TOPRAK OLUUM LEMLER horizonlama sreci 1 Organik madde

TOPRAK OLUŞUM İŞLEMLERİ (horizonlaşma süreci) 1. Organik madde birikimi • 2. Primer minerallerin parçalanması • 3. Ayrışma ürünlerinden çözünebilir olanların yıkanması • 4. İkincil minerallerin oluşması • 5. Birikme: Killerin ve diğer minerallerin alt katlarda birikmesi

Değişimler (Kimyasal ve Fiziksel Ayrışmalar) toprak bileşenlerinin değişimi. Mineral ayrışması, organik madde parçalanması. n Yer değiştirmeler – toprak bileşenlerinin toprak profilindeki aşağı-yukarı veya yatay hareketleri. n İlaveler– dış kaynaklardan toprak n materyallerinin oluşum süreçlerine katılması. Yaprak dökümü ile organik madde kazanımları, rüzgar erozyonu sonucu atmosfer kaynaklı toz birikintileri. n n Kayıplar – Toprak materyallerinin profilden uzaklaşması. Kolay çözünebilir tuzların toprak profilinden yıkanarak yer-altı sularına gitmesi (kimyasal taşınım süreçleri), yüzey materyallerinin erozyon ile uzaklaştırılması (fiziksel taşınım süreçleri).

Toprak Profili Toprağın ana materyaline kadar uzanan bütün horizonların düşey kesitine toprak profili denir.

Toprak profili: Toprak horizonu Toprak profilinde yüzeye az çok paralel dizilmiş katmanlardır

Horizonlaşma süreci • 1 -Elüviasyon (yıkanma): Bir toprak horizonundan ana materyale doğru materyallerin suspansiyon içindeki hareketidir. • Dağılmış humus, kil zerrecikleri ve diğer tecezzi ürünleri eluviyal (yıkanma) horizondan illuviyal (birikme) horizona hareket eder. Kilce zenginleşen argillik B veya tekstür B(Bt) horizonu olan bir B horizonu gelişir. Soluk renkli , zayıf strüktür gelişimi

• 2 -İlliviyal: ( Birikme)Elüviyasyonla uzaklaşan kil, humus gibi materyallerin biriktiği katmandır. İlliviyal horizonun kil kapsamı elüviyal horizondan daha fazladır. Renk daha koyu, strüktür gelişimi daha fazladır.

• 3 -Podzolizasyon: Al ve Fe, ve organik maddenin taşınması ile elüviyal horizonda Si. O 2 miktarının artmasıdır. • Serin ve yağışlı bölgelerde, iğne yapraklı veya fundalık yerlerde gelişir.

podzolleşme

• 4 -Kalsifikasyon: yıkanma olayı çok azdır. , yağışın yılda 625 mm’den az olduğu yerlerde görülür. Kireç alt katlara karbonik asitle reaksyonu sonucu oluşan kalsiyum bikarbonat (Ca(HCO 3)2 şeklinde hareket eder, alt katlarda tekrar Ca. CO 3 olarak çökelir.

kalsifikasyon

• Ca. CO 3 Prof. Dr. Mehmet Ali Çullu’dan alınmıştır.

• 5. Tuzlulaşma Kalsiyum , mağnezyum, sodyum ve potasyumun sülfat, klorür gibi suda çözünebilen tuzlarının toprak yüzeyine veya altında belli horizonlarda birikmesine tuzlulaşma denir. Kurak bölgelerde yağışın düzensiz olduğu yerlerde, drenajın zayıf tuz miktarının fazla olduğu yerlerde görülür.

• tuz Prof. Dr. Mehmet Ali Çullu’dan alınmıştır.

