TOPLUMSAL HAREKET TEORLER Rasyonel Seim Teorileri 1970lerden itibaren

TOPLUMSAL HAREKET TEORİLERİ

Rasyonel Seçim Teorileri • 1970’lerden itibaren kolektif davranış kuramları başlığı altına ele alınan yaklaşımlar 1970’li yıllardan itibaren “rasyonel seçim teorisinin” temel önermelerinden yola çıkılarak köklü bir eleştiriye tabi tutuldu. • Eleştirinin temelinde, – toplumsal hareket ve isyanların katılımcılarının, toplumsal değişime düzensiz bir refleks göstermekle yetinmediği – Kendi çıkar ve hedefleri doğrultusunda bilinçli ve stratejik bir şekilde bir tercih yapabildikleri yatıyordu.

Rasyonel Seçim Teorileri • Rasyonel seçim eksenindeki çalışmalar, – Toplumsal hareket katılımcılarının kimlere karşı ne tür çıkarları savunduklarına – Bunun için ne tür taktikler geliştirdiklerine ve hareketin başarısı için hangi kaynakları nasıl harekete geçirdiklerine odaklandılar. Bu odaklanma noktasından yola çıkarak bu doğrultudaki toplumsal hareket çalışmaları “kaynak mobilizasyonu teorileri” başlığı etrafında da ele alındı.

Rasyonel Seçim Teorileri - Siyasal Seçim Teorileri - Halen Amerikan sosyolojisinde etkisini sürdüren akılcı seçim teorisi ya da kaynak mobilizasyonu eksenindeki yaklaşımlar, 1980’li yıllardan itibaren toplumsal hareketlerin ortaya çıktığı ülkelerin siyasal yapılarını da bir parametre olarak analize dahil eden bir düzleme doğru genişlemeye başladı. - Rasyonel seçim teorisinin temel önermelerini olduğu gibi kabul etse de isyan ve hareketlerin ancak ortaya çıktıkları ülkelerin siyasal ortamının ya da yapılanmalarının elverdiği durumda vücut bulabileceğini ifade ettiler

Rasyonel Seçim Teorileri • Siyasal süreç teorileri, – toplumsal harekete ve isyana imkan veren hukuki ve kurumsal yapılar – bir toplumsal hareketin hedef ve çıkarlarını gerçekleştirme ihtimalini ve kitleselliğini arttırabilen hakim siyasal güçler, odaklar veya kurumlar arasındaki çatışmalar – Bu boşlukların yaratabilecekleri boşluklara/fırsatlara odaklanırlar

Rasyonel Seçim Teorileri • Akılcı seçim ya da kaynak mobilizasyonu teorilerinde çözümleme – “Hareketin” kendisinden başlar ve yine onunla sona erer. – Başlangıç noktası ya katılımcıların kendi çıkar ve hedef algıları ya da bu çıkarlar temelinde örgütlenmiş hareketin başarıya yönelik bir araya getirdiği kaynaklar ve izlediği taktiklerdir. – Bütün bu “biçimin” arkasındaki tarihsel ve toplumsal süreçler yine hareketi niteleme ve tarif etme işinin bir parçası haline getirilmez. – “Siyasal süreç kuramları”, uzantısı olduğu akılcı seçim teorilerinin hareketi çevreleyen yapısal sınırlılık ve olanakları ihmal eden yönünü telafi etmiş gibi gözükür. – Öte yandan bu yaklaşımda da siyasal kurumsallaşmalar ve güç mücadeleleri incelenmekte olan toplumsal hareketi bir bütün olarak düzenin çelişkilerinin içerisinde bağlamlandırmaya yönelik olarak değil yine hareket için doğurduğu nesnel ve güncel fırsatlar açısından değerlendirilir.

Rasyonel Seçim Teorileri • Siyasal süreç kuramları çoğunlukla idari ve hukuki yapılanmalar ya da yönetici sınıflar içerisindeki güç mücadelelerine indirgediği “yüksek siyasete” odaklanır. • Bir toplumsal formasyonun yapıcı öğesi olan toplumsal üretim ilişkilerini ve onun sadece siyasal kurumlar içerisinde değil bir bütün olarak “sivil toplumun” bütününde kazandığı görünümleri, örneğin bir toplumsal hareket ve isyanın ortaya çıkması açısından kritik öneme sahip ideolojik mücadeleler alanını dışarıda bırakır.

Tartışma Metinleri • Thomas R. Rochon, Culture Moves, Princeton: Princeton University Press, 1998. • Mc. Carthy, John D. , and Mayer N. Zald. "Resource mobilization and social movements: A partial theory. " American journal of sociology (1977): 1212 -1241. • Eisinger, Peter K. 1973: The Conditions of Protest Behavior in American Cities. American • Political Science Review, 67, 11– 28. • Skocpol, Theda. 1979. States and Social Revolutions: A Comparative Analysis of France, Russia, and China. Cambridge: Cambridge University Press; Tilly, Charles 1978: From Mobilization to Revolution. Reading, MA: Addison-Wesley. • Jeff Goodwin ve James M. Sarper, “When and Why Do Social Movements Occur? ”, The Social Movements Reader içinde, (Londra, Blackwell, 2015)