Upravno pravo I PROF DR FERID OTAJAGI Mr

Upravno pravo I PROF. DR. FERID OTAJAGIĆ Mr. sc. Ajla Škrbić

UVOD

Upravno pravo kao grana prava Ø Dvije osnovne grupe definicija upravnog prava: Ø Ø negativna pozitivna: Ø Ø uža šira Ø U upravno pravo spadaju dvije osnovne grupe normi: 1. 2. norme koje regulišu položaj upravnih organizacija norme koje regulišu rad javnih organa u vezi sa upravnopravnim odnosima

Upravno pravo kao grana prava Ø Norme koje regulišu djelatnost javnih organa u vezi sa upravnopravnim odnosima mogu se podijeliti u 3 grupe: 1. 2. 3. norme koje regulišu prava i obaveze javnih organa i drugih subjekata u ovom odnosu norme koje regulišu postupak zasnivanja upravnog odnosa norme koje regulišu razrješavanje sporova iz upravnog odnosa

Nastanak i razvoj upravnog prava Ø Nastalo nakon građanskih revolucija Ø Prvo se razvilo u Francuskoj, zatim u SAD, pa u Engleskoj Sistem upravnog prava Ø Veliki obim upravnog prava izazvao je odvajanje opšteg od posebnog dijela upravnog prava

Odnos upravnog prava prema drugim granama prava Ø Najtješnja veza je sa ustavnim pravom Ø Upravno pravo je povezano i sa: Ø Ø građanskim pravom krivičnim pravom radnim pravom finansijskim pravom

Izvori upravnog prava Ø Upravno pravo nema svoje specifične izvore Ø Klasifikacija izvora upravnog prava izvršena je s obzirom na subjekte koji iste donose: Ø Ø opšti akti predstavničkih tijela (ustav, zakon, odluke, deklaracije, rezolucije, preporuke…) opšti akti izvršnih organa (uredbe, odluke, uputstva) opšti akti organa uprave (pravilnici, uputstva, instrukcije, naredbe) običajno pravo Ø Sudska i upravna praksa načelno nisu izvori upravnog prava, ali organi uprave moraju voditi računa o ovoj praksi

Nauka upravnog prava Ø Posebna pravna disciplina čiji je zadatak proučavanje normi Ø Ø Ø upravnog prava Prvo se pojavila u Francuskoj (Okok, Dikrok, Laferijer) Njemačka (Oto Majer) Engleska (Grifit, Strit, Robson) Kraljevina Jugoslavija (Ivo Krbek, Laza Kostić) SFRJ (Krbek, Nikola Stjepanović, Mustafa Kamarić)

UPRAVNE ORGANIZACIJE

Pojam upravne organizacije Ø Organizacije koje na autoritativan način stupaju u pravne odnose sa građanima, organizacijama i drugim strankama Ø Razlika u odnosu na druge organizacije: 1. 2. u njima se vrše opštedruštveni poslovi se sastoje u vršenju vlasti, odnosno u vršenju usluga i drugih poslova uz mogućnost korištenja javnih ovlaštenja Vrste upravnih organizacija 1. Upravne organizacije čiji se poslovi sastoje u vršenju vlasti u društvu 2. Institucije koje imaju javna ovlaštenja

Upravne organizacije kao instrument vlasti – organi uprave Ø Vlast se prvo pojavljuje u nediferenciranom obliku, a zatim se grana u 2 pojavna oblika: 1. 2. vlasništvo politička vlast Ø Patrijarhalna vlast i patrimonijalni sistem Ø Staleški patrimonijalizam Ø Industrijske revolucije (pojava novih upravnih organizacija i resora) Ø 2 osnovna načela odnosa između zakonodavne i upravne vlasti: 1. 2. načelo podjele vlasti načelo jedinstva vlasti

Djelatnost organa uprave Ø Dva osnovna načina djelovanja državnih organa: 1. 2. Ø Norme koje donose državni organi: 1. 2. Ø donošenje pravnih akata vršenje materijalnih operacija opšti konkretni Podzakonski akti: 1. 2. akti koji se donose da bi se omogućila, odnosno olakšala primjena ili izvršenje nekog zakona akti koji se donose da bi se njima regulisao neki odnos koji uopšte nije regulisan, ili da bi se neki odnos drugačije regulisao

Djelatnost organa uprave Ø Podjela s obzirom na ovlaštenje za donošenje podzakonskih akata: 1. 2. Ø Ratifikacija podzakonskog akta je potvrda podzakonskog akta od strane predstavničkog tijela: 1. 2. Ø spontani podzakonski akti po posebnom ovlaštenju više pravne norme parcijalna potpuna Poništavanje, ukidanje podzakonskih akata i obustavljanje od izvršenja

Materijalni akti uprave 1. Dokumentovanje: a) b) akti evidencije uvjerenja 2. Obavještenje 3. Primanje izjave 4. Ostali materijalni akti

Poslovi organa uprave prema pozitivnom pravu 1. 2. 3. 4. 5. 6. Provođenje utvrđene politike i izvršavanje zakona i drugih propisa Obavljanje upravnog nadzora nad provedbom zakona i drugih propisa Donošenje provedbenih propisa Predlaganje i davanje preporuka u pogledu zakona i drugih propisa Odgovaranje na pitanja zakonodavne vlasti Obavljanje drugih upravnih i stručnih poslova

Vrste organa uprave 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Organi uprave i institucije koje imaju javna ovlaštenja Organi uprave višeg i nižeg stepena Aktivni i savjetodavni organi Samostalni organi uprave u sastavu samostalnih organa Opšti i posebni organi uprave Inokosni i kolegijalni organi Centralni i područni organi Viši i niži organi uprave

