Toplumdaki Risk Gruplar r Gr Uzm Berin Bayrakl

Toplumdaki Risk Grupları Öğr. Gör. Uzm. Berin Bayraklı BEÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı 5/20/2021 10: 26 PM 1

Risk Gruplarını Kimler Oluşturmaktadır ? ? ? 5/20/2021 10: 26 PM 2

Risk Gruplarını Kimler Oluşturmaktadır? • • Çocuklar (Sokak çocukları) Engelliler Göçmenler Madde bağımlıları Adölesanlar Yaşlılar Kronik hastalığı olanlar ………………. . vb 5/20/2021 10: 26 PM 3

ÇOCUKLAR 5/20/2021 10: 26 PM 4

Çocuk • Orjinalinde çocuk (child) kelimesi “offspring” (çoluk-çocuk, döl, yavru hayvan) ile eş anlamlıdır. • Çocukluk kavramı sadece yaş ile sınırlı olmamakta, küçük olma, çocuk olma ile ilişkilendirilmektedir. • Çocukluk kavramı sonunda yaşam süreci olarak kabul edilmiştir. 5/20/2021 10: 26 PM 5

!!!!! Unutmamalıyız ki; ÇOCUK ≠ “küçük yetişkin” (little adult) Çocuğun değerli bir varlık olduğu, kendine özgü duygu, düşünce dünyası ve ihtiyaçlarının olduğu, özel korumaya gereksinim duyduğu kabul edilmiştir. 5/20/2021 10: 26 PM 6

Neden Çocuk? ? ? 5/20/2021 10: 26 PM 7

Neden Çocuk ? ? ? 5/20/2021 10: 26 PM 8

Dünya Açısından Çocukların Önemi 1919: Çocukların haklarının uluslar arası hukuk planında tanınması Çocuk Esirgeme Vakfı (Eglantyne Jebb) 1920: Uluslar arası Çocuk Esirgeme Birliği (Uluslararası Çocuk Refah Birliği) 1924: Çocuk Hakları Cenevre Bildirgesi kabul edildi. 5/20/2021 10: 26 PM 9

Dünya Açısından Çocukların Önemi • 1948: İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (25. Madde: çocukluk özel bakım ve yardım gerektiren bir dönem) kabul edildi. • 1959: BM Genel Kurulu, ad ve vatandaşlık hakkı gibi hakları tanıyan Çocuk Hakları Evrensel Bildirgesi’ni kabul etti. 5/20/2021 10: 26 PM 10

Dünya Açısından Çocukların Önemi • 1989: BM Genel Kurulu, Çocuk Hakları Sözleşmesini kabul etti. • 1999: Çocuk İşçiliğinin En Kötü Biçimlerinin Önlenmesi ve Yasaklanması için eylem sözleşmesi imzalandı (182 sayılı ILO Sözleşmesi) 5/20/2021 10: 26 PM 11

Ancak!!!!! Dünya’da Çocuğun Durumu. . . . 1 milyar çocuk yoksulluk içinde yaşıyor. ………… 300 milyon çocuk evsiz yaşıyor. ………………. . . 140 milyon çocuk ilkokula gitmiyor. ………………. . . 7 milyon çocuk mülteci. ……………. . . 5 -14 yaş grubunda 270 milyon çocuk çalışıyor, bunların 150 milyonu sağlıksız ve ağır işlerde çalıştırılıyor. …………………. 2011 yılında 1 milyon çocuk AIDS olma tehlikesi altında. 5/20/2021 10: 26 PM 12

Ancak!!!!!!! Türkiye’de Çocuğun Durumu …………… 9 milyon 300 bin çocuk yoksulluk içinde yaşıyor. …………Korunmaya muhtaç çocuk sayısı 700 bin. …………. 7 -18 yaş arasında okula gitmeyen çocuk sayısı 8 milyon 120 bin. ……………. Her gün ortalama 107 çocuk ölüyor. ……………. Çocukların %72’si ana-baba, %22’si ……………. öğretmen tarafından şiddete maruz kalıyor. 5/20/2021 10: 26 PM 13

