Ulusal Kmelenme Politikasnn Gelitirilmesi Projesi Emrah SAZAK ube

Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi Emrah SAZAK Şube Müdürü Selçuk BOZOK Dış Ticaret Uzmanı 1 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Bodrum 23 Haziran 2009

Gündem è Kümelenme Yaklaşımı è Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesinin Tanıtımı è Strateji Belgesi è Küme Analizleri ve Yol Haritaları è Bodrum Yat Üretimi İş Kümesi Yol Haritası 2 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Ekonomik Kalkınma Süreci: Değişen Roller ve Sorumluluklar Eski Model • Devlet teşvik politikalari ile yön verirdi. Yeni Model • Devlet kurumlarının, şirketlerin, üniversitelerin, eğitim ve araştirma merkezlerinin, sivil toplum örgütlerinin işbirliğini gerektirir. • Rekabet gücü bireyler de dahil olmak üzere tüm ekonomik aktörlerin sorumluluk almasını gerektiriyor. T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Tanım Kümelenme î aynı bölgede ve aynı iş kolunda, aynı değer zincirinde faaliyet gösteren, î birbiriyle işbirliğinde bulunan ve aynı zamanda birbirine rakip olan, î birbiriyle ilişkili işletmelerin î ve onları destekleyici kurumların (üniversiteler, kamu kuruluşları, araştırma kuruluşları, mesleki dernekler, teknoloji ve yenilikçilik merkezleri, bankalar, sigorta şirketleri, lojistik firmaları vb) î bir araya geldikleri örgütlenme modelleridir. 4 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümelenmenin Unsurları Coðrafi yoðunlaþma, Aktif iþ, iletiþim ve diyalog kanallarý, Ortak altyapý, istihdam piyasalarý ve hizmetler, Ortak tehdit ve fýrsatlar Ayný, benzer veya birbirini tamamlayan konularda faaliyet gösteren [Öðrenen] Ýþletme ve kurumlar } Ýþ kümelerinin en önemli özelliði küme aktörlerinin birbirleriyle etkileþimde bulunabilecek kadar yakýn bir coðrafyada faaliyet göstermeleridir. } “Yoðunlaþma” iþ kümesinin önemli unsurlarýndan birisidir. } “Kritik Kütle” kavramý kümelenme yaklaþýmýnýn ana nüvelerindendir. X Ülkesi A Bölgesi B Bölgesi A Bölgesi D Bölgesi B Bölgesi C Bölgesi D Bölgesi C Bölgesi Y Ülkesi T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 5

Kümelenmenin Unsurları Coðrafi yoðunlaþma, Aktif iþ, iletiþim ve diyalog kanallarý, Ortak altyapý, istihdam piyasalarý ve hizmetler, Ortak tehdit ve fýrsatlar Ayný, benzer veya birbirini tamamlayan konularda faaliyet gösteren [Öðrenen] Ýþletme ve kurumlar } Bir iþ kümesini coðrafi yoðunlaþmadan ayýran en önemli özellik küme aktörlerinin arasýnda iş, iletişim ve diyalog kanallarýnýn bulunmasý ve kanallarýn açýk olmasýdýr. } Yerel iþ aðlarýnýn oluþturulmasý, } Uluslararasý iþ aðlarýna entegrasyon, Coğrafi Gelişmekte olan Başlangıç Yoğunluk kümelenme aşamasındaki } Ortak satýn alma organizasyonlarý, kümelenme } Kamu ihaleleri için ortaklýklar, 4 } Çok ortaklý giriþim ve projeler için “teþvik” ve “destek” , 4 3 } Üniversite – Sanayi iþbirliðini teþvik programlarý, 3 } Teknoloji transferi programlarý 7 5 4 6 3 3 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 6

Kümelenmenin Unsurları Coðrafi yoðunlaþma, Aktif iþ, iletiþim ve diyalog kanallarý, Ortak altyapý, istihdam piyasalarý ve hizmetler, } Ortak altyapý, temel altyapýya ek olarak iþ kümesinin ihtiyaçlarýný karþýlayabilecek özel altyapýlarý da kapsar, } Bir iþ kümesi genellikle ayný iþ piyasasýndan beslenir, } Ýþ kümesine verilen özellikli hizmetler: danýþmanlýk, medya, tanýtým, finansman vb. Ortak tehdit ve fýrsatlar Ayný, benzer veya birbirini tamamlayan konularda faaliyet gösteren [Öðrenen] Ýþletme ve kurumlar } Kümelenme sürecini tetikleyen en önemli unsurlardan birisi ortak bir þekilde hissedilen tehdit ve fýrsatlardýr, } “Aciliyet hissi” T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 7