Državna, federalna, kantonalna, gradska i opštinska uprava u Bi. H Državna uprava Ø Organi uprave Bi. H su ministarstva Bi. H Ø Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa Ø Ministarstvo civilnih poslova i komunikacija Federalna uprava Ø Poslove uprave iz nadležnosti Federacije obavljaju federalni organi uprave i federalne ustanove Ø Federalni organi uprave su federalna ministarstva i federalne uprave

Državna, federalna, kantonalna, gradska i opštinska uprava u Bi. H Ø Ministarstva Federacije su: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. Ministarstvo unutrašnjih poslova Ministarstvo finansija Ministarstvo pravde Ministarstvo energije, rudarstva i industrije Ministarstvo prometa i komunikacija Ministarstvo prostornog uređenja Ministarstvo okoliša Ministarstvo trgovine Ministarstvo za socijalnu politiku, raseljena lica i izbjeglice Ministarstvo zdravstva Ministarstvo obrazovanja i nauke Ministarstvo kulture i sporta Ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva

Državna, federalna, kantonalna, gradska i opštinska uprava u Bi. H Ø Federalne uprave: 1. 2. 3. 4. 5. Federalna uprava za pitanje boraca i invalida odbrambeno-oslobodilačkog rata Federalna uprava za geodetske i imovinsko-pravne odnose Poreska uprava Carinska uprava Uprava policije

Državna, federalna, kantonalna, gradska i opštinska uprava u Bi. H Federalne ustanove Ø Osnivaju se zakonom Ø Imaju svojstvo pravnog lica Ø Osnivaju se za vršenje određenih stručnih poslova i sa njima povezanih upravnih poslova čija priroda i način izvršenja zahtijevaju posebno organizovanje i samostalnost u radu

Državna, federalna, kantonalna, gradska i opštinska uprava u Bi. H Federalni zavod Ø Osniva se za vršenje poslova koji pretežno zahtijevaju primjenu stručnih i naučnih metoda rada Ø Federalni zavodi: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Federalni zavod za statistiku Federalni meteorološki zavod Federalni zavod za programiranje razvoja Zavod za standardizaciju, mjere i patente Zavod za javnu upravu Pedagoški zavod Zavod za zaštitu bilja u poljoprivredi

Državna, federalna, kantonalna, gradska i opštinska uprava u Bi. H Federalna direkcija Ø Osniva se za vršenje stručnih poslova pretežno privrednog karaktera Ø Federalne direkcije: 1. 2. Direkcija robnih rezervi Direkcija za proizvodnju, promet i rezerve proizvoda sa posebnom namjenom

Državna, federalna, kantonalna, gradska i opštinska uprava u Bi. H Ø Nadzor nad organima uprave i ustanovama u okviru ministarstva vrši nadležni federalni ministar Ø Položaj funkcionera u federalnoj upravi Ø Radom federalne uprave i federalne ustanove rukovodi direktor kojeg imenuje Vlada FBi. H, s tim što direktora uprave, odnosno ustanove u sastavu ministarstva predlaže ministar, a direktora samostalne uprave, odnosno ustanove premijer - u saglasnosti sa zamjenikom premijera Ø Stručne službe

Državna, federalna, kantonalna, gradska i opštinska uprava u Bi. H Ø Kantonalna uprava Ø Kantonalne upravne ustanove su stručno-izvršni organi koji se osnivaju po nalozima Vlade i ministarstava kantona Ø Gradska i opštinska uprava

Unutrašnja organizacija organa uprave Ø Utvrđuje se zavisno od obima i prirode poslova Ø Naročito se treba osigurati: 1. efikasno obavljanje poslova, racionalna organizacija rada i uspješno rukovođenje organom 2. ostvarivanje pune saradnje sa drugim organima 3. grupisanje poslova u skladu sa njihovom prirodom i načinom obavljanja 4. potpunije objedinjavanje zajedničkih i opštih poslova radi racionalizacije zajedničkih službi Ø Utvrđuje se pravilnikom

Međusobni odnosi organa uprave Ø Osnovne grupe: 1. odnosi između svih organa uprave – pružanje pravne pomoći 2. odnosi između organa uprave nižeg i višeg nivoa vlasti – vertikalni odnosi između organa uprave 3. međusobni odnosi organa iste političko-teritorijalne zajednice Ø Pružanje pravne pomoći: 1. kada organ treba izvršiti pojedinu radnju u postupku izvan područja na kojem se prostire njegova nadležnost (obavezna pravna pomoć) 2. organ nadležan za rješavanje u upravnoj stvari može, radi lakšeg i bržeg obavljanja radnje ili izbjegavanja nepotrebnih troškova, vršenje pojedine radnje u postupku povjeriti odgovarajućem drugom organu ovlaštenom za preduzimanje takve radnje (fakultativna pravna pomoć)

Međusobni odnosi organa uprave Ø Vertikalni odnosi između organa uprave u FBi. H: 1. odnosi organa FBi. H prema kantonalnim, gradskim i opštinskim organima 2. odnosi kantonalnih organa prema gradskim i opštinskim organima 3. odnosi gradskih organa prema opštinskim organima Ø Federalni organi uprave mogu: Ø Ø od organa odgovarajućeg užeg nivoa tražiti podatke i obavještenja o izvršavanju politike, propisa i međunarodnih ugovora, kao i o stanju u odgovarajućoj oblasti izdavati instrukcije za izvršavanje politike, propisa i ugovora upozoriti organ uprave užeg nivoa na obavezu izvršavanja politike, propisa i ugovora neposredno izvršiti propise i međunarodne ugovore ako upozoreni organ ne postupi po upozorenju