5/20/2021 10: 26 PM 14

Sokakta Çalışan Çocuklar ve Sokak Çocukları 5/20/2021 10: 26 PM 15

Kesin sayı bilinmemekle beraber, İstanbul’da 2000, Türkiye’de 6000 sokak çocuğu olduğu tahmin edilmektedir. 5/20/2021 10: 26 PM 16

Sokak Çocuğu ? ? ? “ 18 yaşın altında bulunan ve kısa/uzun süredir sokak ortamında yaşayan, oradan oraya başıboş mayın gibi dolaşan, kendi arkadaş grupları arasında ve sokakta ilişkilerini sürdüren, ana-baba, öğretmen, sosyal hizmet uzmanı gibi kendilerinden sorumlu yetişkinlerle ya çok az ilişkisi olan veya hiç ilişkisi olmayan çocuk” Avrupa Konseyi Sokak Çocukları Çalışma Grubu 5/20/2021 10: 26 PM 17

Sokak Çocuğu ? ? ? “ 24 saat sokakta yaşayan, ailesiyle ilişkileri kopuk olup geçimini sokaktan sağlayan, zaman suça bulaşıp, zaman tiner, bali gibi uçucu maddeler kullanan ya da bunlara gereksinim duyan, sokağın özgür ortamını mekan edinen çocuk” 5/20/2021 10: 26 PM 18

Sokakta Çalışan Çocuk ? ? ? “ailesinin geçimine katkıda bulunmak ya da kendi masraflarını karşılamak için günün bir bölümünde sokakta çalışan çocuk” 5/20/2021 10: 26 PM 19

• UNICEF uluslar arası ölçekte benimsenen aile desteğinden yararlanma düzeyine göre sokaktaki çocukları 3 grupta sınıflandırmaktadır. 5/20/2021 10: 26 PM 20

UNICEF’e göre I. Grup: Aileleri ile sürekli ilişkisi olan çocuklar II. Grup: Aileleri ile zaman ilişki kuran çocuklar III. Grup: Aileleri ile hiç ilişkisi olmayan çocuklar 5/20/2021 10: 26 PM 21

I. Grup: Sokakta çalışan çocuk, ailesi ve akrabası ile birlikte çalışmakta, ailesi ile ilişkisini sürdürmektedir (family street workers). 5/20/2021 10: 26 PM 22

II. Grup: Aile gelirine katkıda bulunmak için bağımsız, kendi başına çalışan çocuklardır (independent street workers). 5/20/2021 10: 26 PM 23

III. Grup: Sokağı kendilerine mesken edinen, çalışma yeri olarak kullanan, çoğunlukla aile üyeleri tarafından istismar edilmiş, genellikle kendi arkadaş grubundan destek alan çocuklardır. 5/20/2021 10: 26 PM 24

Nerelerde Çalışırlar ? ? ? 5/20/2021 10: 26 PM 25

Çocukların Sokağa İtilme Nedenleri ? ? ? 5/20/2021 10: 26 PM 26

Çocukların Sokağa İtilme Nedenleri Yapılan çalışmalar: yoksulluğun ve ailenin eğitim düzeyi düşüklüğünün en önemli nedenler arasında geldiğini bildirmektedir. 5/20/2021 10: 26 PM 27

Çocukların Sokağa İtilme Nedenleri • • • • • Parçalanmış aile Yanlış aile tutumu Aile içi şiddet Engelli çocukların sokağa bırakılması Ailede alkolizm ve madde bağımlılığı sorununun olması Ekonomik zorluklar nedeniyle çocuğun çalıştırılması Babanın işsiz olması Ailenin eğitimsizliği ve eğitime değer vermemesi Çocuğun arkadaş çevresi Çocuğun diğer insanlar tarafından kandırılması Çocuğun yaşadığı psikolojik sorunlarının olması İstenmeyen gebelikler sonucu doğan bebekler olunması Yuvada kalma süresini aşan erkek çocukların dışarı atılması Deprem gibi ya da trafik kazaları gibi olaylardan sonra ailelerini kaybetmesi ve bakacak kimseleri bulunmaması Göçler Nüfus artışı Çocuğun farklı yaşam tarzı istemesi Eğitim kurumlarının denetimlerinin yetersizliği Yasal düzenlemelerde yetersizliklerin olması 5/20/2021 10: 26 PM 28

