Toshkent Tibbiyot Akademiyasi Opka surunkali nospetsifik yiringli kasalliklari

Toshkent Tibbiyot Akademiyasi O‘pka surunkali nospetsifik yiringli kasalliklari Fakultet va gospital jarroxlik fakulteti

Yiringli o‘pka kasalliklari klassifikatsiyasi P. A. Kupriyanov, A. A. Koleso n n I. O‘pkalar abssess va gangrenasi 1. Yiringli abssesslar: n a) o‘tkir b) surunkali n 2. Gargrenoz abssesslar: n n a) o‘tkir b) surunkali n 3. Tarqalgan o‘pka gangrenasi n n n II. O‘pka abssessidan keyingi pnevmotsirrozlar III. Bronxoektazlar O‘pka atelektazi bilan birga kelishi (atelektatik bronxoektazlar) O‘pka atelektazisiz bronxoektazlar IV. O‘pka yiringlagan kistalar (“kistoz o‘pka”)

O‘pka surunkali destruktiv kasalliklar belgilar n n n n Yo‘tal Yiringli balg‘am ajralishi Tana haroratining oshishi Ko‘krak qafasida og‘riq Qon tupirish Ko‘krak qafasi shaklining o‘zgarishi Barmoqlarni “oynasimon” bo‘lishi Qon tarkibi o’zgarishi

n n n Surunkali o‘pka yiringli kasalliklari bilan bemorlarni tekshiri Umumiy klinik Endoskopik tekshirish Rentgenologik usullari polipozitsion bronxoskopiya rentgenoskopiya torakoskopiya rentgenografiya torakoabssessoskopiya tomografiya Radioizotop tekshirish bronxografiya usullari O‘pkalarni skanirlash Noivaziv tekshirish usullari Bakteriologik kompyuter tomografiya bakterioskopiya magnit rezonansli xromatospektrometriya tomografiya Aerob va anaerob sharoitda Rentgenangiografik bakteriologik tekshirish usullari angiopulmonografiya Sitologik tekshirish usulla

O‘pka surunkali abssessi - bu o‘pka 2 – 3 oydan ko‘p mavjud bo‘lgan nospetsifik yallig‘li chegaralangan yiringli bo‘shliq bo‘lib, tarkibida yiring va sekvestrlar mavjud bo‘ladi. Ba'zi paytda atrof to‘qimasi infilt-ratsiyas

1. Ko’p sonli o’tkir abstsesslar 2. To’qima sekvestri 3. Pastki bo’lakdagi abstsess 4. Bo’shliq diametri 5 sm dan ziyod

O’pka abstsessi

O’pka abstsessi bronxografiyasi

Surunkali abssessda bronxoskopik tekshiruv

Surunkali abssesslarni davolash Xirurgik O’pkani qisman atipik rezeksiyasi Lobektomiya Pulmonektomiya Operatsiyagacha abssess bo‘shdig‘ini kam invaziv usullar bilan sanatsiya qilinadi

O‘pka abssessini transbronxial kateterlash usullari

O‘pka abssessini transtorakal drenajlash usullari

Ikkala o‘pka polikistozi

Chap o‘pka polikistozi

Bronxoektatik kasallik - bu n n bronx – o‘pka apparatining surunkali yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, bronxlar devori elastik va yumshoq, mushak komponentlarining destruksiyasi munosabati bilan bronxlar kengayishidan iborat Axoli orasida bugungi kunda tarqalishi 0, 3— 1, 2% tashkil qiladi. Kasallik kuprok yoshlikda boshlanadi (5— 25 yosh).