Međusobni odnosi organa uprave Ø Ø Odnosi između kantonalnih organa i gradonačelnika i opštinskog načelnika postoje samo kada gradonačelnik ili opštinski načelnik izvršavaju kantonalne propise, a ovlaštenja kantonalnih organa sadržana su u kantonalnom ustavu i kantonalnom zakonu Odnosi između organa uprave u istoj političko-teritorijalnoj zajednici zasnivaju se na saradnji koja je većeg intenziteta nego između organa uprave različitih poltičko-teritorijalnih zajednica Princip federalizma i odnosi između organa uprave - uporednopravna rješenja U FBi. H se prenošenje izvršavanja federalnih zakona vrši na kanton, grad ili na opštinu

Odnos organa uprave u FBi. H prema organu zakonodavne vlasti i organu izvršne vlasti 1. Organizaciona vlast zakonodavnog i izvršnog organa 2. Personalna vlast zakonodavnog i izvršnog organa 3. Normativna vlast zakonodavnog i izvršnog organa 4. Prava finansijskog karaktera 5. Usmjeravanje rada organa uprave 6. Kontrola (nadzor) nad organima uprave

Odnosi organa uprave prema ombdusmenima Ø Zasnivaju se na obavezama organa uprave koje su utvrđene Ustavom, zakonom, odnosno propisom gradskog i opštinskog vijeća, kao i međusobnoj saradnji, informisanju i dogovaranju Ø Organi uprave su obavezni omogućiti omdusmenima nesmetano ispitivanje njihove djelatnosti, te im osigurati sva službena dokumenta i upravne spise

Odnos organa uprave prema pravnim licima Ø Sastoje se u zakonom i propisom predviđenim ovlaštenjima i obavezama, kao i u saradnji Ø Organi uprave imaju pravo obavljati upravni nadzor nad pravnim licima Ø Pravna lica obavezna su na zahtjev organa uprave istom dostaviti podatke i informacije iz svoje djelatnosti - ako su te informacije i ti podaci od značaja za vršenje ovlaštenja organa uprave

Odnosi organa uprave prema strankama (građanima) Ø Ø Ø Ø Organi uprave su obavezni rješavati zahtjeve građana u propisanim rokovima Organi uprave koji ostvaruju neposredan kontakt sa strankama obavezni su organizovati obavljanje oslova na način i pod uslovima kojima se strankama omogućava da što jednostavnije, brže i efikasnije ostvaruju svoja prava i izvršavaju obaveze Organi uprave su obavezni razmatrati predstavke i prijedloge građana, te im davati odgovore Ako se predstavke i prijedlozi stranaka odnose na nepravilan odnos službenika organa uprave prema njima, rukovodilac organa uprave obavezan je ispitati podnesene predstavke i prijedloge Zakon zabranjuje da organi uprave u rješavanju stvari u upravnom postupku zahtijevaju od stranaka pribavljanje uvjerenja i drugih javnih isprava o činjenicama o kojima organi uprave ili institucije koje imaju javna ovlaštenja vode službenu evidenciju Stranka je zaštićena u odnosu na organe uprave i putem prava da traži naknadu troškova Ove norme se primjenjuju i u odnosima preduzećima i drugim pravnim licima, kao i između institucija koje vrše javna ovlaštenja i stranaka

Odnos organa uprave i sudova Ø Ti odnosi se mogu pojaviti: Ø Ø kod rješavanja prethodnog pitanja koje spada u nadležnost drugog državnog organa kroz pružanje pravne pomoći kroz pojavu sukoba nadležnosti kroz kontrolu zakonitosti rada koju vrše sudovi nad upravnim organima u svakoj pravnoj državi Ø Sukob nadležnosti organa uprave i sudova: Ø Ø pozitivan negativan Ø Sistemi rješavanja sukoba nadležnosti organa uprave i sudova: Ø Ø francuski anglosaksonski

Načela rada organa uprave 1. Načelo zakonitosti 2. Načelo samostalnosti organa uprave 3. Načelo efikasnosti 4. Načelo javnosti 5. Načelo saradnje 6. Načelo upotrebe jezika i pisma 7. Načelo odgovarajuće nacionalne zastupljenosti službenika

Načela rada organa uprave Načelo zakonitosti ØNastanak načela zakonitosti vezuje se za 1688. godinu, kada Lok razvija teoriju vlade saglasne zakonu ØIstaknuto je u čl. 3. i čl. 9. Zakona o upravi FBi. H ØSlučajevi nezakonitosti: 1. 2. 3. 4. 5. nenadležnost povreda propisa o postupku povreda materijalnopravnih propisa nekazonitost izvršena pogrešnim utvrđivanjem činjeničnog stanja nezakonitost u cilju ili svrsi akta ØDiskreciona ocjena

Načela rada organa uprave Načelo samostalnosti organa uprave ØUprava može da radi samo ono na šta je ovlaštena Načelo efikasnosti ØPredstavlja optimalan odnos između postavljenih zadataka i postignutih rezultata Načelo javnosti ØOrgani uprave obavještavaju javnost o svom radu ØIzuzetak su podaci koji predstavljaju državnu, vojnu, službenu ili poslovnu tajnu

Načela rada organa uprave Načelo saradnje ØOrgani uprave sarađuju sa svim međunarodnim mehanizmima za nadgledanje ljudskih prava ustanovljenim za Bi. H i nadzornim tijelima ustanovljenim bilo kojim od međunarodnih sporazuma navedenim u Aneksu I Ustava Načelo upotrebe jezika i pisma ØU ravnopravnoj upotrebi su bosanski, hrvatski i srpski jezik Načelo odgovarajuće nacionalne zastupljenosti službenika ØU skladu sa nacionalnom strukturom stanovništva odgovarajućih političko- teritorijalnih jedinica