Çocukların Sokaklarda Karşılaşabileceği Riskler ? ? ? ? 5/20/2021 10: 26 PM 29

Çocukların Sokaklarda Karşılaşabileceği Riskler • • • • • Madde bağımlısı olma Maddelere ulaşmak için yasa dışı işlere bulaşma Bulaşıcı hastalıklara yakalanma Cinsel ve fiziksel istismara uğrama Kötü koşullar nedeniyle kronik hastalıklara yakalanma Beslenme bozuklukları Dilendirilme Ölüm ve kazalar Organ mafyasının eline düşme Fuhuş için kullanılma Ruhsal sorunlar Büyüme ve gelişme geriliği Yasa dışı örgütlere katılma Suça eğilimde artma Kurye olarak kullanılma Eğitimine devam edememe Kumar gibi şans oyunlarına bulaşma Güvenlik güçleri ile sorun yaşama Sosyal güvenceleri ve kimlikleri olmadığı için sağlık hizmetinden yararlanamama 5/20/2021 10: 26 PM 30

Oral ve ark. ’nın umut evinde kalan 34 genç ile yaptığı çalışma bulguları: • %56’sı aile sorunları ve geçimsizlik, %28’i dayak, %16’sı özenti, %12’si maddi sorunlar nedeniyle kaçtıklarını, • Sokaktaki ilk gecelerinde %64’ü çok korktuklarını, %20’si çok üşüdüğünü, %12’si ailesini özlediğini, %12’si arkadaş bulup korkmadığını, %4’ü geri dönmek isteyip dayak yüzünden vazgeçtiğini, • %32’sinin kardeşlerinin de sokağa kaçtığı belirlenmiştir. • Sokakta başlarından geçen en kötü olayın ne olduğu sorulduğunda, %40’ı dayak, %24’ü polisin kötü davranması, %20’si cinsel taciz, %12’si bıçaklanma olduğunu, %28’i başlarından kötü bir şey geçmediğini, 5/20/2021 10: 26 PM 31

Oral ve ark. ’nın umut evinde kalan 34 genç ile yaptığı çalışma bulguları: • Sokaktayken geçimlerini para isteyerek (%74), hırsızlık yaparak (%20), geçici işlerde çalışarak (%2), tiner satarak (%4) sağladıklarını, • %60’ı sokakta dışlanıp, hor görüldüklerini, %52’si çok kötü davranıldığını, %20’si bazı kişilerin iyi davrandığını, • Sokaktaki tehlikelerin dayak (%56), bıçaklanma (%32), cinsel taciz (%24), gasp (%32) olduğu, kta tehlike olmadığını, • Gençlerin %44’ü ortalama 5. 7 yıl süreyle tiner, bali gibi maddeler kullandıklarını bildirmiştir. 5/20/2021 10: 26 PM 32

Halk Sağlığı Hemşiresinin Rolü ? ? ? 5/20/2021 10: 26 PM 33

Halk Sağlığı Hemşiresinin Rolü • Aileleri bir bütün olarak değerlendirmeli • Özellikle risk grubu olan aileler takip edilmeli ve eğitilmeli • Bireyleri ilgili kurumlarla işbirliği yaparak yönlendirmeli (danışmanlık) • Özellikle madde kullanan çocukların tedavileri yapılmış olsa bile kullanmaya tekrar başlayabilirler. Bunları yakından takip etmeli • Çocukları bulundukları yerlerde ziyaret edip ve buralara mobil sağlık eğitim üniteleri götürmeli • Bu çocukların sözcülüğünü yapmalı • Çocuklara kendilerine yönelik hizmet veren kurumlar hakkında bilgi vermeli • Toplumun duyarlılığını arttırmaya yönelik çalışmalar yapmalı 5/20/2021 10: 26 PM 34