Kümelenmenin Unsurları Coðrafi yoðunlaþma, Aktif iþ, iletiþim ve diyalog kanallarý, Ortak altyapý, istihdam piyasalarý ve hizmetler, Ortak tehdit ve fýrsatlar Ayný, benzer veya birbirini tamamlayan konularda faaliyet gösteren [Öðrenen] Ýþletme ve kurumlar T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 8

Kümelenmenin Unsurları Coðrafi yoðunlaþma, } } } } Aktif iþ, iletiþim ve diyalog kanallarý, Ortak altyapý, istihdam piyasalarý ve hizmetler, Ortak tehdit ve fýrsatlar Ayný, benzer veya birbirini tamamlayan konularda faaliyet gösteren [Öðrenen] Ýþletme ve kurumlar Firmalar (üretim + hizmet); Kamu Kurumlarý (Merkez ve Taþra); Mahalli Ýdareler (Valilikler, Belediyeler, Ýl Özel Ýdareleri), Sivil Toplum Örgütleri (Odalar, Birlikler, Vakýflar, Dernekler) Üniversiteler, Araþtýrma (Geliþtirme) Enstitüleri; Mesleki Eðitim Kurumlarý (meslek yüksek okullarý, meslek liseleri, meslek edindirme kurslarý vb. ) T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 9

Kümelenmenin Faydaları İnovasyon Daha çok ve daha kaliteli iş Daha yüksek gelir Kümelenme Refah Daha karlı işletmeler Daha çok yatırım Daha çok vergi Verimlilik T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 10

Avustralya (Victoria) Şarap İş Kümesi Sivil Toplum • Odalar • Birlikler • Üniversiteler • AR-GE, • Pazarlama, • Politika • Mevzuat • Finansman • Ýhracat • Vergi, • Politika • Aracýlar, • Toptancýlar Tedarikçiler • Fidan, • Gübre, • Zirai ilaç Kamu Bağlar • Büyük • Küçük Üreticiler • Restoranlar • Büyük • Küçük • Perakende Pazar • Yerel • Uluslararasý Destek ve İlgili Sektörler • Makine, ekipman üreticileri, • Depolama ürünleri ür. • Etiket üreticileri • Þiþe üreticileri • Mantar üreticileri • Tasarýmcýlar, • Ýhtisaslaþmý þ medya • Hizmetler … Diğer İş Kümeleri • Gýda • Turizm T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 11

Avustralya (Victoria) Şarap İş Kümesi … 1995’te 116 milyon litre olan şarap ihracatı yaklaşık 7 kat artarak 2007’de 786 milyon litreye ulaşıyor … 786 } 2007’de toplam üretim 1, 23 milyar litreye ulaþýyor, } Her gün yaklaþýk 2, 5 milyon þiþe þarap ihraç ediliyor, } Ekonomiye yýllýk katký 2, 83 milyar ABD Dolarý, } Dünyanýn en büyük 6. üreticisi, 116 } Dünyanýn en büyük 4. ihracatçýsý 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 T. C. 07. 01. '09 Erzurum BAŞBAKANLIK Ulusal Kümelenme Politikasýnýn Geliþtirilmesi Projesi Avrupa Birliði tarafýndan finanse edilmektedir. Proje T. C. Baþbakanlýk Dýþ Ticaret Müsteþarlýðý tarafýndan DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI yönetilmektedir. Bu sunuþ bir çalýþma toplantýsý esnasýnda kullanýlmýþ olup, anýlan toplantýdaki tartýþmalarýn tamamýný yansýtmýyor olabilir. Sunuþun içeriðinden adý İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ geçen kurumlar sorumlu deðildir. 12

Kümelenme Gelişim Süreci Yýðýn Yeni Oluþan Geliþen Olgunlaþmýþ Rekabet Gücü, Yenilikçilik … T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 13

Analitik Çerçeve: M. Porter’ın “Rekabetçilik Elmas”ı Kamu Kurumları Firma Stratejileri ve Rekabet Faktör (girdi) Koşulları Talep Koşulları İlgili ve Destek Sektörler İşbirliği Yapılan Kurumlar T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 14