Djelokrug i nadležnosti organa uprave Ø Djelokrug predstavlja generalno određeno područje djelatnosti koje u ukupnosti funkcija upravnih organa određenog nivoa vlasti pripada određenom upravnom organu Ø Nadležnost je pravo i dužnost organa uprave za vršenje određenog upravnog posla ili grupe poslova Ø Nadležnost: Ø Ø stvarna mjesna

Djelokrug i nadležnosti organa uprave Ø Delegacija nadležnosti Ø Supstitucija nadležnosti Ø Subdelegacija Ø Supliranje (zamjenjivanje) nadležnosti Ø Sukob nadležnosti: pozitivan Ø negativan Ø Saradnja ili kolaboracija organa Ø

Sredstva za rad u organima uprave Ø Obezbjeđuju se u budžetu političko-teritorijalne zajednice kojoj organi uprave, odnosno službe za upravu, pripadaju Ø Dijele se na 4 kategorije: 1. 2. 3. 4. sredstva za plate sredstva za materijalne troškove sredstva za posebne namjene sredstva opreme

Radni odnosi u organima uprave Ø Uređeni Zakonom o radnim odnosima i platama službenika organa uprave u FBi. H Ø Poslove iz nadležnosti organa uprave i službi za upravu vrše službenici i namještenici

Institucije koje imaju javna ovlaštenja Ø Javna ovlaštenja u FBi. H mogu se povjeriti preduzećima, ustanovama i drugim pravnim licima, i to zakonom i propisom gradskog ili opštinskog vijeća Ø Sastoje se u ovlaštenju da u okviru svojih djelatnosti odlučuju u pojedinačnim stvarima o određenim pravima i obavezama građana, preduzeća i drugih pravnih lica Ø Upravni nadzor nad radom institucija koje vrše javna ovlaštenja vrše organi uprave iz upravnog područja i nivoa vlasti kojem pripadaju poslovi uprave koji se obavljaju na osnovu javnih ovlaštenja

Institucije koje imaju javna ovlaštenja Ø Javne službe u uporednom pravu Ø Leon Digi je naročito razvio teoriju (“teorija socijalnih funkcija”) Ø Andre Lobader Ø Francuska pravna nauka vrši klasifikaciju javnih službi prema dva kriterija: 1. predmet javne službe: Ø Ø Ø 2. javne službe uprave javne službe industrije i trgovine socijalne javne službe način na koji se obezbjeđuje opšti interes: Ø Ø Ø javne službe koje za cilj imaju neposredno i pojedinačno zadovoljavanje potrebe pojedinaca javne službe koje na posredan način pružaju korist pojedincima javne službe koje služe opštem interesu u pravom smislu riječi

Upravnopravni odnos Ø To je pravni odnos u koji na autoritativan način stupaju javni organi sa pojedincima, pravnim licima i drugim strankama Ø Subjekti između kojih se može zasnovati upravni odnos: Ø Ø Ø organi uprave, ustanove ili institucije koje vrše javna ovlaštenja i pojedinci-građani upravni organi i preduzeća upravni oragni i druga pravna lica između upravnih organa upravni oragni i njihovi službenici

Upravnopravni odnos Ø Razliike između upravnopravnih odnosa i građanskopravnih odnosa su u pogledu načina zasnivanja i subjekata odnosa Ø Upravnopravni odnos može nastati na 3 načina: 1. 2. 3. na osnovu upravnog akta na osnovu neke pravne činjenice šutnjom uprave Ø Upravni akt je pravni akt uprave kojim se na autoritativan način rješava jedan konkretan slučaj

Upravni akt Ø Karakteristike upravnog akta: Ø Ø pravni akt pojedinačan sadrži dispoziciju autoritativan Ø Vrste upravnih akata: Ø Ø Ø Ø individualni i generalni konstitutivni i deklarativni pozitivni i negativni pravno vezani i akti koji se donose na osnovu slobodne ocjene akti koje donosi jedan organ i zbirni akti koji se donose po službenoj dužnosti i po zahtjevu stranke akti doneseni u pisanoj i usmenoj formi rješenja i zaključci

Upravni akt Ø Osnovni sadržajni elementi upravnog akta su konkretizacija predmeta i subjekata akta, dispozitiv, obrazloženje i uputa o pravnom lijeku Ø Upravnom aktu mogu se dodati uslov, rok, nalog, modus i pridržaj opoziva Ø Upravni akt obavezan je za stranke i za organ koji ga je donio, a treća lica ne smiju poduzimati nikakvo činjenje koje bi bilo suprotno tom aktu

Upravni akt Ø Mogućnost prinudnog izvršenja upravnog akta Ø Od prinudnog izvršenja teba razlikovati eventualno kažnjavanje zbog neizvršenja, kod kojeg se radi o izricanju sankcije i njenoj primjeni, jer lice nije postupilo po dispoziciji iz upravnog akta Ø Za konstitutivne upravne akte postoji zabrana retroaktivnosti

Upravni akt Ø Upravni akt može prestati da važi na više načina: Ø Ø Ø Ø ispunjenjem dužnosti navedene u aktu nastupom raskidnog uslova, odnosno roka upravni akt koji sadrži neko ovlaštenje prestaje važiti ako se to lice odrekne ovlaštenja ili se njime ne posluži u određenom roku smrću adresata, ako se radi o strogo ličnim ovlastima i dužnostima propašću stvari, ako je akt donesen povodom neke stvari stavljanjem van snage od strane nadležnog organa kad se zakonom, odnosno aktom donesenim na osnovu zakona zabrani vršenje određene djelatnosti pa se istovremeno proglašavaju ukinutim i sva rješenja koja su bila donesena u vršenju takve djelatnosti

