TRAUMATSKA ISKUSTVA KAO PREDISPONIRAJUCI FAKTOR NASILJA I ANKSIOZNOSTI

TRAUMATSKA ISKUSTVA KAO PREDISPONIRAJUCI FAKTOR NASILJA I ANKSIOZNOSTI MLADIH Letić Nada, Ivanović Branka Ključne riječi: mladi, traumatska iskustva nasilje, anksioznost Uvod Osnovni cilj ovog istraživanja je ispitivanje povezanosti traumatskih iskustava mladih u Bi. H kao predisponirajućih faktora nasilja i anksioznosti. Prigodnim uzorkom obuhvaćeno je 975 ispitanika, prosječne starosti 18, 5 godina, od kojih je 54% ženskih i 46% muških. Ispitanici su bili učenici četvrtih razreda srednjih škola iz 16 gradova Bi. H: Sarajevo, Banja Luka, Mostar, Tuzla, Zenica, Bihać, Trebinje, Prijedor, Brod, Derventa, Gornji Vakuf, Novi Grad, Livno, Tomislavgrad, Čelinac, Ljubija kao što je obilježeno na karti: : U prikupljanju podataka korištena je baterija testova koja je prilagođena našem uzorku, a koju je pripremila prof. Gordana Buljan-Flander, ravnateljica poliklinike za zaštitu djece grada Zagreba. Primijenjeni su: upitnik o osnovnim demografskim karakteristikama ispitanika, upitnik koji se odnose na različite oblike nasilja (za oca, majku i druge) i upitnik koji mjeri nivo anksioznosti (Spielberger , State. Trait Anxiety Inventory - STAI). Podaci su statistički obrađeni u SPSS-20, a računate su frekvencije, aritmetičke sredine, korelacije t-test i Hi-kvadrat test. Rezultati Ispitanici su potvrdili da su doživjeli sljedeće oblike nasilja u dosadašnjem životu (87, 5%) Kao što je prikazano na grafikonu 1: Graf 1: vrste nasilja po učestalosti Rezultati su pokazali statistički značajnu povezanost pojedinih traumatskih iskustava unutar porodice sa različitim oblicima nasilja, koji su međusobno povezani. Mladi koji su doživjeli: Øgubitak bliske osobe u porodici, podložniji su emocionalnom nasilju (p. =000, p<. 01) i svjedočenju fizičkom nasilju (p=004, p<. 05); Ø razvod roditelja, može biti faktor rizika za fizičko (p. 006, p<. 01), emocionalno nasilje (p. 000, p<. 01), fizičko nasilje u partnerskim odnosima (p=. 001, p<. 01), i seksualno zlostavljanje (p. 000, p<. 01). Øteške bolesti roditelja, kao traumatsko iskustvo nose rizik od fizičkog zlostavljanja u partnerskim odnosima (p. 002, p<. 05). Najveći broj ispitanika je doživio traumatska iskustva u periodu od 8 -16. godine života i to unutar porodice, a odnose se na tešku, hroničnu bolest, smrt ili razvod roditelja. Djeca razvedenih roditelja bila su više izložena fizičkom (hi kvatdrat test = 13, 714, p<. 001) i verbalnom nasilju van porodice (hi kvatdrat test = 27, 087, p<. 001). Ispitanici koji su doživjeli smrt bliske osobe bili su izloženiji verbalnom (hi kvatdrat test = 25, 137, p<. 001), kao i svjedočenju nasilju (hi kvatdrat test = 30, 134, p<. 001). Ispitanici koji imaju iskustvo teške, hronične bolesti roditelja bili su izloženiji fizičkom nasilju van porodice (hi kvatdrat test = 12, 426, p<. 005). Istraživanje je pokazalo da su anksiozniji ispitanici koji su iskusili najučestalije oblike traumatskih iskustava unutar porodice i to: Øteška, hronična bolest roditelja (t=-2. 63, p<0. 01) Øsmrt (t=-2. 52, p<0. 05 ) i Ørazvod (t=-2. 07, p<0. 05). Zaključak Djeca sa iskustvom hroničnih bolesti u porodici, smrti i razvoda roditelja anksioznija su od svojih vršnjaka koji nemaju ova iskustva. Takođe, podaci ukazuju da su ispitanici koji su bili izloženi traumatskim iskustvima u porodici, bili podložniji nasilju izvan porodice, što može ukazivati na opštu ranjivost i moguću tendenciju da kasnije postanu žrtve ili počinioci nasilja. Traumatsko iskustvo ispitanka doživljeno van prodice značajno je zastupljenije od traumatskih iskustava koja se dešavaju unutar porodice, a koja su emocionalno dublja i značajnijea za razvoj ličnosti adolescenata. Traumatska iskustva unutar porodice i izloženost nasilju izvan porodice su u pozitivnoj korelaciji sa anksioznošću mladih, što ukazuje na potrebu razvoja interventnih i preventivnih programa koji bi trebali doprinijeti smanjenju tolerancije na nasilje u svim segmentima društva. Reference . Buljan Flander, G. (2007); Izloženost djece nasilju – jesmo li nešto naučili? Psihologija i nasilje u suvremenom društvu – Zbornik radova znanstveno-stručnog skupa psihologija nasilja i zlostavljanja. Traumatska iskustva unutar porodice imalo je 59, 4% ispitanika, a najznačajnija su: smrt bliske osobe (52, 0%), razvod roditelja (7%) i teška bolest roditelja (7%). Buljan Flander, G. i Kocijan Hercigonja, D. (2003); Zlostavljanje i zanemarivanje djece. Zagreb: Marko M. usluge d. o. o. Pećnik, N (2003) – Međugeneracijski prijenos zlostavljanja djece. Zagreb: Naklada Slap. Pinheiro, Paulo Sergio (2006); Report of the independent expert for the United nations study of violence against children. Popadić, D. (2009). Nasilje u školama. Institut za psihologiju. Beograd i UNICEF Srbija. UN Study on violence against children – Global Submission by the International Save the children Alliance, Save the children Norway (2005). World health Organization (2002); Preventing violence. A guide to implementing the recommendations of the World report on violence and health , Geneva. World report on violence and health, Edited by Etienne G. Krug, Linda L. Dahlberg, James A. Mercy, Anthony B. Zwi and Rafael Lozano, World Health Organization, Geneva (2002).