Elmas Modeli Rekabet Elması • Yatýrým ve verimliliði destekleyici koþul ve normlar, • Açýk ve yoðun yerel rekabet, • Giriþimcilik • Ýnsan Kaynaklarý • Sermaye Kaynaklarý • Fiziki Altyapý • Bilim ve Teknoloji Altyapýsý • Ýdari sistemler (izin ve onaylar) • Stratejik bilginin eriþilebilirliði • Doðal kaynaklar T. C. Firma Stratejileri ve Rekabet Faktör (girdi) Koşulları Talep Koşulları İlgili ve Destek Sektörler • Yüksek beklentili yerel pazar, • Yerel pazarýn büyüklüðü • Küresel yönelimlerin öncüsü yerel talep • Yerel tedarikçilere ve ilgili sektörlerdeki firmalara eriþim • Ýzole sektörler yerine iþ kümelerinin varlýðý BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 15

Norveç Deniz Taşımacılığı Kümelenmesi Gemicilik acentaları ve aracılar Petrol Şirketleri Armatörler Bankacılık ve Finans Sektörü Sabit Platformlar Deniz Hukuku Avukatları Denizcilik Hizmetleri Yüklenici ve Sigorta şirketleri Deniz Taşımacılığı Denizcilik Yetkilileri Klas Kuruluşları Petrol Hattı Teçhizat Denizcilik Eğitimi Tersane ve Tedarikçiler Denizcilik AR&GE Denizcilik Danışmanları Tersaneler Balıkçı Araç ve Gereçleri Makina İmalatçıları Gemi Araç-Gereç Üreticileri Source: Sven Ullring, presented to M. I. T. Norveç, dünya nüfusunun sadece % 0. 1’ine ve dünya ekonomisinin ise %1’ine T. C. sahip olmasına rağmen, dünya deniz ulaşımının %10’una hakimdir BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Gündem è Kümelenme Yaklaşımı è Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesinin Tanıtımı è Strateji Belgesi è Küme Analizleri ve Yol Haritaları è Bodrum Yat Üretimi İş Kümesi Yol Haritası 17 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi Dayanak Program Türkiye için Katılım Öncesi Mali Yardım Programı-2005 Çok Yıllık Küme Geliştirme Programı Yürürlükteki Proje Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Teknik Yardım Projesi Proje Süresi 2 Yıl Başlangıç Tarihi 26 Mart 2007 Bitiş Tarihi 26 Mart 2009 Taraflar DTM Rolü Faydalanıc İhale Birimi ı MFİB ADA Mühendislik Yüklenici 18 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi Bileşenler Proje Bileşenleri 1. Ulusal Politika için Temel Kurumlarda Kapasite Geliştirme 1. 1 Temel Kurumların Analizi Faaliyetler 1. 2 Temel Kurumlar için Eğitim Programları 1. 3 DTM için İhtiyaç Analizi ve Strateji Planı 1. 4 DTM’nin Kurumsal Uyum Stratejisi ve Çalışma Planı 1. 5 Çalışma Turları 2. Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi 2. 1 Ulusal Politika için Kavramsal Rapor Hazırlama 2. 2 Ulusal Politika Taslak Dokümanı 2. 3 Ulusal Politika Taslağının Paydaşlarla Paylaşımı 2. 4 Ulusal Politika Nihai Rapor Hazırlama 2. 5 İletişim Stratejisi ve Uygulama (basılı materyal+medya+web) 3. Küme Haritalaması ve Stratejik İş Planları 3. 1 Ulusal Makro Küme Haritası Hazırlama 3. 2 Küme Önceliklendirme Niteliksel Ölçütlerin Belirlenmesi 3. 3. Yerel/Sektörel bazda 20 Kümenin Önceliklendirilmesi 3. 4. 20 Küme için Yerel/Sektörel Küme Haritası 3. 5 Küme Önceliklendirme ve 10 Küme Seçimi 3. 6 10 Küme için Stratejik Yol Haritası 19 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi Ana Paydaşları Kamu Kurumları î Sanayi ve Ticaret Bakanlığı î Tarım ve Köyişleri Bakanlığı î Maliye Bakanlığı î Kültür ve Turizm Bakanlığı î DPT Müsteşarlığı î Hazine Müsteşarlığı î KOSGEB î TÜBİTAK Özel Sektör î TÜSİAD î MÜSİAD î TİM, İhracatçı Birlikleri î TOBB § İSO § İTO § EBSO Üniversiteler î Ortadoğu Teknik Üniversitesi î Bilkent Üniversitesi DİĞER PAYDAŞLAR TEPAV, TTGV, OSD, TAYSAD, TGSD, ETO… 20 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

