat 19 ang mga AIC at LIC. Ibinigyan-galang ng lathalaing Time ang mga hakbang ni FVR tungo sa kaunlaran ng kabuhayang Pilipino. Noong gitna ng dekada nobenta, sabi ni Bernardo Villegas, isang kolumnista sa isang `di gaanong binababasang diyaryo, na makakamit ni FVR ang katayuang NIC para sa Pilipinas. Ayon kay G. N. von Tunzelmann, mas umunlad ang Silangang Asya kaysa sa Timog America. Mas minahalaga ni Tunzelmann ang Timog Korea at Taiwan. Ramuel Raagas 54 11/28/2020

Teknolohiya at Industriyalisasyon n Ang susi sa mabilisang industriyalisasyon ay ang pag-unlad ng bayan sa kakayahanang panteknolohiya. Mey mga tagumpay ang Timog Korea, Singgapura, Hongkong at Taiwan sa industraliyasasyon. Dulot ito ng kanilang wastong pag-angkop ng teknolohiya. Ramuel Raagas 55 11/28/2020

Labinlimang mga Hati ng Kabuhayan na Makakapagbigay-Kalamangan sa ating GNP 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. Paglilinang ng Lupa Kalinangang Tubig at Palaisdaang-Dagat Araling Gubat at Likas na Yaman Bakal at Engineering Gawaanan ng Damit Pagmimina Pagproproseso Pagkain ng Tao at Pakain sa Alagang-Hayop Enerhiya Sasakyan Pagpapatayo ng Bahay at Gusali Ramuel Raagas 56 11/28/2020

Roger Posadas, Ph. D. n. Naging Chancerllor, noong mga taong 1993 -6 n. Naging Dekano ng Dalubhasaan ng Agham Kasabav ni Emerlinda Roman, Nakibaka laban sa CPDP n May puwang sa teknolohiya na kailangang laktawan Ramuel Raagas 57 11/28/2020

Posadas Syllabus readings n n n Introduction to Scientific and Technological Activities Technological Leapfrogging as a Strategic Option for the Philippines Philippine Technological Dependence and Backwardness (isinulat nang kasabay si Celso Roque) Ramuel Raagas 58 11/28/2020

Leapfrogging the Scientific and Technological Gap An Alternative National Strategy for Mastering the Future n n n Isinulat noon pang Setiembre 13, 1985: panahon pa ng diktadurang FM-FL (o tambalang Marcos). Ipinapaalala ang krisis noon sa pulitika, kabuhayan at moralidad Isinisi ni Posadas ang krisis sa ating mga kakulangan sa siyensiya Mga Ugat ng Krisis Masiyado daw tayo umaasa sa dayuhang teknolohiya at puhunan upang panatilihin ang ikinakatayuan natin sa kabuhayan. Nauunsiyami tayo sa kapamayanihan ng mga dayuhan. Sinusupil nila tayo at nilulupig. Ramuel Raagas n Dahil sa nahuhuling lagay sa A & T, hindi natin na proproseso ang ating mga likas na yaman, at di natin maiyari ang kasangkapan at kagamitan na kailangan natin sa pagpino ng mga materyales upang sila’y maging mga yaring produkto 59 11/28/2020

Pagsalarawan ni Posadas sa Agham at Teknolohiya n Ang siyensiya ay isang sistema ng mga aktibidad na naglalayong isalarawan, unawain at Ramuel Raagas 60 11/28/2020

Mga Uri ng Teknolohiya n 1. Kasangkapan n n n 2. Equipment Techologies sa Kagamitan Pagdisenyo at pagfabricate ng mga kagamitan 3. Technolohiya sa Enerhiya 4. Information Technologies (IT) 5. Buhay 6. Management Technologies Ramuel Raagas 61 11/28/2020

Pagbuod ni Posadas kay Toffler n n n n 1. Unang Daluyong Pawisin; maliitan “Maganda ang maliit. ” 2. Pangalawang Daluyong Pala-puhunan 3. Pala-agham Ramuel Raagas 62 11/28/2020

n Ayon kay Raagas, hindi pa gaano ganap na ipinagsulit nating mga Pinoy ang mga benepisyo ng Ikatlong Daluyong ni Toffler. Masyado pang umaasa ang kabuhayang Pinoy sa pawis. Ramuel Raagas 63 11/28/2020