Bronxoektazlar bronxlar devori elastik va yumshoq, mushak komponentlarining destruksiyasi munosabati bilan bronxlar kengayishidan iborat Bronxoektatik kasallik O‘pkalarni paski bo‘lagida joylashgan bronxoektazlar oqibatida yoshlik davrda rivojlanadigan kasallik xisoblanadi

Etiologiya va patogenez Irsiyatga bog‘liq bo‘lgan bronxlar devoralarini zaifl O‘tkazgan nafas yullari kasalliklari (o‘tkir pnevmoniya, qizamiq, koklyush) Bronxlar obturatsiyasi bo‘lgan joydan distalroq yiringli jarayon BEK Bronxial o‘tkazuvchanlik buzilishi bilan birgalikda obturatsion atelektazlar rivojlanishi (o‘smma, yiringli probka, yot jism yoki shilliq qavtni shishi, surafaktantni aktivligini pasayishi)

Etiologiya va patogenez n Bronxlar kengayishi va bronxial ajralmani qîëèá êåòèøè yallig‘lanishka olib keladi. Keyinchalik yallig‘lanish kuchayganda bronxlarda qàéòìàéäèãàí ¢çãàðèøëàð rivojlanadi va bronxoektazlar paydo bo‘ladi.

Bronxlar zararlanish bosqichlari Yuzaki bronxit Panbronxit va peribronxit Deformatsiyalovchi bronxit BRONXOEKTAZ

Patologoanatomik surat n Bronxoektazlar ko‘proq mayda bronxlarda rivojlanadi

Patologoanatomik surat

Patologoanatomik surat n Shilliqni bokalsimon xujayralarda va bezlarda yig‘ilishi

Tasnif n n n 1. Kelib chiqishi bo‘yicha: Birlamchi (tug‘ma) – 6% kasallar; Ikkilamchi. 2. Shakli bo‘yicha silindrik; qopsimon; ipsimon; aralash. 3. Soni bo‘yicha: bitta; ko‘plab. n n n n 4. Jarayonni tarqalishi bo‘yicha: Bir tomonlama Ikki tomonlama. 5. Klinik kechishi bo‘yicha BEK bronxitik davri; Keskin rivojlangan klinik o‘zgarishlar davri; Asoratlar davri.

Klinik ko‘rinish. Anamnez axamiyati n Bemor anamnezidan tez nafas yo‘llarining yallig‘lanish kasalliklarini ayniqsa yoshlik davrdan o‘tkazib kelganligini aniqlasa bo‘ladi.

Shikoyatlar n n Bemorni asosiy shikoyati bu yiringli yoki shilliq yiringli balg‘am ajralish bilan yo‘tal. Balg‘am ko‘pincha sassiq xid bilan ko‘proq ertalab uyg‘ongandan keyin ajraladi. Yoki bu ajralish ma'lum bronxlarni drenajlovchi xolatda kupayadi (masalan sog‘ tomonda yotganda). Balg‘am miqdori kasallik fazasidan bog‘liq bo‘lib u 30 ml dan (remissiya davrida) 100— 500 ml va undan ko‘p (avj olgan davr) bo‘lishi mumkin.

Shikoyatlar n n 25— 34% kasallarda ikkinchi bir axamiyatli shikoyatlardan bu bemorlarda qîí òóôèðèø bo‘ladi. Ayrim kasallik xollarida (quruq bronxoektazlarda) bu belgi yagona belgi bo‘lib qoladi. Bronxoektatik kasallik xurujida tana xarorati oshishi, ko‘krak qafasida og’riqlar (ko‘pincha perifokal yallig‘lanish bo‘ganda), intoksikatsiya belgilari (bosh og‘rishi, terlash, ishtaxa yo‘qolishi, ozib ketish, tez charchash, ishlash kobiliyati susayishi) paydo buladi. Obstruktiv bronxit yoki o‘pkalar emfizemasida xansirash xam qo’shilish mumkin.

Fizikal ko’rik n Ko‘rik payti kasalni jismoniy o‘sishda ortda qolganini ko’rish mumkin agar kasallik yoshlikdan boshlangan bo‘lsa. Kasallikni oxirgi davrlarda agar upka emfizemasi bo‘sa bemorni yuzini shishganligi, sianoz, kurak qafasini emfizematoz turini ko‘rish mumkin. Barmoqlar baraban tayoqchalar, tirnoqlari soat oynasi kabi o‘zgaradi.