• 6 -Lateritleşme: tropik ve yarı tropik bölgelerde yüksek sıcaklık ve yağışla silisyumun yıkanması, kırmızı renkli demir oksitlerin ve az miktarda alüminyum oksitlerin birikmesi

lateritleşme

• 7 -Gleyleşme: havalanması kötü, bozuk drenajlı topraklarda mavimsizeytini renk benekleri varlığı

Toprak Horizonları ve toprak profili Toprak profilinde • Toprak oluşturan olaylar ile değişime uğramış veya oluşmuş mineral katmanlar. A, E, B • Toprak yüzeyinde doğal organik katmanlar ( O ) • Solumun altında yer alan toprak oluşumunu etkileyen ana materyal veya diğer katlar (C horizonu)

Toprak Horizonları n n n Toprak oluşumu gelişim evrelerini tamamlarken “horizon” olarak adlandırılan toprak katmanları oluşur. Bu horizonlar toprak oluşum süreçleri tarafından üretilen belirgin karakteristiklere (özelliklere) sahiptirler. En önemli horizonlar O, A, E, B, ve C horizonlarıdır. Her toprak her horizonu içermeyebilir; belirli horizonlara sahip olmak, toprak gelişim evresine bağlı olarak değişiklik gösterir. Benzer şekilde, her bir horizonun derinliği topraktan toprağa farklı olabilir.

Toprak Horizonlarının İsimlendirilmesi • Toprak horizonları genetik gelişme ve ana materyalden farklılıkları belirten O, A, E, B, C, R, harfleri ile gösterilir.

Toprak profilinde farklı katmanlar çeşitli sembollerle belirtilir. • Her horizonun sembolü orijinal materyalden olan farklılığı belirtmektedir. Ayrıca katmanlar arasındaki farklılığı belirtir. Büyük harfler ana horizonları, küçük harfler buna ek olarak ana horizon ve katmanın özel karakteristiklerini, arabik sayılar ise bunlara ek olarak hem bir horizon veya katman içersindeki dikey alt bölümleri ve hem de kesiklikleri göstermek için kullanılmaktadır.

Ana horizon ve katmanlar içersindeki alt ayrımlar Ø a: iyi ayrışmış organik materyal. O horizonu ile birlikte. Ø b: örtülü genetik horizon. Örtülmeden önce genetik özellik kazanmak. Ø c: konkresyon olan veya olmayan sert nodüller. Fe, Al, Mn, Ti gibi Ø e: orta derecede ayrış organik materyal Ø f: donmuş toprak, devamlı, buzlu Ø g: kuvvetli gleyleşme. Taban suyu, Ø h: organik maddenin illivial birikimi. Bh. i: az ayrışmış organik materyal • k: karbonatların birikimi

• • s: seskioksitlerin birikimi t: silikat killerinin birikimi v: Humusça fakir, Fe zengin materyal w: renk ve strüktür gelişimi x: fragipan karakteri y: jips birikimi z: jipsten daha fazla çözünebilir tuzların birikimi • p: pullukla sürüm katı

TOPRAK HORIZONLARI • O - organik • A - mineral • E - mineral • B - mineral • C - mineral • R - mineral

Toprak horizonları Spesifik horizonlar; aşağıdaki özelliklerle ayrılan • renk • organik madde kapsamı • tekstür • strüktür

O Horizonu n n n Yaprak, gibi bitki kalıntıları, organik maddenin biriktiği katman Materyaller ayrışmanın farklı evrelerinde olabilir Genellikle koyu renklidir O A E B C R

A Horizonu O n n n Organik maddenin mineral toprak materyalleri ile karıştığı katman Genellikle en verimli horizondur Yüksek biyolojik (canlı) etkinlik Genellikle koyu renklidir Üst toprak A E B C R

E Horizonu n Eluviyal veya yıkanma katmanı n Eluviyasyon bazı toprak materyallerinin bir katmandan uzaklaşması veya yıkanmasıdır Çözünebilir mineraller ve organik madde bu horizondan yıkanmıştır Genellikle daha açık renkli “yıkanmış” (kül rengipodzol) görünümü vardır n n O A E B C R

B Horizonu n n İlluviyasyon veya birikme katmanı Üstteki horizonlardan yıkanan materyallerin birikmesi Bu materyaller çoğunlukla kil, humus, seskioksitler (Fe ve Al oksitler) veya bunların bir karışımıdır Kırmızı ve sarıdan kahverengine ve griye değişen renkler O A E B C R

C Horizonu O n n Ana materyal Toprak oluşum süreçlerinden fazla etkilenmemiş ve sıkışmamış materyal katmanı A E B C R