Sokakta yaşayan ve çalışan çocuklarla ilgili projelerden bazıları: • • • • Ağaçlı Çocuk ve Gençlik Merkezi, AMATEM Ayvansaray Çocuk Koruma İstasyonu, Bakırköy Umut Çocukları İlk adım İstasyonu, Beyoğlu 75. Yıl Çocuk ve Gençlik Merkezi, Florya Çocuk ve Gençlik Merkezi, Galatasaray Umut Çocukları Eğitim ve Kültür Merkezi İstanbul Valiliği Rotary Çocuk Evi, Küçük Bakkal Köy Umut Çocukları İlk Adım İstasyonu, Taksim Çocuk Evi, UMATEM, Umut Çocukları Çamaşırhane Projesi, Vakıfbank Umut Çocukları İlköğretim Okulu, Yel değirmeni Çocuk ve Gençlik Merkezi, Sokak çocuklarını koruma derneği Kimsesiz çocukları koruma derneği 5/20/2021 10: 26 PM 35

“Pek çok şey bekleyebilir. Ya çocuklar onlara yarın diyemeyiz, adları bugündür”. 5/20/2021 10: 26 PM 36

Engelliler 5/20/2021 10: 26 PM 37

Tanımlar Yetersizlik (Impairment) Özürlülük (Disability) Engellilik (Handicap) Sakatlık 5/20/2021 10: 26 PM 38

Yetersizlik (Impairment) …………. . Psikolojik, fizyolojik veya anatomik yapının fonksiyon kaybı ya da normalden sapması durumudur. Organ seviyesindeki bozuklukları ifade eder. 5/20/2021 10: 26 PM 39

Özürlülük (Disability) …………. . Sağlığın bozulması sonucu oluşan yetersizlikten dolayı herhangi bir yeteneğin normal kabul edilen bir kişiye göre azalması veya kaybedilmesidir. Bireysel düzeydeki bozuklukları ifade eder. 5/20/2021 10: 26 PM 40

Engellilik (Handicap) …………Yetersizlik veya özürlülük nedeniyle, kişinin yaş, cinsiyet, sosyal ve kültürel durumuna göre normal kabul edilen yaşantısını yerine getirememesi durumudur. 5/20/2021 10: 26 PM 41

Sakatlık ……………Özürlülük sonucu oluşan ve normal bir insanın başarıyla sonuçlandırabileceği bir aktiviteyi yapmaktaki sınırlılık ya da eksiklik……. . 5/20/2021 10: 26 PM 42

Örnek 1: • Yetersizlik “iç kulağın zarar görmesi“, • Özürlülük “sözlü iletişimi duyma ve anlamada yetersizlik” • Engellilik “öğretmenlerin işitme engelli çocuklarla nasıl çalışacaklarını bilmedikleri için eğitimde meydana gelen eksiklikler” 5/20/2021 10: 26 PM 43

Örnek 2: • Hipertansiyonu (hastalık) nedeniyle serebral kanama (yetersizlik) geçiren bir kişide gelişen sağ hemipleji (özürlülük) bireyin yürümesinde, yazı yazmasında ve konuşmasında güçlük yaratacaktır. Eğer bu hasta yeterince iyileşemez, işine dönemez, bağımsız yaşamını devam ettirmezse engelli olarak kabul edilir. 5/20/2021 10: 26 PM 44

Dünya’daki Engelli Durumu …………DSÖ, dünya genelinde yaklaşık 600 milyon kişinin engelli olduğunu ve %80’inin sağlık ve rehabilitasyon hizmetlerinin yetersiz olduğu az gelişmiş ülkelerde yaşadığını bildirmektedir………. . 5/20/2021 10: 26 PM 45

Türkiye’deki Engelli Durumu ……………. . Engelli nüfusun toplam nüfusa oranı % 12. 29 (yaklaşık 8. 5 milyon) olarak tahmin edilmektedir………………. . Türkiye Özürlüler Araştırması (2002) 5/20/2021 10: 26 PM 46

5/20/2021 10: 26 PM 47

5/20/2021 10: 26 PM 48

Engeliliğin Sebepleri ? ? ? 5/20/2021 10: 27 PM 49

Engelliliğin Sebepleri 1. Doğuştan engelilik ve genetik hastalıklar – Akraba evlilikleri – Kalıtsal hastalıklar – Rh uyuşmazlığı 2. Annenin sahip olduğu kronik hastalıklar – – Diyabet Hipertansiyon Epilepsi Kalp hastalıkları 5/20/2021 10: 27 PM 50