Fizikal ma’lumotlar n n Kukrak kafasini perkussiyasidan tushayotgan ma'lumotlar xil bulishi mumkin. Masalan, perifokal zotiljamda perkutor tovushni dagallashishi eshitiladi, yakkol upka emfizemasida – korbkali tovushlar, past joylanish va upkani pastki kismlarini xarakati kamayganda, katta bronxoektazlar ostida tipanik tovush eshitiladi. Auskultatsiyada dagal nafas olish (agar bronzit bilan birga kelsa), emfizema bor bulsa – pasaygan vezikulyar nafas. Bronxoektazlar ostida nam va kuruk (kuprok mayda- va urtapufakchali) xriplar eshitiladi.

Bilamchi tashxis: n n n Agar kasalda pastdagi simptomlar bulsa unda bronxoektazlar borligiga gumon qèëñà bo‘ladi: 1) Surunkali yo‘tal va balg‘am ajralish; 2) Qon tufirish; 3) Qaytalanuvchi pnevmoniyalar; 4) Uzoq davom etgan og‘ir pnevmoniya va tuliq tuzalish kuzatilmayotgani (qolib ketgan balg‘am ajralishi bilan yo‘tal); 5) O‘pkani xar xil soxalarida doimiy xirillashlar borlig

Laborator diagnostika n n Qon umumiy taxlili (avj olgan davrda – leykotsitoz s neytrofillarni chapga siljishi bilan, ECh. Tni oshishi, ayrim xolatda anemiya). Balg‘amni mikroskopik va bakteriolik taxlili (uch qàâòëè õàðàêòåðãà ega: pastda – yiring, o‘rtada – seroz suyuqlik, yuqorida – shilliq-yiringli oz tufik bilan ko‘pik). Bakteriologik taxlilda aniqlanadi - Haemophilus influenzae. Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus, anaeroblar, sil mikobakteriyasi, zamburug‘lar). n Qon bikimyoviy taxlili (α 1 -fraksii globulinlarni pasayishi. Bu α 1 -antitripsin yetishmovchiligi to‘g‘risida ma'lumot beradi).

Instrumental diagnostika n n n Rentgenografiya; Bronxoskopiya; KT; Nafas faoliyatini tekshirish.

Rentgenografiya n n n Xarakterli belgilar: atelektaz, pnevmoskleroz, peribronxial skleroz va balg‘am to‘lishi natijada upkabronx suratni kuchayishi, “tramvay reykalari” – qalinlashgan bronxlar natijasida “juft yo‘laklar”. Zararlangan bo‘lak o‘lchamlari kichik, tomirlar yaqinlashagan. Diafragmani yuqori turishi, ko‘ks oralig‘ini patologik jarayon tomonga silchishi ayrim xolatlarda kuzatilishi mumkin.

Rentgenografiya n Yumaloq soyalanish (uzun ko‘rsatkich) va «tramvay reykalar» (kalta ko‘rsatkich).

Bronxografiya n Bronxoektazlarni aniqlashda «oltin standart» bo‘lib qolmoqda. Operatsiya qiish lozimligi aniqlashtirib beruvchi usul. Bronxoektazlar turi, tarqalganligini, joylashuvini aniqlaydi. Bronxografiyani bemor axvoli stabil, remissiya davrida va tozalangan bronxlar vaqtida bajariladi.

Bronxografiya O‘ng o‘pka pastki bo‘lagi bronxoektazlari. Bronxogram Ikki tomonlama bronxoektazlar. Bronxogramma.

Bronxografiya

Bronxoskopiya n n Endofoto. Sul belgisi. Bronxitni darajasini aniqlashga yordam beradi. Kengaygan bronxlarni ayrim xollarda ko‘rishga imkon beradi (Sul belgisi): oqimtir xavo pufakchalari yiring bilan to‘lgan bronx atroflarida (kupincha bazal segmentlarda). Bronxlardagi maxsulotni sitologik, bakteriologik, mikologik tekshiruvga olishga yordam beradi.