Upravni akt Ø Pravosnažnost predstavlja svojstvo upravnog akta da se Ø Ø ne može stavljati van snage zbog eventualne nezakonitosti Formalna i materijalna pravosnažnost Pravosnažnost treba razlikovati od konačnosti i izvršnosti akta Pri donošenju upravnog akta mogu se učiniti određene greške: faktičke i pravne S obzirom na vrstu greške upravni akti se dijele na neuredne, nepravilne i nezakonite

Upravni akt Ø Oborivi upravni akti predstavljaju akte čija je nezakonitost lakše prirode te mogu ostati na snazi ako se protiv njih blagovremeno ne upotrijebi pravno sredstvo ili se pravno sredstvo neuspjelo upotrijebi Ø Po Zakonu o upravnom postupku u FBi. H ništavo je rješenje: Ø Ø Ø kad je u upravnom postupku doneseno u stvari iz sudske nadležnosti ili u stvari o kojoj se uopšte ne može rješavati u upravnom postupku koje bi svojim izvršenjem moglo prouzrokovati neko djelo kažnjivo po krivičnom zakonu čije izvršenje uopšte nije moguće koje je donio organ bez prethodnog zahtjeva stranke, a na rješenje stranka naknadno nije izričito ili prećutno pristala koje sadrži nepravilnost koja je po nekoj izričitoj zakonskoj odredbi predviđena kao razlog ništavosti

Karakter normi koje regulišu ustavnopravne odnose Ø Pravne norme, odnosno dispozicije pravnih normi dijele se na prinudne i dispozitivne, a zatim na kategoričke i disjunktivne Ø Posebnu grupu u okviru disjunktivnih čine dispozicije koje daju diskrecionu vlast

Neki materijalnopravni instituti upravnog prava Ø Upravno pravo s obzirom na lica - državljanstvo Ø Državljanstvo predstavlja upravnopravni odnos trajnog karaktera između fizičkog lica i države, iz kojeg proističu određena prava i dužnosti za to lice, bez obzira da li se nalazi na domaćoj ili stranoj teritoriji Ø Državljanin je fizičko lice koje je pravno vezano za određenu državu, iz čega proizlaze posebna prava i dužnosti Ø Stranac je svako fizičko lice koje nije državljanin

Državljanstvo Ø Prvo sistematsko regulisanje državljanstva bilo je u Ø Ø Napoleonovom građanskom zakoniku Danas se državljanstvo reguliše samim ustavom U Bi. H državljanstvo je regulisano u Ustavu, a detaljnije razrađeno Zakonom o državljanstvu Bi. H U Bi. H postoji državljanstvo Bi. H i državljastvo entiteta Državljani Bi. H mogu imati državljanstvo druge države pod uslovom da sa tom državom postoji bilateralni sporazum

Državljanstvo Ø Načini stjecanja državljanstva: Ø osnovni Ø dopunski Ø U Bi. H porijeklo je osnovni, a mjesto rođenja dopunski način stjecanja državljanstva Ø Načini stjecanja državljanstva u Bi. H: 1. 2. 3. 4. 5. porijeklom rođenjem na teritoriji Bi. H usvajanjem naturalizacijom međunarodnim sporazumom

Državljanstvo Stjecanje državljanstva porijeklom (ius sanguinis) Ø Dijete stječe državljanstvo roditelja bez obzira na mjesto rođenja i prebivališta Ø Ako su oba roditelja državljani Bi. H dobiva državljanstvo Bi. H Ø Ako je jedan od roditelja državljanin Bi. H državljanstvo Bi. H pod sljedećim uslovima: Ø Ø dijete bezuslovno da je rođeno u Bi. H da je rođeno u inostranstvu, a drugi roditelj je apatrid dijete dobiva

Državljanstvo Stjecanje državljanstva prema mjestu rođenja (ius soli) Ø Primjenjuje se ako se državljanstvo djeteta ne može odrediti po porijeklu Ø U Bi. H na ovaj način državljanstvo stječe dijete rođeno ili nađeno na teritoriji Bi. H ako su mu oba roditelja nepoznata, ako su nepoznatog državljanstva ili su apatridi Usvajanje Ø U Bi. H na ovaj način državljanstvo stječe dijete mlađe od 18 godina koje je u potpunosti usvojio državljanin Bi. H

Državljanstvo Stjecanje državljanstva po mjestu prebivališta (ius domicilii) - NATURALIZACIJA Ø Omogućava da stranac ili apatrid po molbi stekne državljanstvo određene države Ø Elementi stjecanja državljanstva na ovaj način: Ø Ø Ø izjava volje u vidu molbe ispunjenje određenih uslova donošenje rješenja od strane nadležnog organa kojim se usvaja zahtjev lica za stjecanje državljanstva Ø Redovna i izuzetna naturalizacija

Državljanstvo Ø Uslovi za redovnu naturalizaciju u Bi. H: Ø podnosilac zahtjeva je napunio 18 godina starosti Ø ima prijavljeno stalno mjesto boravka na teritoriji Bi. H najmanje 8 godina prije podnošenja zahtjeva Ø poznaje jedan od jezika ustavotvornih naroda Bi. H Ø nije mu izrečena mjera bezbjednosti protjerivanja stranaca iz zemlje ii zaštitna mjera udaljivanja stranaca sa teritorije Bi. H od strane organa čiji je legalitet uspostavljen Ustavom, i da je ova odluka još na snazi Ø nije isuđivan na izdržavanje kazne za krivična djela sa predumišljajem na duže od 3 godine u periodu od 8 godina od podnošenja zahtjeva Ø mora se odreći ili na drugi način izgubiti svoje ranije državljanstvo nakon stjecanja bh. državljanstva (osim ako bilateralni sporazum ne predviđa drugačije)