KÜMELENME PROJESİNİN TEMEL ÇIKTILARI 1 - KÜMELENME STRATEJİ BELGESİ 2 - MAKRO KÜME HARİTASI 3 - KÜMELENME YOL HARİTALARI VE ANALİZLERİ 21 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Gündem è Kümelenme Yaklaşımı è Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesinin Tanıtımı è Strateji Belgesi è Küme Analizleri ve Yol Haritaları è Bodrum Yat Üretimi İş Kümesi Yol Haritası 22 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümelenme Politikası Nedir? • Kümelenme politikası (KP), yerel küme yapılanmalarını (KY) teşvik ederek ekonomik kalkınmayı destekleyen bir politika yaklaşımıdır. 23 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümelenme Politikası Oluşturulması Süreci –Strateji Belgesi Türkiye’nin kümelenme stratejisine teknik düzeyde şu açılardan yaklaşmaktadır: î Türkiye’nin kümelenme bakımından güçlü ve zayıf yanlarının, Türkiye’deki fırsatların ve tehditlerin analizinin yapılması, î Stratejik vizyonun belirlenmesi î Hedeflerin belirlenmesi 24 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Analiz Sonuçları Güçlü Yanlar î Sanayi KOBİ’ler üzerine inşa edilmiştir. î Doğal yığılımlar mevcuttur. î KOBİ politika çerçevesi ve alt yapısı mevcuttur. î Daha fazla Ar-Ge yapabilme kaynakları ve yenilikçilik sirkülasyonu. imkanı, bilgi imkanlarının î Kümelenmenin esnekliği ve hızla ekonomik ortama uyumu artırması. değişen 25 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Analiz Sonuçları Zayıf Yanlar î Farklı kuruluşlar ve programlar koordinasyon eksikliği. arasındaki î ‘Üçlü sac ayağı’ (üniversite, sanayi, kamu kurumları) işbirliği modelinin eksik işleyişi. î Yerel paydaşların kapasitelerinin potansiyellerinin belirsizliği. ve î Sert rekabetçilik ve güven eksikliği. î Kamu ve özel sektörde kümelenmenin bilinirliğinin eksik olması. 26 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümelenme Politikası VİZYON: î TÜRKİYE’DEKİ KÜMELERİN DÜNYADAKİ EKONOMİK ZORLUKLARLA MÜCADELE EDECEK GÜCÜ KAZANMASI, î İŞLETMELER VE KURUMLAR ARASI İŞBİRLİĞİNİN ARTMASIYLA KÜMELERİN YEREL ZENGİNLİĞİN ODAĞI HALİNE GELMESİ VE, î BÖLGESEL YENİLİKÇİLİK VE REKABET EDEBİLİRLİK İÇİN AĞ YAPILANMANIN OLUŞTURULMASI” OLARAK BELİRLENMİŞTİR. 27 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümelenme Politikasının Hedefleri î Kümelenmenin Yönetsel Çerçevesi î Kümelenme ve Rekabet Edebilirlik î Kümelenme ve Yenilikçilik î Kümelenme ve Uluslararasılaştırma 28 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümelenmenin Yönetsel Çerçevesi Kümelenme politikasının çözmesi gereken ana sorunlardan birisi ‘Yönetişim’ dir: î Küme liderinin ve küme yönetişim yapısının tanımlanmasını, î Yatay ve dikey koordinasyonunu (yatay : merkezi ya da yerel kuruluşlar arası, dikey: merkezi ve yerel kuruluşlar arası), î Kümelenme politikasındaki ve kümelenme süreçlerindeki kamu-özel sektör ilişkilerini î Mali Düzenlemeleri: mevcut finansman araçlarının koordinasyonunu Kümeye özgü faaliyetlere tahsis edilmiş olan bir bütçe yapısının oluşturulmasını î Mevcut Programların ve Araçların Koordinasyonunu î Yeni Araçları ifade etmektedir. 29 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümelenme ve Rekabet Edebilirlik Kümelenme bağlamında “Rekabet Edebilirlik”: î İşletmelerin rekabet avantajını (küresel rekabet bakış açısı ve yenilikçilik kapasitesi) î Bölgenin kümelenme kapasitesini î İş geliştirme için uygun ortamın yaratılması ve korunmasını (yasal çerçeve, paydaşlar arasındaki sinerji) hizmetler ve ifade etmektedir. 30 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümelenme ve Yenilikçilik Kümelenme için “yenilikçilik”: î Kümelenmenin sürdürebilirliği sağlamasını teminen sanayi ve üniversiteler arası işbirliklerinin kurularak bilgi akışının güçlendirilmesi ve bu tür bir işbirliği için gerekli mali kaynakların kullanılabilir hale getirilmesini, î Ar-Ge’nin ve kümelenme alanında bilinirliğin artırılması için yatırım ortamının iyileştirilmesi ve yereldeki paydaşların kamu-özel sektör işbirliğine sıcak bakmalarını ifade etmektedir. 31 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümelenme ve Uluslararasılaştırma Kümelenme bağlamında “Uluslararasılaştırma”: î Doğrudan ihracat artışından, uluslararası stratejik ittifaklar, ihracat için yeni ürünleri üretmek ve nitelendirmeye kadar uzanan önemli ve zorlu alanlarda kümelere destek olunmasını, î KOBİ oyuncularının pazarlama becerilerinin artırılması, uluslararası pazarlara giriş için ortak strateji geliştirilmesi, uluslararası standardizasyon konusundaki bilinçliliğin artırılmasını ifade etmektedir. 32 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Gündem è Kümelenme Yaklaşımı è Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesinin Tanıtımı è Strateji Belgesi è Küme Analizleri ve Yol Haritaları è Bodrum Yat Üretimi İş Kümesi Yol Haritası 33 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

