TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI Yuqumli va bolalar yuqumli kasalliklari

TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI Yuqumli va bolalar yuqumli kasalliklari kafedrasi Ma’ruza mavzusi: SALMONELLYOZLAR Ma’ruzachi: t. f. n. , dotsent Karimova M. T.

• Reja: 1. Kirish – 5 min. 2. Tarixi – 5 min. 3. Etiologiya va epidemiologiya – 10 min. 4. Patogenez va patanatomiya – 10 min. 5. Klinika – 30 min. 6. Diagnostika – 8 min. 7. Davolash – 10 min. 8. Profilaktika – 7 min. 9. Yakuni – 5 min.

Salmonellyoz kasalliklari deb – salmonella avlodiga mansub bo’lgan bakteriyalar keltirib chiqaradigan, organizmda mahalliy va tarqoq tarzda kechadigan, me’da va ichak yo’llari faoliyatining buzilish belgilari bilan kechadigan o’tkir yuqumli kasalliklari guruhiga aytiladi.

ETIOLOGIYASI • Qo’zg’atuvchisi: Salmonella avlodiga mansub, Enterobactericae oylasiga mansub • Grammanfiy • Uzunligi 2 -4 mkm, eniga – 0, 5 mkm • Spora, kapsula hosil qilmaydi • 8 -12 ta xivchinlari bor, harakatchan • Kuchsiz ishqoriy muhitda (r. N 7, 47, 5) koloniyalar hosil qiladi ANTIGENLIK XUSUSIYATI tanasida O-antigeni – termostabil xivchinlarida N-antigeni – termolabil

Qo’zg’atuvchining patogen xususiyatlari 1) Faqat odamlar uchun zararli bo’lgan turlari: qorin tifi, paratiflar – monopatogen 2) Faqat hayvonlar va qushlar uchun zararli bo’lgan turlari: monopatogen 3) Hayvon va odamlarda kasallik keltirib chiqaradigan turlari: biopatogen, Salmonella anatum, Salmonella London

EPIDEMIOLOGIYASI 1) Antropozoonoz kasallik – ham odam, ham hayvonlarda kasallik qo’zg’atadi 2) Kasallik manbai: bemor odam va bakteriya tashuvchi 3) Sporadik holda uchraydi 4) Oziq-ovqat mahsulotlari – o’tish omili hisoblanadi 5) Yuqish yo’llari: alimentar – oziq-ovqat mahsulotlari; kontakt; suv 6) Kasallikdan sog’aygandan so’ng, tipospesifik turg’un immunitet hosil bo’ladi 7) Kasallik hamma yoshda uchraydi: yosh bolalar va qariyalarda og’irroq o’tadi.

PATOGENEZI 1) Salmonellalarning OITga tushishi 2) Birlamchi-mahalliy infeksiya 3) Bakteremiya 4) Toksinemiya 5) A’zolar va sistemalar shikastlanishi 6) Buzilgan faoliyatlarning tiklanishi

PATOGENEZI Salmonellalarning Ichakda parchalanishi MNS va VNS Simpatiko-adrenal sistemaning stimulyatsiyasi Arteriolalarning torayishi Endotoksin OIT shilliq qavati Vazamotorlarning tarqalgan falajligi Gipersekretsiya, peristaltikaning kuchayishi Qon tomirlar tonusi va o’tkazuvchanligining oshishi, shilliq qavatining shishi va qon ketish belgilari

PATOGENEZI Endotoksin Adenilatsiklaza S-AMF sintezi Hujayra ichi fermentativ jarayonininng kuchayishi Suv va elektrolitlarning chiqishi

Ø Endotoksin – oshqozon-ichak trakti shilliq qavatining qon tomir, nerv apparatiga ta’sir qiladi vazamotorlarning tarqalgan falajligini chaqiradi qon tomirlar tonusini pasaytiradi o’tkazuvchanligini oshiradi bu oshqozon shilliq qavatining yallig’lanishiga olib keladi va kataralgemorragik gastroenterit rivojlanadi Ø Bu o’z navbatida: gipersekretsiyaga, peristaltikaning kuchayishiga va spazmlarga olib keladi.