Državljanstvo Ø Bračni drug državljanina Bi. H može steći državljanstvo Bi. H ako ispunjava sljedeće uslove: Ø Ø Ø brak trajao najmanje 5 godina prije podnošenja zahtjeva i još uvijek traje (u momentu podnošenja zahtjeva) mora se odreći ili na drugi način izgubiti svoje ranije državljanstvo nakon stjecanja bh. državljanstva (osim ako bilateralni sporazum ne predviđa drugačije) ima stalno mjesto boravka u najmanje posljednje 3 godine na teritoriji Bi. H Ø Izuzetna naturalizacija daje se samo strancima koji imaju izuzetne zasluge za državu čije državljanstvo traže, ili kada izričit interes države to zahtijeva

Državljanstvo Ø Dejstvo naturalizacije: Ø dejstvo prema naturalizovanom državljaninu Ø dejstvo prema članovima porodice naturalizovanog državljanina Stjecanje državljanstva po međunarodnim ugovorima Ø Najčešće su ovakve odredbe sadržane u mirovnim ugovorima Ø U Zakonu o državljanstvu Bi. H nema odredbi o ovom načinu stjecanja državljanstva

Sistemi prestanka državljanstva Ø Državljanstvo može prestati smrću fizičkog lica ili odlukom nadležnog organa za vrijeme života lica Ø U Bi. H državljanstvo prestaje: 1. 2. 3. 4. 5. po sili zakona odricanjem otpustom oduzimanjem međunarodnim sporazumom

Sistemi prestanka državljanstva PO SILI ZAKONA Ø Državljanstvo se gubi dobrovoljnim sticanjem drugog državljanstva, ukoliko drugačije nije uređeno bilateralnim sporazumom ODRICANJEM Ø Državljanstvo prestaje ako je data izjava o odricanju od strane domaćeg državljanina i pritom su ispunjeni odgovarajući uslovi predviđeni pravnim propisima Ø Dejstvo prestanka državljanstva ne djeluje na bračnog drga, ali pod određenim uslovima djeluje na dijete

Sistemi prestanka državljanstva OTPUSTOM Ø Vrši se na osnovu molbe - ako su ispunjeni uslovi propisani zakonom i ako je doneseno pozitivno rješenje Ø Dejstvo prestanka državljanstva ne djeluje na bračnog drga, ali pod određenim uslovima djeluje na dijete ODUZIMANJEM Ø Podrazumijeva prestanak državljanstva lica koje se svojim radnjama ogriješilo o dužnosti državljanina u tolikoj mjeri da se ne radi samo o neispunjenju javnih obaveza prema državi čiji je državljanin

Državljanstvo Ø Datum prestanka državljanstva je kod otpusta, odricanja i oduzimanja dan slanja obavijesti osobi na koju se odluka odnosi ili dan objavljivanja u službenom glasilu entiteta – ako mjesto prebivališta te osobe nije poznato Ø Zakon o državljanstvu Bi. H predviđa i mogućnost prestanka državljanstva međunarodnim sporazumom, ali o tome nema nekih posebnih odredaba Ø Lica koja su izgubila državljanstvo jedne države pod određenim uslovima mogu ponovo steći to državljanstvo, što se zove REINTEGRACIJA

Odnosi između državljanstva Bi. H i državljansta entiteta Ø Za lica koja bh. državljanstvo imaju po osnovu porijekla, rođenja na teritoriji Bi. H i usvojenja smatra se da već imaju državljanstvo jednog od entiteta Bi. H Ø Lice koje izgubi državljanstvo jednog, a ne stekne državljanstvo drugog entiteta – gubi državljanstvo Bi. H. Vrijedi i obrnuto. Ø Nakon promjene prebivališta sa teritorije jednog na teritoriju drugog entitieta državljanstvo entiteta se mijenja ako to osoba želi

Državljanstvo – nadležnost i postupak Ø Odluke o sticanju i prestanku dravljanstva Bi. H donose: Ø nadležne vlasti entiteta Ø Ministarstvo civilnih poslova Bi. H Ø Vijeće ministara Bi. H Ø Molba za sticanje, odricanje ili otpust iz državljanstva Bi. H podnosi se organima nadležnim za donošenje odluke a, ako podnosilac živi u inostranstvu, putem DKP Bi. H Ø Nadležni organi dužni su molbu riješiti u roku od 60 dana

Državljanstvo Ø Državljanstvo Bi. H i entiteta se dokazuje uvjerenjem o državljanstvu Ø Ø Bi. H, uvjerenjem o državljanstvu entiteta ili pasošem Bi. H Uvjerenje izdaje organ koji vodi matičnu knjigu rođenih Eventualni spor između nadležnih organa entiteta i Bi. H konačno rješava Ustavni sud Izmjena zakonskih propisa o državljanstvu po pravilu ne utječe na kontinuitet već stečenog državljanstva Zakon o državljanstvu Bi. H predvidio je preispitivanje državljanstva lica naturalizovanih u periodu između 06. 04. 1992. i stupanja na snagu Ustava Bi. H

Državljanstvo Ø Moguća su dva vida sukoba državljanstva: Ø pozitivan Ø negativan Ø U nekim državama postoji tzv. zavičajno pravo kao vrsta pripadnosti lokalnoj zajednici Ø U našem pravu ovaj institut ne postoji, mada neka prava u opštini može vršiti svaki građanin Bi. H, a druga samo građanin koji ima prebivalište na tom području

