Trkiye Cumhuriyet Merkez Bankas CLS Sistemi ve YTLnin

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası CLS Sistemi ve YTL’nin CLS’e Katılımı İlker DURUSOY 14 Aralık 2007, İstanbul 1

CLS Sistemi CLS, FX işlemlerindeki riskleri azaltmak amacıyla kurulan küresel bir ödeme sistemidir. Merkez Bankaları’nın girişimi sonucunda piyasa oyuncuları tarafından geliştirilmiştir. Hissedarları 70 finansal kuruluştur. ● İsviçre’de bir ana şirket ● New York’ta kurulu özel amaçlı bir banka ● Londra’da kurulu bir operasyon şirketi 2

Geleneksel FX Mutabakat Yöntemi USD Ödeme Sistemi USD Banka A’nın USD muhabiri USD Banka B’nin USD muhabiri USD New York Banka A Londra YEN Tokyo Banka A’nın YEN muhabiri YEN Ödeme Sistemi Banka B İstanbul Banka B’nin YEN muhabiri YEN İki Ödemenin Birbirinden Bağımsız Olmasının Yarattığı Riskler: ● Principal Risk (işlemin bir ayağı gerçekleşir diğeri gerçekleşmez) ● Replacement Cost Risk (başarısız anlaşma yenilenebilir ise) ● Likidite Riski (başarısız anlaşmanın yenilenmesi için çok geç ise) Riski Önlemenin Yolu: Her İki Ödemeyi İlişkilendirmek. Ödeme Sistemleri Arasında Bağlantı + Güvenilir Bir Aracı 3

Çözüm : CLS sistemi CLS Sistemi: 1. FX İşlemleri için güvenilir bir aracı rolünü üstlenir (Pv. P) USD Banka A Londra USD C L S B A N K YEN Banka B İstanbul YEN 2. Ödeme sistemlerini birbirine bağlar (Pv. P) USD Ödeme Sistemi USD Üye 1’in USD muhabiri USD Üye 2’nin USD muhabiri USD C L S Banka A Londra CLS Üyesi 1 Üye 1’in YEN muhabiri B A N K YEN YEN Üye 2’nin YEN muhabiri CLS Üyesi 2 YEN Ödeme Sistemi 4 Banka B İstanbul

CLS Sistemi Sistemde 15 para birimi arasında işlem yapılabilmektedir, (Döviz işlemlerinin %95’i bu para birimleri arasındadır) ● ● Yeni para birimlerin sisteme eklenmesi için çalışmalar vardır. ● 70 hissedar, 57 üye ve 2, 038 dolaylı üye ● Döviz işlemlerinin yarısından fazlası CLS üzerindedir. ● Günlük yaklaşık 500, 000 işlem - 4 trilyon $ (Kasım 2007). 2002: USD, CAD, AUD, EUR, JPY, GBP, CHF, 2003: DKK, NOK, SEK, SGD, 2005: ZAR, NZD, HKD, KRW 5

Kaynak: “Progress in reducing foreign exchange settlement risk“ BIS/CPSS Raporu – Temmuz 2007 6

CLS Sisteminde Taraflar Mutabakat Üyesi Ödemeler C L S Nostro Ajan Ödeme Sistemi FX İ şlem leri ● ● Ödemeler Mutabakat Üyesi B A N K m FX İşle Dolaylı Üye Nostro Ajan Kullanıcı Üye Likidite Saylayıcısı Merkez Bankaları Hissedarlar Üyeler – Mutabakat, Kullanıcı ● Nostro Ajanlar - Muhabirler ● Dolaylı Üyeler (3. Taraflar) ● ● Likidite Sağlayıcıları 7