S & T sa Pinas: Mga Pinasok at ibinuga n Dati may itinatag na Bureau of Government Laboratories. Ito’y naging National Institute of Science and Technology. Ito ngayon ay ang Industrial Technology Development Institute. Ang maka-internasyonal na S & T ay dumaan nang kalahating siglo nang hindi sinisita. Pagkatapos nito, binanatan ito ng isang komiti ng Senado na tumutok sa mga maka-agham na pagsusulong. Sabi ng komite: n 1. Kulang sa pakikipag-ugnayan ang mga pinaggagawang mga pagsaliksik. 2. Kulang puhunan sa pagsasliksik. 3. Kulang sa lakas-tao at sa mga kalipikadong maestro 4. Di lubos ang kamulatang pang-agham n n n Ramuel Raagas 64 11/28/2020

Reklamo ni Reyes sa A & T ng Pinas n n Noong 1972 (taon ng mapang-aping Batas Hukbo na ipinataw ng pasistag diktador na mag-asawang Marcos) itinantiya ni Reyes ang kinatayuan ng agham at teknolohiya sa Pilipinas, kahambing ng ibang mga bansa. Sa kabila daw ng mga pagsisikap, hindi pa naging sapat ang takbo ng pag-unlad sa larangan ng agham at teknolohiya. Apat o anim na dekada ang kalamangan ng Estados Unidos sa atin. 35 hanggang apatnapung taon naman ang laman ng mga Ruso sa atin. Ramuel Raagas 65 11/28/2020

Dependence sa Teknolohiya n n Pagmamalabis ang paasa-asa pa sa dayuhang teknolohiya. Kung iisang bansa sa ibayong-dagat lamang pinagkukunan ng teknolohiya para sa isang `di kasinunlad na bansa, ang huli’y Ramuel Raagas 66 11/28/2020

William G. Padolina n Naging Kalihim ng DOST Ramuel Raagas 67 11/28/2020

Basura n n Ayon sa mga dalubhasa tulad nila Richard P. Brennan, at kahit sa pananaw ng sinumang mokong, isang suliraning dulot ng ititutulak na teknolohiya ang kung paano nga ba liligpitin ang basura. Ayon sa manunulat na si Jun Cruz Reyes, umabot na ang bayan natin sa pagiging isang lambat ng palitangbasura. Mga basurang pananaw ang isinusubo sa basurang kultura. Ramuel Raagas 68 11/28/2020

Sining at Kaunlaran n Noong bandang gitna ng dekada `90 itinulak ni Nelia Sarabia ang developmental music Ramuel Raagas 69 11/28/2020

Mga Kapalpakan ng Arteng Pinoy sa Usapin ng Kaunlaran Ramuel Raagas 70 11/28/2020

Pagtindig n Ayon kay Propesor Magpantay, and pinaka-may karapatan sa pagbatikos sa pagpapalakad ng agham at teknolohiya ang mga mismong nakalahok sa larangan ng siyensiya: ang mga talagang nagsusumikap sa mga nauukol na pananaliksik, at hindi basta lamang nagdada ng pag-angal sa mga inaakalang kasakitan sa kapaligiran. Ramuel Raagas 71 11/28/2020

Kaligtasan? n Kailangang patatagin ang kusang pambayanihan (o political will) Ramuel Raagas 72 11/28/2020

Pampalipas n Pangangaral Ramuel Raagas 73 11/28/2020

Mga Kasangkapan sa Pag-asa n Performance Above Popularity. Isang ipinasimuno ng mga nagpalakad ng pamahalaang Ramos (Ruben Torres, Bobby de Ocampok, Joe Almonte) Ramuel Raagas 74 11/28/2020