KÜME HARİTALANDIRMA ve ANALİZİ Yol Haritaları BROP Analizleri 34 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

î Ankara Yazılım î Ankara Makine î Marmara Otomotiv î Eskişehir, Bilecik, Kütahya Seramik î Konya Otomotiv Yan Sanayi î Denizli, Uşak Ev Tekstili î Muğla Yat Üretimi î Mersin İşlenmiş Gıda î İzmir Organik Gıda î Manisa Elektrik-Elektronik Ürünleri 35 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

î Samsun Dış Ticaret İşlemleri î Çorum Makine î Yozgat Mobilya î Kayseri Mobilya î Sivas Doğal Taşlar î Malatya Kayısı î Kahramanmaraş Tekstil î Gaziantep Makine Halısı î Trabzon Ağaç İşlemeciliği î Erzurum-Kars Kış Turizmi î Mardin Turizm 36 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Gündem è Kümelenme Yaklaşımı è Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesinin Tanıtımı è Strateji Belgesi è Küme Analizleri ve Yol Haritaları è Bodrum Yat İmalatı İş Kümesi Yol Haritası 37 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Bodrum Yat İmalatı İş Kümesi 38 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Bodrum Yat İmalatı İş Kümesi Rekabet Elması 39 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Bodrum Yat İmalatı İş Kümesi Analizi 40 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Bodrum Yat İmalatı İş Kümesi • Vizyon Akdeniz yat imalatı ve deniz turizminde “cazibe merkezi” olmak • Strateji “Üstün nitelikli müşteri ihtiyacına gore düzenlenmiş yat, yat hizmetleri ve turistik teknelerde Akdeniz’de lider olmak” 41 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Kümenin Ana Başarı Unsurları • Uygun İş ve Tersane Ortamı • Dünya Klasmanında Denizcilik Altyapısı • Bodrum’da Yetişmiş Yetenekli Zanaatkar ve Tekniker (Orta Seviye) Havuzuna Erişim • Bodrum Kümesinin Mükemmel Bir Tersane Ününe Sahip Olması • Kıyı Şeridinin Çevre Açısından Korunması • Etkili Küme Liderliği ve Yönetim 42 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Bodrum Yat İmalatı İş Kümesi Küme Yönetişimi 43 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Ulusal Kümelenme Politikasının Geliştirilmesi Projesi Teşekkürler… Bodrum 23 Haziran 2009 44 T. C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI İHRACAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