Universiteti i Prishtins Fakulteti Ekonomik Studimet Master Departamenti

Universiteti i Prishtinës Fakulteti Ekonomik Studimet Master Departamenti: Ekonomiks Lënda: Mikroekonomi e avancuar 1. Preferencat e konsumatorit dhe koncepti i dobisë

Çështjet që do të trajtohen: n n n n Kuptimi dhe definimi i preferencave të konsumatorit; Aplikimi i tri aksiomave të teorisë konsumatore dhe funksioni i dobisë; Dallimi mes renditjes ordinale dhe kardinale të preferencave; Preferencat për një të mirë, analiza e konceptit të dobisë marxhinale dhe ligjit të dobisë marxhinale rënëse; Preferencat për më shumë të mira; Lakoret e indiferencës, vetit e tyre dhe MRS; Shpjegimi dhe krahasimi i disa preferencave të veçanta.

Përshkrimi i preferencave n n n Preferencat e konsumatorit na tregojnë se si konsumatori mund t’i rendisë dy shporta konsumi sipas pëlqyeshmërisë që ka për ato shporta (duke supozuar se kjo shpërndarje është e disponueshme pa kosto). Preferencat janë mënyrë e renditjes së shportave të konsumit.

Shembuj preferencash: Për të ilustruar idenë e shportës së konsumit, supozojmë se konsumatori blen vetëm dy të mira: ushqim dhe veshje. Kombinimet janë si vijon: A (60, 30); B (60, 10); C (60, 0); D (40, 20); E (20, 30), F(20, 10) dhe G (0, 30). Njësi të veshjes F 30 G C B 20 A D 10 E 0 20 40 60 Njësi të ushqimit

Renditja ordinale dhe kardinale : Sh. 1. Konsumatori preferon shportën e konsumit C dy herë më shumë se shportën e konsumit A. Sh. 2. Konsumatori preferon shportën e konsumit C ndaj shportës B, sepse “më shumë produkte është më mirë”

Funksioni i dobisë U(x) paraqet raportin e preferencave si vijon: A p p n A B, B, A ~ B, preferon fort preferon dobët indiferent

Supozime rreth preferencave (Aksioma të teorisë konsumatore) Plotësia: Kalueshmëria Preferencat janë të plota nëse konsumatori mund t’i rendit (krahason) çdo dy shporta të të mirave (A preferohet ndaj B; B preferohet ndaj A; ose është indiferent mes A dhe B). Preferencat janë kalimtare nëse konsumatori i cili preferon shportën A ndaj shportës B dhe shportën B ndaj shportës C, gjithashtu preferon shportën A ndaj shportës C. A B dhe Pasqyrimi B C→A C Preferencat janë monotonike nëse një shport e të mirave me të paktën po atë sasi të të dy të mirave dhe me më shumë prej njërës prej tyre preferohet ndaj shportës fillestare.

Çfarë mund të themi për : A B B C C A

Preferencat me një të mirë Y-numri i hamburgerëve, U(y)- kënaqësia që konsumatori përfiton nga konsumi i të mirës y Tab. 1. Dobia totale dhe dobia marxhinale për një të mirë Sasia konsumuar (y) 1 2 3 4 5 6 Dobia totale U(Y)=10√y 10. 00 14. 14 17. 32 20. 00 22. 36 24. 49 Dobia margjinale MU(y)= 5/√y 5. oo 3. 54 2. 89 2. 50 2. 24 2. 04

U(y) = 10√y 22. 36 20. 00 10. 00 B Ligji i dobisë margjinale rënëse A 1 MU(y) C 4 5 y A’ 5. 00 B’ 2. 50 C’ 2. 24 MU(y)= 5/√y 1 4 5 y MUy= U/ y

n n Dobia totale dhe dobia marxhinale nuk mund të paraqiten grafikisht në një grafik të vetëm. Pjerrësia e funksionit të dobisë në grafikun (a) është norma marxhinale në grafikun (b). Çështje për diskutim: Ø Ø A është gjithmonë “më shumë produkte është më mirë”? Nëse dobia marxhinale (në shembullin e hamburgerëve) në njësinë e gjashtë është pozitive, në njësinë e shtatë është zero, çfarë është dobia marxhinale në njësinë e tetë?

Dobia marxhinale MUy= U (y+ y)- U(y) / y MUy= U/ y= ∂U/∂y x Shembull: Sipas të dhënave në tabelë y=4, U(4)=10√ 4=20 MUy=2. 5. Nëse y ndryshon në 4. 01, U(4. 01)=10√ 4. 01=20. 025 Sa do të jetë MUy nëse y ndryshon në y=4. 01? A ndryshon dobia marxhinale për vlera të vogla të ndryshimit të y?

a) y=4, U(4)=10√ 4=20 MUy=2. 5 b) y=4. 01, U(4)=10√ 4=20. 025 MUy=2. 5 c) Δy=0. 01, ΔU=0. 025 MUy= U/ y =0. 025/0. 01= 2. 5 MU nuk ndryshon me një ndryshim të vogël në konsumin e një të mire.

Preferencat me më shumë të mira Preferencat me shumë të mira Nëse funksioni i dobisë është U=√xy, atëherë dobia për shportën e konsumit (2, 8) do të jetë: U(2, 8)=√(2)(8)=4 …

Kurbat e indiferencës Punë në grupe: 1. Të paraqitet grafikisht funksioni i dobisë U=√xy në grafikun dy dimensional. 2. Nëse ndryshon x dhe y ( x dhe y) a ka ndryshim tërësor në dobinë totale ( U=? ) 3. Të llogaritet MRS.