Mga Ugali natin na sagabal sa industriyalisasiyon n n Torpe Dedma Snabero: Snabero ang mga tibak na taga-Vinzons Hall, kaya hindi sila magaling humimok sa mga rally Mayayabang at arogante ang mga aktibista tulad nila Raya ng LFS Walang kuwenta ang mga manunulat sa mga diyaryo gaya ng Manila Bulletin at Philippine Collegian Ramuel Raagas 75 11/28/2020

Pilipinas, Asya, Agham at Teknolodyi n n Republika ng Korea: Lamang sa atin Ayon kay Michael Hobday, noong simula ng dekada ochenta (1980), walang anumang kinakatayuan ang Timog Korea sa gawaanan ng electronics. Gayunpaman, maaga pa lamang sa susunod na dekada, tatlong katutubong bukluran (itinatawag na chaebol sa Salitang Koryano) ay maituturing na kaantas ng mga pinaka-mabunga na elecrtonics producer sa buong daigdig. Naunahan tayo ng mga Koryano Isang pangkaraniwang guro ng araling palakasan sa Korea ay kumikita na kasinlaki ng isang department chairperson sa U. P. (angat lamang akademikong Pilipino dahil sa mga raket), o ng isang Pilipinong C-minus rated na executive ng Shell International. Ramuel Raagas 76 11/28/2020

n n n Thailand Noong panahon ni Ramos, nalamang ng piso ang baht. Lugi ulit ang piso sa baht, nang naitulak ang panalo ni Erap: katangahang kagagawan nila Angara, Manalo, atbp. ayon kay Chatri Sripalpan Ramuel Raagas 77 11/28/2020

Pilipinas bilang bansang Ikatlong Daigdig n n Kampeon ang Pilipino sa pandaigdigang bilyar at pang. Timog-Silangang-Asya na basketbol. Gaya ng ibang mga Third World Countries Ramuel Raagas 78 11/28/2020

Pagpapanatili ng Kinakatayuan n Kung hindi man maituturing ang bansa natin bilang duyan ng mga nagpapasimuno ng mga ga-himagsik na panibagong gamit ng agham, matitiyak man ba lamang natin ang palagihang kasaganahan ng mga mapipilian natin bilang mga mamimili (o konsumer)? Ramuel Raagas 79 11/28/2020

Mga Kaibigan ng Industriyalisasyon, Agham at Teknolohiya n n n Fidel Ramos Ricardo Gloria (tumakbo sa Senado noong 1998) William Padolina Ramuel Raagas 80 11/28/2020

Mga Kaaway ng Agham at Teknolohiya n n Ping LAc. SON Eraño Manalo Ramuel Raagas 81 11/28/2020

Ramuel Raagas 82 11/28/2020

Mga Sangguniang galing sa mga Batayang babasahin ng klase n Powershift: The Fast and the Slow, Alvin Toffler Ramuel Raagas 83 11/28/2020

Mga Sanggunian n n n http: //asia. cnn. com/2001/WORLD/asiapcf/southeast/09/05/phil. lake/ind ex. html (bright idea ng Philvolcs) http: //members. nbci. com/philam 2000/mars. htm http: //deevio. tripod. com/mixednuts/ (Payatas hydroponics project) http: //members. tripod. com/bazurahan/ http: //jinx. sistm. unsw. edu. au/~greenlft/1994/146 p 20. htm (basura sa Payatas) http: //www. gci. ch/Green. Cross. Programs/waterres/bios/ramosbio. html http: //www. nip. upd. edu. ph/people/rposadas. html http: //www. geocities. com/digitalmediaart/dmf 2 kopens 1. html http: //www. upm. edu. ph/bagumbayan/jun 97/6 common. html http: //www. msc. edu. ph/wired/top/padolina. html http: //www. irri. org/staff 2. htm http: //www. skypoint. net/members/mfinley/toffler. htm http: //www. upd. edu. ph/~updinfo/sep_oct 99/images/yanga. jpg Ramuel Raagas 84 11/28/2020

Mga Dagdag na Sanggunian n http: //www. bibingka. com/dahon/mystery /pot. htm http: //www. geocities. com/dostssanniv/ http: //www. encyclopedia. com/articles/10 773. html Ramuel Raagas 85 11/28/2020