Horizonların Belirlenmesi ve Tanımlanması Toprak Çukuru Tekniği üHorizonlar arasındaki farkları ve özellikleri belirlemek için en üstten başlayarak profili gözle. ü Her bir horizonu açık olarak tanımlamak için horizonun alt ve üst kısmına bir çubuk veya işaretleyici yerleştir. ü Not alınabilecek her şeye (farklı renkler, şekiller, kökler, taşların büyüklüğü ve miktarı, küçük koyu nodullar-konkresyonlar, solucanlar, veya diğer küçük hayvanlar ve böcekler, solucan kanalları gibi) bak. Çok kuru veya arid koşullarda oluşmuş bir toprak profi örneği

Horizonların Belirlenmesi ve Tanımlanması Açılmış Profil (Yol kenarı, inşaat temeli) Tekniği Toprak profilinin yüzeyini dik olarak yaklaşık 2 cm kalınlığında kazıyarak taze toprak yüzeyi aç. Toprak çukuru tekniğindeki uygulamaları takip et.

Horizonların Belirlenmesi ve Tanımlanması 1. Toprak profillerinin benzer olduğu ve dört adet delik açabileceğin yerleri tespit et. 3. Burguyla çıkardığın toprakları 1 m uzunluğunda olacak şekilde birleştir ve yay. Burgu Tekniği 2. Birinci deliği açacağın yerin yakınındaki yüzeye bir naylon torba, muşamba, örtü vb. yay. 4. Her horizonu belirle ve burgu deliğinin derinliğini kullanarak kalınlığını ölç.

Horizonların Belirlenmesi ve Tanımlanması Yüzey Örneği Tekniği Çok derin çukurların açılamadığı yerlerde toprak karakterizasyonu için bir horizon örneği alındığında bir başka seçenek üst toprağın 10 cm lik kısmını kullanmaktır. 1. Küçük bir alandan toprağın üst 10 cm kısmını dikkatlice uzaklaştırmak için bir bahçe çapası veya kürek kullan ve yüzeye koy. 2. Bu örneği bir horizon olarak kabul et ve özelliklerini karakterize etmek için işlem yap.

Horizon Özellikleri Toprak Strüktürü Toprak strüktürü, toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerini yansıtan bir biçimdir. Toprak strüktürünün her bir ünitesi kesek olarak adlandırılır. Muhtemel strüktür çeşitleri: Strüktürlü: Blok Gerçek boyut Prizmatik Strüktürsüz: Nisbi oran için elle bak Granuler Gerçek boyut benzeri Kolumnar Levhalı Gerçek boyut Tek taneli Masif Kalem 19 cm dir

Horizon Özellikleri Toprak Rengi 1. Her bir horizondan bir kesek al ve bir kağıda ıslak, kuru veya nemli olarak not koy. Kuru ise su püskürtücü ile yavaşça ıslat. 3. Keseği kır ve toprak renk kartı ile iç yüzey rengini karşılaştır. 2. Güneşe doğru tut. Not: Bazen, bir toprak örneği birden fazla renge sahip olabilir. Gerekli ise en fazla 2 rengi kaydet ve dominant ve alt renk olarak numarala.

Kolluviyal topraklar ile alluviyal topraklar arasındaki başlıca farklılıklar: • Kolluviyaller toprak katları bakımından homojen değildir, alt katları kaba ve orta bünyelidir, • Kolluviyal’lerin taş ve çakıllarının kenarları köşeli, • Kolluviyal’ler daha eğimli arazilerde bulunurlar ve eğim, materyalin taşınmış olduğu yöne doğru artış gösterir. • Kolluviyal’ler, Belirgin renk özelliklerine sahip değildirler, ait oldukları materyalin renk ve özelliklerini taşırlar. • Kolluviyal’ler , Geçirgenlik ve doğal drenajlarının çok iyi olması nedeniyle herhangi bir tuzluluk problemi göstermezler. • Kolluviyal’ler , Taşınmalarında etken faktör yer çekimidir.

Caliche Source: Teaching Collection/University of Washington, Department of Geological Science

Laterite in Sarawak, Borneo Source: Fletcher & Baylis/Photo Researchers, Inc.

