Tuzlu ve Alkali Topraklar ve Islah TOPRAK BLGS

Tuzlu ve Alkali Topraklar ve Islahı TOPRAK BİLGİSİ DERSİ ZTO 104 Doç. Dr. Hasan Sabri Öztürk hozturk@agri. ankara. edu. tr

TANIM • “Tuzlu-alkali toprak” kavramı, çok basit olarak, çeşitli tuzların (Ca++, Mg++ ve K+) ve sodyumun (Na+) toprakta birikimi ile meydana gelen koşullar olarak ifade edilebilir. • Bu durumun nedenleri; – 1 -Söz konusu toprağı oluşturan ana materyalin tuzlu-alkali karakterde olması ve ayrışması ile doğal süreçlerde bu toprakların oluşması, – 2 - Uygun olmayan arazi ve su kullanımları gibi insan aktivitelerine bağlı olarak, toprağın sonradan tuzlanması şeklinde açıklanabilir. – 3 - Bu iki durumun bir araya gelmesi oldukça yüksek derecede tuzlualkali toprakların oluşumu ile sonuçlanmaktadır.

TUZLU ALKALİ TOPRAKLARIN SINIR DEĞERLERİ Toprak niteliği Elektriksel iletkenlik (d. S/m) Değişebilir sodyum yüzdesi p. H Tuzlu >4 <15 <8, 5 Tuzlu- alkali >4 >15 ≈8, 5 Alkali <4 >15 >8, 5

TUZLU ALKALİ TOPRAKLARIN SINIFLANDIRMA SİSTEMİNDEKİ YERİ • • • Yeni sınıflandırma sistemi (Soil Taksonomi ) Örnek: ordo : Aridisol Alt ordo : Argids ve Orthids Büyük grup : Salorthid (tuzlu toprak) Natrorgid (alkali toprak) • Eski sınıflandırma sistemi – Tuzlu topraklar : Solonçak – Alkali topraklar : Solonetz

Tuzlu ve Alkali Toprağın Etkileri • Tuzluluk ve alkaliliğin topraktaki fiziksel etkisi – permeabilite (toprak su geçirgenliği) • Ozmotik etki – (Osmotik potansiyelin azalması) • • Besin maddeleri dengesizliği, Toksik etki Microorganizma faaliyetinin azalması Bitki gelişiminin azalması

Bitki Gelişimine Etkisi Toprak tuzluluk sınıfı Saturasyon ekstraktı EC’si (d. S/m) % Tuz Bitki üzerine etki Tuzsuz 0 -2 Hafif tuzlu 2– 4 Orta tuzlu 4 -8 0, 15 – 0, 35 Bir çok bitkide verim sınırlanır. Kuvvetli tuzlu 8 – 16 0, 35 – 0, 65 Tuza toleranslı bitkilerde tatmin edici verim, diğer pek çoğu şiddetli düzeyde zarar görür. Çok kuvvetli tuzlu > 16 Tuzluluk etkileri ihmal edilebilir 0 – 0, 15 > 0, 65 Tuzluluğa duyarlı bitkilerde verim sınırlanabilir. Sadece birkaç toleranslı bitki gelişir.

Sınır Değerleri Bitki EC (d. S/m) Arpa 8, 0 Pamuk 7, 7 Şeker Pancarı 7, 0 Buğday 6, 0 Mısır 1, 7 Yonca 2, 0 Domates 2, 5 Patates 1, 7 Fasülye 1, 0 Elma 1, 7

Tuzlu ve Alkali Toprağın Ayırt Edici Özellikleri Tuzlu topraklar Alkali topraklar Ca, Mg, Na’un Klorür ve sülfat tuzlarının egemen olduğu çözünebilir tuzlar. Önemli miktarda doğal çözünebilir tuzlar genellikle mevcut değildir. Na 2 CO 3 gibi alkali hidroliz yeteneğinde tuzların önemli miktarı mevcuttur. Topraklar önemli derecede jips gibi çözünebilir Ca bileşikleri içerirler. Bu topraklar jips içermez. Fazla miktardaki nötral çözünebilir tuzlardan dolayı kil fonksiyonu çökelmiştir. Bu topraklar stabil bir strüktüre sahiptir. Fazla miktardaki değişebilir sodyum ve yüksek p. H dispersiyona ve dolayısıyla toprak strüktürünün bozulmasına yol açar. Toprakların hava ve su geçirgenlikleri ve diğer fiziksel özellikleri genelde normal topraklar gibidir. Toprakların hava ve su geçirgenlikleri sınırlanmıştır. p. H sının artması, ESP nin artması daha kötü fiziksel özelliklere neden olur. Tuzlu toprakların ıslahı, temel olarak kök bölgesindeki tuzların yıkanmasına ve drenajın gereksinim duyar. Değişim komplekslerindeki sodyumun toprak ıslah edici maddelerden oluşan kalsiyum ile yer değiştirmesi ve açığa çıkan sodyum tuzlarının yıkanması ve drenaja ihtiyaç duyması

Tuzlu ve Alkali Toprakların Islahı • • • 1. Su Uygulama İşlemleri 2. Fiziksel İşlemler 3. Kimyasal İşlemler 4. Biyolojik İşlemler 5. İnsan Faktörünün Dikkate Alınacağı İşlemler

1. Su Uygulama İşlemleri • • • Yıkama Drenaj Çoklu su kaynaklarının kullanımı • Yıkama yöntemi

Yıkama suyu miktarına etki yapan faktörler – Toprakta ve taban suyunun başlangıçta bulunan tuzların miktarı ve çeşidi – Yıkama suyunun miktarı ve kalitesi – Toprağın geçirgenliği ve cinsi – Yıkanacak toprak derinliği – Yıkama şekli – Ekonomi

2. Fiziksel İşlemler • • Arazi tesviyesi Arazi hazırlığı, derin sürüm Ekim işlemleri, tohum yatağının hazırlanması Kumlama

3. Kimyasal İşlemler • Islah maddeleri • Toprak düzenleyicileri • Gübreleme Kimyasal ıslah maddelerinin seçimi ıslah edilecek toprağın özelliklerine bağlıdır.

Islah Maddeleri • Çözünebilir kalsiyum tuzları (Ca. SO 4, Ca. Cl 2 gibi) • Çözünebilirlikleri düşük kalsiyum tuzları (Ca. CO 3 gibi) • Asitler veya asit oluşturucular (H 2 SO 4, demir Sülfat) • Kireç oranı yüksek topraklar için kükürt • Organik madde, humik asit, fulvik asit, leonardit

4. Biyolojik İşlemler • Organik ve yeşil gübreler • Ekim nöbeti, bitki deseni • Malçlama – Bitki atıkları suyun toprağa girişini artıracak en iyi yöntemdir.

5. İnsan faktörünün dikkate alınacağı işlemler • Çiftçi ihtiyaçlarının göz önünde tutulduğu sosyo-ekonomik yapı • Çevre • Politika

Islah Yöntemleri Fiziksel Islah Biyolojik Islah Kimyasal Islah 3 yöntemin birlikte uygulanması En iyi Sonuç