• Gipersekresiya asosan adenilatsiklaza - siklik AMF sistemasini buzilishiga bog’liq • Endotoksin ta’sirda eritrotsitlar membranasidagi adenilatsiklaza fermenti aktivlashadi s-AMF sintezini pasaytiradi bu o’z navbatida hujayralararo fermentativ jarayonni tezlashtiradi, natijada hujayralarda ko’p miqdorda suv va elektrolitlar ichak bo’shlig’iga chiqadi – bu diareya simptomida namoyon bo’ladi.

Ø Endotoksin qonga so’rilib: VNS va MNSga ta’sir ko’rsatadi Ø VNS – simpatiko-adrenal sistemaga ta’sir ko’rsatadi Ø AQB pasayadi, qon harakati sekinlashadi – sirkulyator kollaps rivojlanadi Ø Endotoksin – mayda qon tomirlar (kapillyar va prekapillyarlarni zararlaydi qon ivish sistemasiga ta’sir ko’rsatadi va barcha a’zo va to’qimalarda mikrotsirkulyatsiya buziladi gipoksiya atsidoz distrofiya nekroz endotoksik shok rivojlanadi

Klinik tasnifi 1. Gastrointestinal shakli: A) o’tkir gastrit B) o’tkir gastroenterit V) o’tkir gastroenterokolit 2. Generalizatsiyalashgan shakli: A) tifsimon B) septikoklinik 3. Bakteriya tashuvchilar: a) o’tkir b) cho’ziluvchan v) surunkali g) tranzitor 4. Nozoparazitik

Gastrointestinal shakli • Yashirish davri – 3 -5 soatdan, 2 -3 kungacha • Gastritik varianti: 5 -10 % hollarda uchraydi • o’tkir boshlanadi • qaltirish, sovuq qotish • tana harorati ko’tarilishi • epigastral sohada og’riq • anoreksiya • ko’ngil aynish, qusish

Gastroenteritik varianti • • • o’tkir boshlanadi qaltirash umumintoksikatsion simptomlar qorinda og’riq – tutib-tutib, butun qorin bo’ylab. ko’ngil aynish qusish – oldin ovqat qoldiqlari bilan so’ng ko’kimtir rangda – bemor qusgandan so’ng, engillik sezadi diareya – profuz, sassiq hidli, shilliqli qorinni kepchishi gepatomegaliya

Gastroenterokolitik varianti • Shu simptomlarga: Ichni tez-tez kelishi, shilliq, qon aralash, tenezmlar, yolg’on chaqiriqlar qo’shiladi

Tifsimon shakli • • Intoksikatsiya simptomi: 38 -39 С, isitma Yuzi rangpar, sklera subikterik Rozeolez toshma Gepatosplenomegaliya Bradikardiya Leykotsitoz leykopeniya bilan almashinishi, tayoqcha yadroli elementlari soni yuqoriligicha qoladi.

Septikopiemik shakli • • isitma gektik xarakterda Bosh og’rishi Qaltirash, terlash, taxikardiya Alaxsirash va qo’zg’aluvchanlik simptomlari • Teri qoplami rangpar, petexial yoki gemorragik toshmalar kuzatiladi • Ikkilamchi septikopiemik o’choqlarni shakllanishi (pnevmoniya, plevrit, endokardit, abssesslar) • Taloq va jigar kattalashishi

Bakteriya ajratish • O’tkir bakteriya ajratish – 1 oy davomida • Surunkali bakteriya ajratish – 3 oydan ko’p

DIAGNOSTIKASI • Qon, siydik, axlatning umumiy tahlili • Bioximik tahlillar • Bakteriologik uslublar • Serologik uslublar (O-AGA, RPGA 1: 200) • KBR 1: 80

DIAGNOSTIKASI • Bakteriologik (Endo, Ploskireva, vismut-sulfit agarga ekish), • Serologik (RNGA, IFA, RKA, RLA, RIA)

DIFFERENSIAL DIAGNOSTIKASI • • Dizenteriya, PK OTI, botulizm Vabo Iersinioz Qorin tifi, paratiflar Septik holatlar Miokard infarkti

DAVOLASH • Rejim • Dieta • Etiotrop davo • Patogenetik davo • Simptomatik davo