Voortplanting en fokkerij H 3 Bronst en bevruchting

Voortplanting en fokkerij H 3. Bronst en bevruchting maandag 7 juni 2021

Bronst en paringsbereid • Meeste ♂♂ individuen van diersoorten zijn altijd paringsbereid Paringsbereid Dekken of loslaten van sperma in de buurt van het ♀ dier • Meeste ♀♀ individuen van diersoorten zijn niet gedurende het gehele jaar paringsbereid • Alleen; tijdens een bepaalde periode (= bronstcyclus) in een bepaalde periode van het jaar (= bronstseizoen) 2

Bronstseizoen • Bronstseizoen - periode in het jaar waarin het vrouwelijk dier bronstig is - wordt bepaald door drachtlengte/broedduur Voorjaar = optimale geboorteperiode 1. Hoog voedselaanbod voor moeder en kind 2. Hogere temperatuur 3. Meer wateraanbod 3

Bronstseizoen wanneer? • Diersoortafhankelijk Let op; niet alle diersoorten kennen een bronstseizoen (bijv. konijn) • Bepaling bronstseizoen = geboortetijd – drachtlengte (voorjaar) Voorbeeld schaap Bronstseizoen = geboortetijd Oktober/nov. = maart – drachtlengte - 5 maanden 4

Het op gang komen van het bronstseizoen • Afhankelijk van een aantal factoren 1. daglichtlengte = duur 2. lichtintensiteit = sterkte 3. temperatuur • Tijdstip is diersoortafhankelijk seasonal breeder (seizoensbroeder) a. short day breeder (schaap en geit) b. long day breeder (paard) 5

Verschil bronstseizoen en bronstperiode • Bronstseizoen een vaste periode in het jaar voor een bepaald diersoort waarbij het vrouwelijk dier bronst vertoont • Bronstperiode, een niet vaste periode in het jaar voor een bepaald diersoort waarbij het vrouwelijk dier bronst vertoont 6

Bronstseizoen en bronstcyclus • Wanneer een vrouwelijk dier zich in het bronstseizoen bevindt vinden er 1 of meerdere bronstcycli plaats 7

Bronstcyclus • Tijd van de ene vruchtbare periode tot de eerstvolgende vruchtbare periode waar 1 keer een bronst (oestrus) voorkomt • Stopt door; 1. dracht 2. beëindiging bronstseizoen 8

Bronstdetectie • Bronstdetectie Het herkennen van het oestrusmoment van de bronstcyclus. • Door mannelijk dier of door de mens. 9

Hoe herkennen bronstige dieren elkaar? Twee mogelijkheden; 1. Feromonen - Chemische stof (boodschapper) die informatie overbrengt tussen individuen van dezelfde soort - Waarneming m. b. v. speciaal orgaan in de neus (vomeronasaal orgaan) Diverse soorten feromonen a. seksferomonen (bij voortplanting) b. alarmferomonen (bij dreiging) c. herkenningsferomonen (moeder en kind) 10

Hoe herkennen bronstige dieren elkaar? 2. Hofmakkerij gedrag dat ontstaan is uit een mengsel van handelingen uit het voortplantingsgedrag en aanvalsgedrag functie; hierdoor neemt de paringsbereidheid van vrouwelijk dier toe en stimulering van haar oestrische cyclus 11

Hoe herkent de mens een bronstig dier? • Bronstdetectie = oestrusdetectie =ovulatiedetectie - Het oestrisch moment (vruchtbare moment) tijdens de bronstcyclus herkennen Oestrisch moment = ovulatie = eisprong Rondom dit tijdstip is het vrouwelijk dier paringsbereid 12

Methoden bronstdetectie 1. Bronstgedrag met of zonder mannelijk dier van dezelfde soort 2. Fysiologische kenmerken 3. Echografie of echoscopie 4. Manuele controle (= opvoelen) 5. Hormoononderzoek bloed 6. Hormoononderzoek urine 7. Hormoononderzoek melk van lacterende dieren 13

1. Bronstgedrag Handelingen waarop gelet moet worden; a. sta-reflex 14

1. Bronstgedrag b. Bespringen (koe in pro-oestrus springt, in oestrus wordt besprongen) 15

1. Bronstgedrag c. Blitsen d. Aanhankelijk op mens of andere dieren e. Trage en slome bewegingen f. Aangepast geluid (knorren, piepen, brommen etc. ) e. Nesteldrang 16

2. Fysiologische kenmerken (lichamelijke kenmerken) a. Gezwollen vulva en kleuring (diverse vrouwelijke dieren) b. Bloeduitvloei c. Slijmuitvloei (let op; koe toont tochtslijm na ovulatie!!) c. Urineren (diverse vrouwelijke dieren) 17

3. Echografie of echoscopie • Met behulp van geluidsgolven inwendige organen zichtbaar maken • Door verschil in dichtheid (water = zwart) • Bij bronstdetectie eierstok en follikelrijping volgen baarmoeder (uterus) controle 18

3. Echografisch onderzoek follikelrijping 19

4. Manuele controle (opvoelen) • Via het rectum (endeldarm) met de hand eierstok controleren op follikelrijping • Controle op grootte, hardheid, gevoeligheid en aantal follikels • Rijp follikel is herkenbaar aan groot, zacht en zeer gevoelig zijn • Alleen bij grote dieren mogelijk! 20

4. Manuele controle (opvoelen)

5. Hormoononderzoek bloed • Controle op het hypofysehormoon LH. 22

6 en 7. Hormoononderzoek in urine en melk • Controle op LH-piek (zie bloed) 23

Stille bronst • Vrouwelijk dier is bronstig (ovariele cyclus actief) maar toont geen bronst verschijnselen 24