CLS Sisteminde Mutabakat Özellikleri ● Ödeme Karşılığı Ödeme (Pv. P) ● Birebir mutabakat – her işlem tek gerçekleştirilir. ● Risk Yönetimi • Açık Pozisyon Limiti • Toplam Açık Pozisyon Limiti • Pozitif Net Bakiye ● Netleştirilmiş ödeme Ödemeler ilgili ödeme sistemlerinde, belirlenen zaman dilimlerinde gerçekleştirilir. ● • CLS 15 ödeme sistemine üyedir. • Mutabakat Üyeleri 15 ödeme sisteminde işlem gerçekleştirebilmelidir (Nostro ajanlar). 8

CLS Sisteminde Günlük İş Akışı Mutabakat Üyeleri FX işlem talimatları SWIFT Ödeme Planı Ödemeler (Pay-in) RTGS Sistemleri Geri Ödemeler (Pay-out) Kontrol ve Eşleştirme Risk Kontrolü Mutabakat Yapılabilir Talimatlar Pozisyon Hesaplama Açık Pozisyon Limiti Toplam Açık Pozisyon Pozitif Net Bakiye Mutabakat Hesaplar Arası Gerçek Zamanlı Transfer Mutabakat İşlemi CLS SİSTEMİ 9

CLS Sisteminde Zamanlama Tek Taraflı İptallerin Sonlanma Zamanı Aynı gün valörlü Talimatların Sonlanması İlk Ödeme Planı Yayınlanır Karşılıklı İptallerin Sonlanma Zamanı Son Ödeme Planı Yayınlanır Talimatların Girilmesi ÖDEMELER VE MUTABAKAT Sydney Tokyo Türkiye CET Londra New York 08: 00 07: 00 01: 00 00: 00 23: 00 18: 00 14: 30 13: 30 07: 30 06: 30 05: 30 00: 30 15: 00 14: 00 08: 00 07: 00 06: 00 01: 00 Hedeflenen 17: 00 16: 00 10: 00 09: 00 08: 00 03: 00 ÖDEMELERİN TAMAMLANMASI 18: 00 17: 00 11: 00 10: 00 09: 00 04: 00 Mutabakatın Asya Pasifik Tamamlanma Ödeme Zamanı Sonlanması 20: 00 19: 00 13: 00 12: 00 11: 00 06: 00 Avrupa/Amerika Ödeme Sonlanması 10

CLS Sisteminde Ödemeler Ödeme Planı – Pay In Schedule CLS'e Ödeme – Pay In 11

CLS Sisteminde Risk Yönetimi ● Katılım Kriterleri ● Ödeme Karşılığı Ödeme (Pv. P) ● Birebir kesin mutabakat ● Likidite sağlayıcıları ● Sistemdeki Güvenlik Limitleri Açık Pozisyon Limiti: üyelerin sistemdeki para birimlerinde düşebilecekleri eksi bakiyeyi belirler. Her bir para birimi için ayrı belirlenir, ve tüm üyeler için aynıdır. Toplam Açık Pozisyon Limiti: Üyenin sistemde sahip olabileceği eksi bakiyeyi belirler. Üyenin rating notu ve sermayesine göre belirlenir. Pozitif Net Bakiye: Üyeler toplamda negatife düşemezler. 12

CLS'e girebilecek para birimleri için kriterler ● Ülke için “investment grade” notu, ● CLS’e hissedar olacak iki yerli sermayeli banka, ● Yeterli sayıda ve büyüklükte likidite sağlayıcısı banka, ● Para biriminde yeterli işlem hacmi (likidite), ● Operasyonel ihtiyaçları karşılayabilen ödeme sistemi, Para biriminin konvertibilitesindeki ve transferindeki olası kısıtların kabul edilebilir olması, ● ● Para biriminin volatilitesinin yönetilebilir olması, ödemelerin nihailiği ve netleştirme ilgili hukuksal düzenlemelerin uygun olması, ● 13

