Toshkent Tibbiyot Akademiyasining fakultet va gospital jarrohlik kafedrasi

Toshkent Tibbiyot Akademiyasining fakultet va gospital jarrohlik kafedrasi Diafragma kasalliklari 1

Diafragma kasalliklarining tarqalganlik darajasi n Evropa va AQSh davlatlari miqiyosida diafragma kasalliklarini aniqlash darajasi yuqori bo‘lganligi uchun, jarrohlik amaliyotlarini bajarish keng yo‘lga qo‘yilgan. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasida yil mobaynida, diafragma kasalliklarini bartaraf qilishga qaratilgan 1000 ga yaqin jarrohlik amaliyotlari bajariladi (O‘z. R sog‘liqni saqlash vazirligi, 2010).

Diafragma kasalliklarining tarqalganlik darajasi n n Diafragmaning qizilo‘ngach teshigi churralari – diafragmaning tabiiy teshiklari churralari ichida eng keng tarqalgan (90%). Diafragmal churralar oshqozon-ichak trakti kasalliklari bilan birga kuzatilish ehtimoli yuqori (216%): O‘TK - 28%, oshqozon va 12 barmoqli ichak yara kasalligi - 32%, ovqat hazm qilish yo‘llari divertikullari, ezofagokardial soha raki, parasternal lipoma va boshqalar. Gastroenterologik kasalliklar ichida diafragmal churralar, yara kasalligi va xoletsistitdan so‘ng 2 -3 o‘rinni egallaydi.

yili Morgagni 1768 G. n birinchi bor autopsiyada, diafragmaning qizilo‘ngach teshigi churrasini aniqlagan. Uzoq muddat davomida bu kasallik juda noyob hisoblangan n Diafragmaning qizilo‘ngach teshigi churralari to‘g‘risidagi ma'lumotlar 60 Giovanni-Battista yillardan so‘ng paydo bo‘la Morgagni boshlagan (1682 -1771)

n William Hunter (1718 -1783) Reflyuks-ezofagitga xos bo‘lgan birinchi ma'lumotlar XVIII asrga to‘g‘ri keladi. William Hunter murdani yorib ko‘rganda, qizilo‘ngachning shilliq qavatida yallig‘lanish belgilari borligini bayon qilgan.

n Reflyuks-ezofagitni mustaqil nazologiya sifatida qabul qilinishini Quincke 1879 yil taklif qilgan. Heinrich Irenaeus Quincke (1842 -1922)

Sergey Sergeevich Yudin (1891 -1954) Petr Aleksandrovich Gersen (1871 -1947) Ivanovich Grekov (1867 -1934) Mixail Ivanovich Davidov

Vasit Vaxidovich Vaxidov Shavkat Ibragimovich Karimov Sadik Alievich Masumov Nikolay Fedorovich Krotov

Diafragma kasalliklarida umumiy amaliyot shifokoriga bo‘lgan talablar n n n n n - aholi uchun birlamchi tibbiy-ijtimoiy yordamni ko‘rsatish; - sanitariya va tushuntirish ishlarini olib borish (sog‘lom hayot tarzini tadbiq qilish); - kasallikni oldini olish uchun ishlarni olib borish (kasallikning barcha davrlarini o‘z vaqtida aniqlash, chora ko‘rish); - dinamik kuzatuv o‘tkazish; - xaet uchun xavf soladigan xolatlarda va kasallikning o‘tkir davrida birinchi yordam ko‘rsatish; - o‘z vaqtida konsultatsiya va gospitalizatsiya qilish; - davolash chora tadbirlarini o‘tkazish va tiklanish davrini to‘g‘ri tashkil qilish; - vaqtinchalik ishga layoqatsizlikni to‘g‘ri tashkillashtirish; - yetim, qari, nogiron va surunkali bemorlarga tibbiy va ijtimoiy yordamni ko‘rsatish; - tasdiqlangan va kerakli xujjatlarni to‘g‘ri olib borish.

