Verduurzaming gemeentelijk vastgoed sHertogenbosch Tinio van Goor afdeling

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed 's-Hertogenbosch Tinio van Goor, afdeling Maatschappelijk Vastgoed 7 maart 2013

INHOUD • ENERGIE- EN KLIMAATBELEID • GEMEENTELIJK VASTGOED • AANPAK, RESULTATEN EN ERVARINGEN

ENERGIE- EN KLIMAATPROGRAMMA 2008 -2015 Doelstelling: • Stad klimaatneutraal in 2050 • Gemeentelijke organisatie in 2020 “voorbeeldfunctie” Klimaatneutraal: De hoeveelheid benodigde energie wordt lokaal met duurzame bronnen opgewekt.

GEMEENTELIJK VASTGOED • • 410 gebouwen 500. 000 m 2 BVO WOZ-waarde: € 300 miljoen Energieverbruik: 15. 000 k. Wh elektra + 3. 500. 000 m 3 gas

GEM. VASTGOED – KLIMAATNEUTRAAL 2020 Nieuwbouw • 25 -75% besparing EPC • Waar mogelijk: klimaatneutraal Bestaande bouw: - Alle gebouwen energielabel B - Klimaatneutraal in 2020: - Extra besparing: - Duurzame energie: 30% 40%

NAAR LABEL B: AANPAK 2009 -2011 • Inventarisatie gebouwen – Keuze: 159 van de 410 gebouwen • Energieonderzoeken – EPA-U advies + energielabel • Financiering energiemaatregelen – Energiebesparingsfonds 10 miljoen euro – Onderhoudsbudgetten – Besparing op energiekosten

RESULTATEN tot HEDEN Nieuwbouw: • 30% besparing EPC (14 gebouwen) – Klimaatneutrale Afvalstoffendienst – BBS Nieuw Zuid – Passief Bouwen concept Bestaande bouw: • 159 panden: EPA-U/energielabel – 43: energielabel A of B – 31: sloop/verkoop – 85: energielabel C-G • 15 verbeterd 2010 -2011: label A/B • 3 in verbouwing – 67: te verbeteren

ERVARINGEN, BELEMMERINGEN tijdens uitvoering • Gebouwbezit verdeeld over 8 afdelingen • Verschillende werkwijze (onderhoud, boekhouding) per afdeling • Beperkte en onbetrouwbare gegevens, Epa-U’s, huidig- en toekomstig energieverbruik, geen reële kostenramingen, … • Meer dan helft gebouwen externe huurder(s): split incentive (complexiteit afspraken huurders) • Toekomstig eigendom/bestaan onzeker • Veel tegelijk: pv-cellen, wko’s, monitoring, handhaving wet milieubeheer, binnenklimaat scholen, inregelen installaties etc. • Afhankelijk van medewerking gebouw bezittende afdelingen • Onduidelijke projectorganisatie

2012: AFD. MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Maatschappelijk Vastgoed centraal in de organisatie! Ontwikkelen, beheren en bouwen Kans voor efficiënte aanpak: - Projectorganisatie - Duidelijke communicatie - Capaciteit en expertise afd. M. V. PLAN VAN AANPAK September 2012

PLAN VAN AANPAK Projectorganisatie AMT Stuurgroep Projecten CWS/MV SB/S&R BZ/FZ Eigenaren & Huurders Projecten onderwijs Monitoring PV-cellen WKOinstallaties Inregelen installaties s-

EERSTE RESULTATEN Voormalige Militaire Manege (rijksmonument): van label G naar A Investering: € 1. 150. 000 • Verwarming en ventilatie-installatie • Isolatie buitenschil • Verlichting

EERSTE RESULTATEN 12 scholen naar energielabel A en B én frisse school

EERSTE RESULTATEN De aanpak 12 scholen: - Screening energie/binnenklimaat: - 12 slechtste scholen: verbeterplan - Programma van eisen en technische omschrijving maatregelen - Opdrachtgeverschap bepalen - Financiering: rijkssubsidie, bijdrage scholen en gemeente - De aanbesteding - Uitvoering maatregelen, pilot, kwaliteitscontrole - Oplevering, beproeving en nazorg Belangrijk: in alle fasen de samenwerking met adviseurs, schoolbesturen en schooldirecties!

EERSTE RESULTATEN Resultaat 12 scholen: 6 scholen label A, 6 scholen label B, alle een frisse school Totale kosten: € 2. 400. 000 Maatregelen: • Isolatie daken • Isolatie glas • Energiezuinige CV-ketels • Energiezuinige verlichting • Ventilatiesysteem met WTW Energiebesparing : • Electra 5% • Gas 30%

EERSTE RESULTATEN Van Meeuwenstraat 14, KDV: van label G naar label A Kosten € 122. 000 Maatregelen: • Isolatieglas • Verlichting • CV-ketel • Vloer/wand/dakisolatie

EERSTE RESULTATEN Lagelandstraat 17 -19: van label G naar A Kosten: € 135. 000 Maatregelen: • Isolatieglas • Kierdichting • Vloer- wand- dakisolatie • Energiezuinige verlichting • Energiezuinige cv-ketel • Thermostaat knoppen

EERSTE RESULTATEN: Afvalstoffendienst Klimaatneutraal: • Energiezuinig ontwerp • 4500 m 2 zonnepanelen • Biomassacentrale • eigen snoeiafval • levering duurzame warmte aan bedrijven Verder: • Groene gevels + dak • Reststoffen gebruik • Hergebruik - afkoppeling afval- en regenwater Toekomst: • Afvalwagens op biogas van rwzi

EERSTE RESULTATEN: BBS Nieuw Zuid • Frisse- en energiezuinige school • Samen met Brabant. Wonen • Passief bouwen-concept: 75% energiebesparing

CONCLUSIE Complex proces: gewoon beginnen! Aandachtspunten: • Eén centrale vastgoedafdeling • Duidelijke projectorganisatie met mandaat • Heldere communicatie • • • Ervaringen van pilots en best-practice voorbeelden delen Reële kostenbegrotingen - regel financiering Maatwerk per gebouw Breng energieverbruiken in beeld Voldoende capaciteit en expertise op gebied van duurzaamheid

Bedankt voor uw aandacht 7 maart 2013|