Obaveza prijavljivanja prebivališta i boravišta građana Ø U cilju obezbjeđivanja opšte sigurnosti građana postoji obaveza prijavljivanja prebivališta, a u nekim slučajevima i boravišta građana Ø Prebivališta je mjesto u kojem se građanin nastani sa namjerom da u njemu stano živi Ø Boravište je mjesto u kojem građanin privremeno boravi

Lično ime Ø Bi. H je prvi zakon o ličnom imenu donijela 1971. godine Ø Lično ime se sastoji od imena i prezimena Ø Ako se roditelji ne sporazumiju o ličnom imenu djeteta, ime određuje opštinsko vijeće Ø Do promjene ličnog imena može doći promjenom porodičnopravnih odnosa (usvajanje) ili rješenjem nadležnog organa na zahtjev lica Ø Promjena ličnog imena neće se odobriti licu protiv kojeg se vodi krivični postupak za djelo koje se goni po službenoj dužnosti niti licu koje je osuđeno za takvo krivično djelo dok kazna nije izvršena, kao ni licu za koje se utvrdi da je zahtjev podnijelo radi izbjegavanja zakonom utvrđenih obaveza

Udruženje građana Ø Postoje dva osnovna sistema za osnivanje udruženja građana: sistem prijave i sistem odobrenja (dozvole) Ø Uslovi koji su zakonom određeni za osnivanje udruženja mogu se podijeliti na formalne i materijalne Ø Danom upisa u sudski registar udruženje stiče svojstvo pravnog lica Ø Registar vodi Ministarstvo pravde (ako se statutom udruženja predvidi da će udruženje djelovati na području dva ili više kantona) ili nadležno ministarstvo kantona (ako se statutom udruženja predvidi da će udruženje djelovati na području jednog kantona)

Udruženje građana Ø Statut udruženja sadrži naročito: Ø Ø Ø naziv, sjedište i područje na kojem udruženje djeluje djelatnost svrhu i programske ciljeve udruženja uslove i način učlanjenja, prestanak članstva, prava, družnosti i odgovornosti članova udruženja upravne organe udruženja, način njihovog izbora, uslove i način opoziva, trajanje mandata, način odlučivanja i odgovornost sticanje i raspolaganje imovinom način donošenja odluke o prestanku rada udruženja javnost rada postupak za donošenje statuta, izmjena i dopuna statuta pečat zastupanje i predstavljanje udruženja

Udruženje građana Ø Udruženje prestaje sa radom: Ø ako nadležni organ udruženja donese odluku o prestanku rada ili odluku o pripajanju, razdvajanju ili transformaciji udruženja Ø ako se utvrdi da je udruženje prestalo djelovati Ø ako je proteklo dvostruko više vremena od vremena utvrđenog statutom udruženja za održavanje skupštine, a skupština udruženja nije održana Ø ako se broj članova udruženja smanji ispod broja određenog zakonom za osnivanje udruženja, a skupština udruženja u roku od tri mjeseca od dana nastupanja ove okolnosti ne donese odluku o prijemu novih članova

Javni skupovi Ø Postoje dvije vrste javnih skupova: Ø politički skupovi Ø priredbe Ø Za obje vrste skupova predviđen je sistem prijave Ø Nadležni organ može zabraniti održavanje javnog skupa ako je on sazvan ili ako se na njemu ispoljava aktivnost usmjerena na: Ø Ø Ø nasilno mijenjanje ustavnog poretka narušavanje teritorijalnog integriteta izazivanje i podsticanje nacionalne, rasne i vjerske netrpeljivosti i mržnje vršenje krivičnih djela ili se tom aktivnošću podstiče na vršenje takvih djela narušavanje javnog reda i mira i vrijeđanje javnog morala

Prava i dužnosti ovlaštenih lica organa unutrašnjih poslova u odnosu na građane Ø Nadležnost u oblasti unutrašnjih poslova u FBi. H podijeljena je između federalnih i kantonalnih organa Ø Organi MUP-a vrše poslove javne sigurnosti, borbe protiv terorizma i poslove u vezi sa izvršavanjem zakona i drugih propisa o ličnoj karti, prebivalištu i boravištu, putnim ispravama, matičnim knjigama itd. Ø Eventualni sukob nadležnosti između federalnog i kantonalnog MUP-a rješava federalni ministar

Prava i dužnosti ovlaštenih lica organa unutrašnjih poslova u odnosu na građane Ø Unutrašnji poslovi iz nadležnsti FBi. H su: Ø sprečavanje i otkrivanje krivičnih djela terorizma, međukantonalnog kriminala, stavljanja u promet opojnih droga i organizovanog kriminala, te pronalaženje i hvatanje učinioca tih krivičnih djela i njihovo privođenje nadležnim organima Ø osiguranje određenih ličnosti i zgrada Federacije Ø državljanstvo Federacije Ø zaštita ljudskih prava i građanskih sloboda u oblasti unutrašnjih poslova Ø Ostali unutrašnji poslovi su u nadležnosti kantona

Prava i dužnosti ovlaštenih lica organa unutrašnjih poslova u odnosu na građane Ø Ovlašteno službeno lice ima pravo u vršenju službenih poslova i zadataka: Ø Ø zatražiti od lica da otkriju svoj identitet lišiti slobode i zadržati lica u skladu sa zakonom koristiti sva dostupna transportna sredstva kada je to neophodno da bi se uhvatili počinioci krivičnih djela, kao i da bi se prevezle žrtve zločina, elementarne nepogode ili nesretnog slučaja u najbližu zdravstvenu ustanovu upotrijebiti sredstva prinude Ø Ovlaštena službena lica mogu upotrijebiti vatreno oružje: Ø Ø da zaštite život ljudi da bi odbila napad na sebe, druga lica ili lica koja su zadržana, u pritvoru ili uhapšena da bi spriječila bjekstvo lica koje je pod pratnjom, zadržano, pritvoreno ili uhapšeno da bi izvršila zakonito hapšenje kada lice koje se treba uhapsiti pruža otpor