Kompyuter tomografiya n n Bronxografida aniqlanmagan bronxoektazlarni aniqlashga yordam beradigan usul. Bronxoektatik jarayon ko‘pincha pastki bo‘laklarda.

Rentgen kompyuter tomografiya n Bilateral qopsimon bronxoektazlar.

Tashqi nafas faoliyatini aniqlash n Kamaygan ko‘rsatkichlar MVL, Je. L, FJe. L, Bular obstruktiv bronxit va o‘pka emfizemasi rivojlanganligi to‘g‘risida ma'lumotdir.

Differentsial diagnostika n n n Surunkali bronxit O‘pka abssessi O‘pka sili O‘pka saratoni O‘pkalar surunkali obstruktiv kasalligi (agar bronxlar jiddiy deformatsiya bo‘lsa)

Kechishi va asoratlar n n n Baxor va kuzda avj olish davrlari remissiya davri bilan almashib kechadi. Asortalar: O‘pkadan qon ketish; O‘pka abssessi va plevra empiemasi; Amiloidoz xisobiga buyraklar va jigar zararlanishi. Yurak va nafas yetishmovchilik. Bular surunkali obstruktiv bronxit va o‘pka emfizemasi rivojlanishi bilan bog‘liq.

Klinik tashxisni ko‘rinishi n n n Kasalikni ko‘rsatishdan tashqari yana ko‘rsatlishi shart: Jarayonni joylashuvi Jarayonni davri Fazasini (avj olish yoki remissiya); Asoratlar.

Davolash n n n 1) Konservativ: Brponxial daraxtni sanatsiyasi. 2) Xirurgik.

Bronxial daraxtni sanatsiyasi n n Passiv: postural drenajlash (sutkasi kamida 2 marta); Mukolitik va balg‘am ajratuvchi dorilar ishlatish; Nafas gimnasikasi, vibromassaj. n n Aktiv: Bronxlar maxsulotini aspiratsiyasi; Bronxlarni yuvib ularga dori yuborish; Traxeyani va bronlarni mikrodrenajlash (mikrotraxeostomiya).

Sanatsion bronxoscopiya n n n Antibiotiklarni eng kulay yuborish yo‘li bu bronxial yo‘l. Antibiotiklardan tashqari yana dioksidin 10 ml 1% li eritmasini, furatsilin 10 ml - 1: 1000, furagin, xlorofillipt ishlatiladi. Balg‘am kuyuq bo‘lgani sabali bronxlarga mukolitiklar yuboriladi (N-atsetilsistein) Sanatsion bronxoskopiya kun ora bajarilgan xolda 8– 10 sanatsilar bir davolash kursida olib boriladi.

Konservativ davo n n Sanatsion bronxoskopiya yoki mikrotaxeostomiyadan tashqari yana organizmni reaktivligini ko‘taradigan dorilar qollaniladi: albumin, intralipid, immunomodulyatorlar (dekaris 50 -75 mg 2 marta 2 kun xar xafta 1 -2 oy davomida) immunogramma nazoratida. Fizioterapevtik davo (UVCh, mikroto‘lqinli terapiya).

Operativ davo n n O‘pka rezeksisini bajariladi agar atelektazlar bo‘lsa, qîí êåòèøëàð bulsa, qîïñèìîí áðîíõîýêòàçëàðäà. Silindrsimon bronxoektazlarda taktika klinik kechishidan, tarqalishdan, konservativ davoni effektligidan bog‘liq Ikki tomonlama bronxoektazlarda ko‘proq zararlangan tomondan rezeksiya bajariladi.

Prognoz n Kasallik natijasi jarayonni tarqalganligidan, asortalariidan bog‘liq. Agar kam zararlangan bulsa va doimimy davolanib turilsa unda uzoq ish faoliyatini saqlab turish mumkin.