Kurba e indiferencës Dobia e njejtë për çdo shport konsumi A, B dhe C veshje A B C U=4 ushqim 16

Dobia marxhinale n n MUx = U/ x (y - konstant) MUx= U(x + x) - U(x, y) / x U = MUx x MUy = U/ y (x - konstant) MUy= U(y + y) - U(x, y) / U = MUy y MUx x + MUy y = U = 0

MUx x + MUy y = U = 0 MUy y = - MUx x y/ x = - MUx/ MUy= MRSxy

Shembull: U = Ax 2+By 2 MUx=2 Ax; MUy=2 By (A dhe B pozitive) MRSx, y = MUx/MUy = 2 Ax/2 By = Ax/By 19

MU dhe MRS: Shembull Në pikën A: Prej pikën A në pikën B: y A 8 C 6 B 4 1 3 MRS(1, 8) = - 8/1 = -8 MRS(6, 6) = - 6/6 = -1. U = 36 6 U=8 x

Harta e indiferencës: Veshje Drejtimi i preferencave U=6 U=4 Ushqim 21

Kur janë preferencat normale? Monotonike (më shumë produkte është më mirë) Preferencat normale Konvekse (mesataret më të preferuara se ekstremet)

y Monotonia e preferencave Të preferuara ndaj A • A Më pak të preferuara U 1 x 23

Preferenca jo-monotonike : Pika e ngopjes Y C • • A • B U 3 U 2 U 1 (Vetëm preferenca të plota dhe kalimtare) 24 X

Konveksiteti i preferencave Veshje A • (0. 5 A, 0. 5 B) • U 2 • B U 1 Ushqim 25

Çështje për diskutim: n n Teoria e sjelljes konsumatore supozon se harta e indiferencës për konsumator mbetet e pandryshuar gjatë analizës. Ne dimë se preferencat mund të ndryshojnë. Ato ndryshojnë me moshë, edukim dhe përvojë. A mund të ndikohet në ndryshimin e preferencave dhe si mund të ndikohet?

Cilat janë vetitë e kurbave të indiferencës? n

a. Kurbat e indiferencës kanë pjerrësi negative Veshje Më shumë të preferuara se A Kurbat e indiferencës duhet të kalojnë në këto hapësira: kanë pjerrësi negative Më pak të preferuara se A Ushqim

b. Kurbat e indiferencës nuk mund të ndërpriten veshje • B • A C U 2 U 1 ushqim

c. Kurbat e indiferencës nuk mund të jenë të “plota” Veshje Shporta A dhe shporta B nuk mund të jenë në kurbë të njejtë të indiferencës A • • B Ushqim

Norma marxhinale e zëvendësimit (MRS) y Pjerrësia A=-5 A MRS zbritëse B C Pjerrësia C=-2 x

A është gjithmonë MRS zbritëse? MRS rritëse y Drejtimi i preferencave konkave G • • H U 1 0 U 2 x

Funksione dobie të veçanta Ø Zëvendësuesit e plotë Ø Bashkëplotësuesit e plotë Ø Preferencat pothuajse lineare Ø Preferencat Cobb-Douglas

Zëvendësuesit e plotë (Perfect substitutes) y Normë të pandryshueshme U= ax+by MRS konstante Pjerrësia = -1 Nëse funksioni i dobisë është U=x+2 y, sa është pjerrësia? x 0

Bashkëplotësuesit e plotë (Perfect complements) n U = A min (x, y) raport të pandryshueshëm ku: A është konstant pozitive. U 1=10, U 2=20, U 3=30 M U = 10 min (x, y) 3 G H • • 2 1 0 U 3 U 2 U 1 1 2 3 Sa është dobia në pikën H dhe G? D MRSx, y është 0 apo infinit apo I padefinuar (këndi)

Lakoret e indeferencës për funksionet e dobisë pothuajse lineare (Indifference Curves for a Quasilinear Utility Function) U = v(x) + Ay y A - konstant pozitive. Linear për y, jo linear për x Pjerrësi e njejtë • • 0 x

Funksioni i dobisë Cobb-Douglas (The Cobb -Douglas utility function) U = A x y ku: + = 1; A, , janë konstante pozitive (preferencat e konsumatorëve) Ax -1 y MUY = Ax y -1 MUX = MU(x) dhe MU(y) janë pozitive MRS x, y =( y) /( x) A plotësohet kushti “më shumë produkte është më mirë”? Çfarë pjerrësie kanë ? Çfarë është MRS ?

Të diskutohen shembuj të tjerë të preferencave të veçanta (mallrat e padëshiruar, të mirat asnjëanëse, etj. )

Të mirat asnjëanëse U 1 y U 2 U 3 U 4 Plotësia? Pasqyrimi? Kalueshmëria? Drejtimi i preferencave 0 X (e mirë e dëshiruar)

Mallrat e padëshiruara y U 1 U 2 U 3 Plotësia? Pasqyrimi? Kalueshmëria? Drejtimi i preferencave 0 X (e mirë e dëshiruar)

n n David Besanko, Ronald R. Braeutigam, “Microeconomics, An Integrated Approach”, John Wiley & Sons, Inc. , New York, 2002, kapitulli i tretë. Hal R. Varian, “Mikroekonomia”, përkthim i botimit të tretë, Onrufi, Tiranë, 2000, kapitulli i tretë dhe i katërt.

Ligjërata në vijim: Zgjedhja konsumatore