Horizon Özellikleri Toprak Strüktürü Toprak strüktürü, toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerini yansıtan bir biçimdir. Toprak strüktürünün her bir ünitesi kesek olarak adlandırılır. Muhtemel strüktür çeşitleri: Strüktürlü: Blok benzeri Granuler Gerçek boyut Kolumnar Prizmatik Levhalı Gerçek boyut Strüktürsüz: Nisbi oran için elle bak Tek taneli Masif Kalem 19 cm dir

Horizon Özellikleri Toprak Rengi Munsell Rakamlar ve İşaretler Sistemi Global renk kartında bulunan her rengin Munsell kodu toprak rengini tanımlayan bir üniversal Rakamlar ve İşaretler Sistemidir. 7. 5 YR 4/3 Sayı ve harf sembollerinin birinci kısmı hue yi simgeler. F (Y=Sarı, R=Kırmızı, G=Yeşil, B=Mavi, YR=Sarı Kırmızı, RY=Kırmızı Sarı).

Horizon Özellikleri Toprak Rengi Munsell Rakamlar ve İşaretler Sistemi Global renk kartında bulunan her rengin Munsell kodu toprak rengini tanımlayan bir üniversal Rakamlar ve İşaretler Sistemidir. 7. 5 YR 4 / 3 Öndeki sayı Value (Rengin Parlaklığı). F Value değerleri saf siyah renkten (0) saf beyaza (10) kadar değişir. Sondaki sayı Chroma (Rengin Yoğunluğu) F Düşük kromalı renkler bazen açık olarak isimlendirilirken, yüksek kromalı renkler fazla koyu, güçlü veya canlı olarak ifade edilir. Nötr renkler için ıskala sıfırda başlar.

• A Horizonları Toprak yüzeyinde veya bir”O” horizonunun altında oluşmuş mineral horizonlar olup • – 1. İyi ayrışmış organik maddenin birikerek mineral fraksiyonlarla iyice karışması ile karakterize edilmekte ve aşağıda açıklanan E veya B horizonlarının temel karakteristiklerini taşımamakta, VEYA • – 2. Toprak işleme, mera kültürü veya benzer çeşitteki toprak karıştırma • işlemlerinin sonucu ortaya çıkan özellikleri içermektedir.

• E Horizonları Silikat killeri, Fe, Al, OM ve bunların farklı kombinasyonlar şeklinde taşınmalarının esas görünüm olduğu mineral horizonlardır. Geriye kum, silt iriliğinde veya diğer ayrışmaya karşı koyan mineraller kalmıştır. Bir E horizonu üstündeki A horizonundan önemli derecede açık renktedir ve çok az OM’ye sahiptir. Aynı şekilde altındaki B horizonundan daha yüksek kroma rengi, daha kaba tekstürü ile ayrılabilir. Yeri O veya A nın altı B nin üstü olmakla birlikte • değişebilir.

• B horizonları – Silikat killerinin, (Tekstürel B veya B 2 t) demirin aliminyum veya humusun, (Podzol B veya B 2 ir, B 2 h veya B 2 ir, h) birinin veya birkaçının illuviyal birikimidir. • – Seski oksitlerin (Al 2 O 3, Fe 2 O 3) veya silikat killerinin, yalnız birinin veya herikisinin birlikte, yerinde (resudial) birikimidir. • – Bu horizon, karbonatların veya daha fazla erir tuzların yıkanması dışındaki olaylarla oluşmuştur (seskioksidik. B veya Latosolik B). • – Demir illivasyonu görülmediği halde, altındaki ve üstündeki horizonlardan daha koyu, daha kuvvetli veya daha kırmızı renkleri vermeye yeterli seskioksit zarlarına sahip horizon

• B =(B 2) horizonları: • Humus podzol B (B 2 h), demir podzol B (B 2 ir), humus-demir podzol B (B 2 h, ir) , tekstürel B (Bt veya B 2 t ), seskioksidik veya Latosolik B, renk B =(B), strüktürel B=(B)’dir.

• esas olarak bir ana horizon özellikleri yanı sıra ikinci derecede diğer horizonun özelliğini taşıyan geçiş horizonları; AB, EB, BE, BC