VORM EN PLAATS TOLERANTIES Algemeenheden vorm en plaatstoleranties

VORM- EN PLAATS TOLERANTIES

Algemeenheden vorm- en plaatstoleranties De werkelijke afmeting van een goedgekeurd werkstuk, kunnen alleen binnen het maattolerantieveld liggen. Zoals getoond in het figuur.

In de figuren zien we enkele mogelijke uitvoeringen van de werkstuktekeningen van een balk. De onderste figuur toont twee afgekeurde stukken.

Deze figuur toont de werktekening van een as. We zien hierbij een goedgekeurd en een afgekeurd werkstuk.

In de meeste gevallen kan men, door het toepassen van kleine maattoleranties, de vorm van het stuk tussen kleine grenzen houden. In de bovenste tekening geven we een maat van 20 mm +- 0, 1 voor het maken van een vlakplaat. Gezien de werkelijke maat overal moet liggen tussen de 19, 9 mm en 20, 1 mm, kan het bovenvlak hoogstens 0, 2 mm van een ideaal plat vlak afwijken. Door de maattolerantie te verkleinen, zal de vlakheid van het bovenvlak verbeteren. Zo zal de vorm van het bovenvlak van de vlakplaat nog hoogstens 0, 02 mm kunnen afwijken van een ideaal plat vlak.

VLAKHEID

Door strenge eisen te stellen aan de maat, verbeteren we de vlakheid. De hoogtemaat van de vlakplaat is niet belangerijk strengere tolerantie duurder werkstuk economisch niet verantwoord. Het is beter de maattolerantie groot te houden, en een aparte eis voor het bovenvlak te stellen. Deze vlakheidseis wordt later op de werktekening aanbrengen met het juiste symbool. We brengen een vormeis ( vormtolerantie) aan als de vorm van het werkstuk, in dit geval de vlakheid, belangrijker is dan de maat.

CILINDRICITEIT

Voor bv een riemspanner is de cilindriciteit veel belangrijker dan de diameter zelf. In plaats van een zeer nauwkeurige tolerantie te geven, die het werkstuk duur maakt, is het beter om een cilindriteitseis toe te voegen.

COAXIALITEIT

De afmetingen van een werkstuk kunnen wel binnen de maattolerantie liggen, dit wil echter niet zeggen dat de aslijnen in één lijn liggen. Coaxialiteit wordt niet gedekt door maattoleranties !

SYMMETRIE

Symmetrie wordt evenmin gedekt door maattoleranties!

Je brengt vorm- en plaatstoleranties aan als functioneel gezien, de eisen die aan de vorm- en plaatstoleranties gesteld worden, belangerijker zijn dan de eisen aan de maat.

AANDUIDING VAN VORM- EN PLAATSTOLERAN TIE

Het referentie element kan rechtstreeks aangeduid worden. Om een getolereerd element aan te duiden, plaats je een aanwijs pijl loodrecht op het vlak, op de lijn of de hulpmaatlijn.

Om een referentie element aan te duiden doe je net hetzelfde.

Als men de aanwijspijl in het verlengde van een maatlijn plaatst, dan is het aangeduide element het middelpunt van de cirkel (a), de aslijn (b), of het symmetrievlak (c). In plaats van de aanwijspijl op de maatlijn te plaatsen, mag men hem ook rechtstreeks op de aslijn plaatsen.

Wanneer men de referentiedriehoek in het verlengde van een maatlijn plaatst, dan is het aangeduide element het middelpuntvan de cirkel (a), de aslijn (b) of het symmetrievlak (c). In plaats van een referentiedriehoek op een maatlijn te plaatsen, mag men hem ook rechtstreeks op de aslijn plaatsen.

Als het te tolereren element of referentie- element een denkbeeldig of gezamenlijke aslijn of een gezamenlijk middenvlak is, plaatst men de aanwijspijl of referentiedriehoek zoals hieronder.

Als het werkstuk volledig symmetrisch is, mag men zelf kiezen welk referentie-element en te tolereren element men neemt. Dit kan niet worden toegepast op de tekening rechts onder, aangezien dit niet symmetrisch is.

Wanneer men slechts een deel van een element wil tolereren, gebeurt dit zoals op de tekening hiernaast.

Je kan de evenwijdigheid van het bovenvlak niet meten vanaf een krom referentievlak. Zorg er dus voor dat de nauwkeurigheid van het referentie vlak maximaal de helft is van de ingeschreven tolerantie.

SYMBOLEN

SCHRIJFWIJZE OP EEN PLAN

De ingeschreven waarden zijn altijd in mm. - De ingeschreven tolerantie geldt voor het hele element ( figuur links) - als de tolerantie geldt voor een willekeurig deel van een oppervlak of een lijn, wordt ze ingeschreven zoals in de middelste figuur. - als er niet alleen sprake is van tolerantie voor het hele element, maar ook voor een willekeurig deel van het element, dan wordt de tolerantie ingeschreven zoals in de twee rechtse figuren. - Referentie elementen worden altijd aangeduid met een hoofdletter.