Profilaktika n n Kasallikni birlamchi profilaktikasi bu yoshlik davrdagi pnevmoniyani to‘g‘ri davolash. Ikkilachi profilaktika bu ratsional xayot olib borish, interkurrent kasalliklarni davolash, og‘iz bo‘shlig‘i infeksiyasi bilan kurashish.

Pnevmotsirroz n O‘pkada nekroz va to‘qimalar parchalanishi bilan bo‘lib o‘tgan yiringli – yallig‘lanish jarayoni oqibatida o‘pka sklerozi rivojlanishi mumkin.

O‘pkadan massiv qon ketishida asosiy asorat bemorni qon yo‘qotishi emas, balki birdaniga rivojlanuvchi asfiksiya.

O‘pka kasalliklari ichida o‘pkadan qon ketishi asorati 10 do 60%ni tashkil qiladi. O‘pkadan qon ketishida umumiy o‘lim darajasi 15%ni tashkil qiladi. O‘pkadan massiv qon ketishida o‘lim darajasi 60%ni tashkil qiladi.

O‘pkadan qon ketishi bilan asoratlangan kasalliklar rentgenogrammasi

O‘pkadan qon ketish klassifikatsiyasi Struchkov V. I. (1963 y) Daraja Qon ketishi 1 daraja – 300 ml gacha o’pkada qon ketish 1. Bir marotaba o‘pkadan qon ketishi yashirin yaqqol namoyon bo‘luvchi 2. Ko‘p marotaba o‘pkadan qon ketishi 2 даража – 700 ml gacha o’pkada qon ketish 1. Bir marotaba o‘pkadan qon ketishi AQB 20 - 30 mm. sim. ust gacha tushishi va Hb 60 g/l gacha pasayishi AQB va Hb ni o‘zgarmasligi 2. Ko‘p marotaba o‘pkadan qon ketishi AQB 30 - 40 mm. sim. ust gacha tushishi va Hb 50 g/l gacha pasayishi AQB va Hb ni o‘zgarmasligi 3 даража – o’pkada qon ketish 700 ml dan ko’p 1. Xayot uchun havf solmaydigan ko’p miqdorda o’pkadan qon ketish (Hb 40 - 45 г/л гача) 2. O‘limga olib keluvchi o‘pkadan birdaniga qon ketish.

O‘pkadan qon ketishda bronx obturatsiyasi sxemasi

O‘pkadan qon ketishda bronxoskopik obturatsiya Qon ketishi obturatsiyadan so‘ng

O‘pkadan qon ketishini angiografik belgilari Absolyut belgilari - kontrast ekstravazatsiyasi - bronxial arteriya o‘zagi trombozi Nisbiy belgilari - kontrast periarterial diffuziyasi - lokal gipervaskulyarizatsiya - Qon tomirlararo anastomozlar

Selektiv bronxial arteriografiya embolizatsiyadan oldin embolizatsiyadan so’ng

O‘pkadan qon ketishda diagnostik va davolash tadbirlar algoritmi I daraja Konservativ terapiya Rentgenologik umumklinik tekshiiruvlar Fibrobronchjscopiya soat ichida Rejali tekshiruvlar Jarrohlik amaliyotiga qarshi ko‘rsatmalar mavjud bo‘lganda Ko‘rsatmalar mavjud bo‘lganda rejali jarrohlik amaliy III daraja Intensiv terapiya asosida Reanimatsion tadbirlar asosida ombinatsiyalangan bronxoskopiya, patologik suyuqlik aspiratsiyasi Gemostatik va qon tomirni toraytiruvchi vositalar yuborish Qon ketish Effekt qayyakakҚон bo’lmaganda кетиш қайталанишида Surunrfli jarayonda bronxial arteriografiya bronxial arteriyani o‘tkir embolizatsiyasi bilan Rejali ravishda jarrohlik amaliyotiga tayyorlash Bronxoskopik bronx oburbatsiya O‘tkir yiringli destruktiv jarayonda Effekt bo’lmaganda Rejali ravishda jarrohlik amaliyotiga tayyor lash