Diafragma anatomiyasi Diafragma – ko‘krak va qorin bo‘shliqlarini ajratuvchi mushak-payli a'zo. Mushak qismi ko‘krak qafasining pastki aylanasi, to‘sh suyagi, VII-XII qovur-g‘alarning ichki qismidan va bel umurtqalaridan boshlanadi. 10

Diafragma anatomiyasi 11

Diafragma anatomiyasi 12

Diafragmaning topografik anatomiyasi Diafragma (ko‘krak qafasi tomonidan ko‘rinishi): 1 - ko‘krak qismi; 2 - qovurg‘a qismi; 3 – bel qismi; 4 - aorta; 5 - ko‘krak limfa tomiri; 6 - qizilo‘ngach; 7 – adashgan nerv; 8 – pastki kovak vena; 9 - simpatik tomirlar; 10 - Larrey – Morgani teshigi; 11 – Bogdalek teshigi 13

Diafragma kasalliklari n Diafragma jaroxati n Diafragmal churralar n Diafragmaning qizilo‘ngach teshigi churrasi n Diafragma relaksatsiyasi 14

Diafragmaning tekshirish usullari Rentgenologik tekshirish n Elektrokardiografiya n Kompyuter tomografiyasi n magit rezonans tomografiyasi n Ultra tovush tekshiruvi n 15

Diafragma jaroxati etiologiyasi n n n Yo‘l transport xodisalarida Tepadan yiqilganda Xavoli kontuziyada Qorinning ezilishida Qorin bo‘shlig‘ida to‘satdan bosimni oshishi natijasida 16

Diafragma jaroxati davosi Diafragmaning jaroxatida shoshilinch operatsiya bajariladi. Bunda qorin organlari qorin bo‘shlig‘iga to‘g‘rilanib, diafragma so‘rilmaydigan iplar bilan tikiladi. Qorin yoki ko‘krak organlari jaroxati og‘irligiga ko‘ra laparotomiya yoki torakotomiyadan boshlanadi. Ammo torakofrenolaparo-tomiya afzallikka ega. Videotorakoskopik yoki laparoskopik metodlarni qo‘llash esa yuqori ustunlikka ega. Chunki bunda kesma juda kichik bo‘ladi. 17

Diafragma qizilo‘ngach teshigi churralari 18

Diafragmal churralarda kuzatiladigan belgilar n Me'da-ichak tomonidan n O‘pka-yurak tizimi tomonidan n Umumiy belgilar 20

Diafragmal churralar turlari

Diafragmaning qizilo‘ngach teshigi churralari 1. Sirpanuvchi churralar: kardiofundal turi oshqozonni to‘liq kirib qolishi qizilo‘ngachning orttirilgan kalta bo‘lishi 2. Paraezofageal churralar fundal turi antral turi

Diafragmaning qizilo‘ngach teshigi churralari belgilari n n n Kuydiruvchi yoki to‘mtoq to‘sh ortida joylashgan og‘riq. Og‘riqni yurak, kurak, chap yelkaga irradiatsiyasi Og‘riq gorizontal xolatda, tanani oldinga bukkanda va fizik zo‘riqishda kuchayadi. Kekirishni og‘riqli bo‘lishi, to‘sh orqasida achishish bilan kechadi. O‘tib ketuvchi disfagiya kuzatiladi. Ba'zan qon ketish belgilari bo‘ladi Anemiya rivojlanadi 24

Diafragmaning qizilo‘ngach teshigi churrasini davosi n n Sirpanuvchi churra – Asoratlanmagan sirpanuvchi diafragmal churralar konservativ davolanadi. Bunda me'da-qizilo‘ngach reflyuksini kamaytirish, ezofagit belgilarini bartaraf etish, qorin dam bo‘lishini oldini olishga xarakat qilinadi. Agar qon ketsa, qizilo‘ngach peptik strikturasi yuzaga kelsa, konservativ davo effektsiz bo‘lsa xirurgik davolanadi. Paraezofag churra - Barcha bemorlarda operativ davo olib boriladi. Bunda qorin a'zolari qorin bo‘shlig‘iga to‘g‘rilanadi va qizilo‘ngach teshigi chetlari tikiladi(krurorafiya) 25

Nissen operatsiyasi

Diafragma relaksatsiyasi Diafragma yupqalashib, qorin bo‘shlig‘i a'zolari bilan birga ko‘krak qafasiga o‘tib qolishi. Bunda diafragmaning birikish joylari o‘zgarmaydi 27

Diafragma relaksatsiyasini davolash Kasallikning klinik belgilari yaqqol namoyon bo‘lganda operativ davo tavsiya etiladi. Bunda, ko‘krak qafasiga chiqib ketgan qorin bo‘shlig‘i a'zolari joyiga tushiriladi va diafragmaning yupqalashgan devori dublikatura qilib tikiladi yoki sun'yi materiallardan foydalanib mustahkamlanadi.