Evidencija i dokazivanje ličnih stanja građana Ø Postoje 3 vrste matičnih knjiga: Ø rođenih Ø vjenčćanih Ø umrlih Ø Matične knjige rođenih i umrlih vode se za svako naseljeno mjesto zasebno, po matičnim područjima koje određuje opštinsko vijeće Ø Matične knjige vjenčanih vode se kao jedinstvene knjige u naseljenim mjestima u kojima se vrši sklapanje braka

Evidencija i dokazivanje ličnih stanja građana Ø Utvrđivanje identiteta građana vrši se putem dokazivanja Ø Ø javnom ispravom (ličnom kartom i putnom ispravom) Putne isprave su: pasoš, diplomatski pasoš, službeni pasoš, zajednički pasoš i putni list Zajednički pasoš izdaje se grupi od najmanje 5 lica, a najviše 50, i to za jedno putovanje Putni list se izdaje licu koje boravi u inostranstvu bez pasoša, a radi povratka u Bi. H Putne isprave izdaju: Ø Ø Ø nadležni organi u entitetima Ministarstvo civilnih poslova Bi. H DKP Bi. H

Evidencija i dokazivanje ličnih stanja građana Ø Putne isprave izdaju se na osnovu zahtjeva koji se podnosi na propisanom obrascu Ø Nadležni organ dužan je zahtjev riješiti u propisanom roku od 15 dana od dana podnošenja zahtjeva Ø Zahtjev za izdavanje putne isprave odbiće se podnositelju zahtjeva u sljedećim slučajevima: Ø Ø Ø ako podnositelj ne dostavi ispravno popunjen zahtjev sa priloženim dokumentima propisanim zakonom ako je podnositelj zahtjeva optužen za krivično djelo koje se goni po službenoj dužnosti, a za koje je propisana kazna zatvora u trajanju od najmanje godinu dana ako je pravosnažnom presudom izrečena kazna zatvora u trajanju dužem od 3 mjeseca, a postoji opasnost od izbjegavanja izvršenja izrečene kazne

Evidencija i dokazivanje ličnih stanja građana Ø Nosiocu putne isprave ista će se oduzeti u sljedećim slučajevima: Ø Ø ako je dobio putnu ispravu služeći se lažnim ili obmanjujućim informacijama ako drugom licu dozvoli korištenje svoje putne isprave ako je prestao biti državljanin Bosne i Hercegovine ako se naknadno utvrdi da su postojale smetnje iz zakona

UPRAVNO PRAVO S OBZIROM NA STVARI JAVNO DOBRO Ø Njemačko pravo razlikuje 3 vrste imovine koju posjeduje država: 1. 2. 3. finansijska ili fiskalna upravna imovina ili upravno dobro javno dobro ili dobro opšte upotrebe Ø Francuska teorija razlikuje samo 2 vrste dobara koje posjeduju javna kolektivna tijela: javni domen i privatni domen

Javno dobro Ø Javna dobra u našem pravnom sistemu dijele se na 2 grupe: 1. 2. dobra koja služe opštoj upotrebi svih građana u skladu sa propisima o korištenju stvari namijenjene državnim organima i organizacijama Ø U pravnoj nauci podjela javnih dobara vrši se i po drugim kriterijima: Ø Ø Ø s obzirom na to da li stvari mogu biti u privatnoj svojini ili ne s obzirom na vrstu stvari koje čine javno dobro s obzirom na način nastanka javnog dobra

Javno dobro Ø Proglašenje javnog dobra vrši se opštim aktom i upravnim aktom Ø Javna dobra mogu prestati i promijeniti se: Ø Ø prirodnim putem na osnovu pravnog akta Na javnom dobru pravo upravljanja mogu imati organi vlasti i javna preduzeća, odnosno ustanove Ø Postoje 2 vrste korištenja javnog dobra: Ø Ø opšte posebno Sporovi u vezi sa korištenjem javnog dobra rješavaju se u upravnom, tj. vansudskom postupku

Javno dobro Ø Nadzor nad korištenjem javnog dobra je nadzor nad postupcima korisnika u vezi sa korištenjem javnog dobra Ø U vezi sa obavljanjem saobraćaja na putevima nadzor vrši saobraćajna policija Ø Posebna zaštita javnog dobra dolazi do izražaja u: Ø Ø obavezi državnih organa i institucija koje upravljaju javnim dobrom da održavaju supstancu javnog dobra neotuđivosti javnog dobra i nemogućnosti sticanja održanjem bilo kakvih prava na javnom dobru nepodložnosti javnog dobra prinudnom izvršenju krivičnopravnoj zaštiti javnog dobra

Eksproprijacija Ø Eksproprijacija je oduzimanje ili ograničavanje određenog imovinskog prava upravnim aktom državnog organa radi opšte svrhe, uz istovremeno davanje odgovarajućeg prava nekom drugom licu, i to u pravilu uz naknadu Ø Eksproprijacija se provodi po posebnom postupku koji prolazi kroz 3 osnovne faze: 1. 2. 3. pitanje umjesnosti eksproprijacije određivanje obima i uslova eksproprijacije pitanje naknade

Eksproprijacija Ø Predmet eksproprijacije može biti samo nekretnina u privatnoj svojini Ø Svrha eksproprijacije može biti samo izgradnja objekata od opšteg intereesa Ø Postoje 2 vrste eksproprijacije: 1. 2. potpuna djelomična

ØReforma javne uprave u Bi. H