YTL'nin CLS'e katılması için şartlar √ Ülkemizin Uzun Dönem Yabancı Para Rating Notu ? CLS’e hissedar olacak iki yerli sermayeli banka • Rating notu ? • Sermaye yatırımı (5 milyon $) • Mutabakat Üyesi/Nostro Ajan olmak için yatırım • Operasyonel ve teknik kapasite √ Likidite sağlayıcısı bankalar (şimdilik gerek yok) √ Mali kriterler (işlem hacmi, konveritibilite, volatilite) ? Ödeme sistemi kriterleri • • RTGS CLS'in EFT sistemine katılımı – idari düzenlemeler CLS'in EFT sistemine katılımı – SWIFT erişimi Hukuksal yapı (mutabakat nihailiği, netleştirme) 14

YTL CLS'e katıldığında YTL-YEN İşlemi EFT Sistemi YTL Banka A Londra CLS Üyesi 1 YEN Üye 1’in YTL muhabiri Üye 1’in YEN muhabiri YTL C L S YTL B A N K YEN Üye 2’nin YTL muhabiri Üye 2’nin YEN muhabiri YTL CLS Üyesi 2 YEN Ödeme Sistemi 15 Banka B Frankfurt

YTL'nin CLS'e katılması – Yapılması Gerekenler ● CLS’e hissedar olacak iki yerli sermayeli banka, • Rating kriterlerini karşılamalı • Yatırımları karşılamalı • Operasyonel ve teknik kapasiteye sahip olmalı ● Ödeme sistemi kriterleri, • CLS'in EFT sistemine üyeliği - SWIFT erişimi • Hukuksal temel (mutabakat nihailiği, netleştirme) ● 18 -24 aylık uzun bir süreç, ● Şartlar ve durumlar değişebilir, ● CLS için hazırlanan, plan yapılan ülkeler var, ● İstek ve taahhüt çok önemli 16

CLS ile Türkiye’de Yapılan Çalışmalar Bankalarla topluca ve birebir görüşmeler 31 Ekim– 1 Kasım 2002 3 Ekim 2003 25 Ekim 2004 16 -17 Kasım 2006 Bankalarla gerçekleştirilen CLS çalıştayı Haziran 2005 17

Daha Geniş Bilgi İçin: www. cls-services. com Progress in reducing foreign exchange settlement risk: http: //www. bis. org/publ/cpss 81. htm 18

Mutabakat Üyesi Olmak – Maliyet / Fayda • Mutabakat Üyesi Olmanın Maliyeti – Sermaye – Teknolojik Yatırımlar • Mutabakat Üyesi Olmanın Faydaları – Risk Azalımı – Maliyet düşüşleri (operasyon, ödeme, disiplin) – Operasyonel verimlilik (hatalar, anlık bilgi, STP) – Yeni ürün ve servisler (Nostro, üçüncü taraf servisleri) – Piyasa pozisyonu 19

Mutabakat Üyeleri İçin Şartlar ● ● ● CLS’e hissedar olur CLS’te multi—currency hesap açar FX işlem talimatlarını CLS’e doğrudan gönderir CLS’e ödemeler yapar (Doğrudan / Nostro Ajan) Üçüncü taraflara hizmet verir. Şartlar: ● Gözetim altındaki bir finansal kuruluş olmalı ● Rating / Sermaye şartlarını sağlamalı ● Operasyonel/Teknik ihtiyaçları karşılamalı (testler) ● Kurulu olduğu hukuksal alan çeşitli kriterleri karşılamalı 20

Sözlükçe Hissedar : Shareholder Mutabakat Üyesi : Settlement Member Kullanıcı Üye : User Member Dolaylı Üye : Third Party Likidite Sağlayıcı : Liquidity Provider Ödeme Karşılığı Ödeme : Payment vs Payment (Pv. P) Açık Pozisyon Limiti : Short Position Limit Toplam Açık Pozisyon Limiti : Aggregate Short Position Limit Pozitif Net Bakiye : Net Positive Overall Value Ödeme Planı : Pay-In Schedule 21