Engelliliğin Sebepleri 3. Gebelikte geçirilen enfeksiyon hastalıkları – Kızamıkçık – Toksoplazma – Hepatit B – Suçiçeği – Cinsel yolla bulaşan hastalıklar 5/20/2021 10: 27 PM 51

Engelliliğin Sebepleri 4. Annenin yaşı 5. Annenin hamilelik döneminde karşılaştığı sorunlar – – – Doktor kontrolünde kullanılmayan ilaçlar Tehlikeli kimyasal maddeler sonucu annenin zehirlenmesi Röntgen ışınlarına maruz kalma Annenin kötü ve yetersiz beslenmesi Stres 5/20/2021 10: 27 PM 52

Engelliliğin Sebepleri 6. Doğum esnasında karşılan sorunlar – Uzun süren doğum süreci sonucu bebeğin oksijensiz kalması – Doğum esnasındaki yanlış uygulamalar – Erken veya geç doğum 7. Doğum sonrasında karşılan sorunlar – – – Bebekte yüksek ateş ve havale görülmesi Kafa travmaları, kazalar Uzun süren sarılık Zehirlenmeler Bebeğin aşırı derecede antibiyotik veya diğer ilaçları alması 5/20/2021 10: 27 PM 53

Engelliliğin Sebepleri 8. Doğum sonrası dönemde engellilik nedenleri – – – – Yenidoğan döneminde rastlanılan metabolik sorunlar Psikososyal örselenmeler İş kazaları ve meslek hastalıkları Ev kazaları Trafik kazaları Çevresel faktörler Yaşlılık Doğal afetler 5/20/2021 10: 27 PM 54

Engeliliğin Önlenmesi ? ? ? 5/20/2021 10: 27 PM 55

Engelliliğin Önlenmesi ……………Birincil Düzey Koruma – – Genel eğitim ve sağlık eğitimi, Hijyen ve sağlık önlemleri, Aşılama, Mesleki kazaları azaltmaya yönelik yasalar çıkartma, – Güvenli iş koşulları sağlama, – Beslenme ve bakımı iyileştirme vb. 5/20/2021 10: 27 PM 56

Engelliliğin Önlenmesi ………………İkincil Düzey Koruma – Erken tanı ve hastalıkların, bozuklukların tedavisi. – Mesleki olarak erken müdahaleler ve amputasyon, – Zararlı ajanların veya diğer risk faktörlerinin azaltılması, – Mesleki ve eğitimsel danışmanlık – İşe uygun gerekli koşulların sağlanması vb. 5/20/2021 10: 27 PM 57

Engelliliğin Önlenmesi ………………. Üçüncül Düzey Koruma – Ameliyat, fizyoterapi, meslek terapisi, konuşma terapisi vb. – Kendine bakım eğitimleri, – Teknik yardımlar sağlama, – Sosyal ve mesleki danışmanlık, rehberlik, – Mesleki eğitimler, – Eğitimin ve uygun işlerin sağlanması, – Engelliliğe yönelik davranışları ve tutumları düzeltmek için toplumsal eğitim vermek, – Fiziksel engelleri ortadan kaldırmak vb. 5/20/2021 10: 27 PM 58

Halk Sağlığı Hemşiresinin Rolü ? ? ? 5/20/2021 10: 27 PM 59

5/20/2021 10: 27 PM 60

Kişilerin gelecek yaşantılarının tamamını veya bir kısmını geçirmek üzere, sürekli ya da geçici bir süre için bir iskan ünitesinden bir başkasına yerleşmek amacıyla yaptıkları coğrafi yer değiştirme olayına GÖÇ denir. 5/20/2021 10: 27 PM 61

• Göçmen göç kararını alan birey, • Yerleşim yeri bireyin barındığı ve karnını doyurduğu yer, olarak tanımlanmaktadır. 5/20/2021 10: 27 PM 62

Göç olayı nüfusun sadece niceliğini değiştirmekle kalmaz, aynı zamanda nüfusun kalitatif yapısında da (okuryazarlık, iş ve meslek gibi) yapısal değişmelere neden olur. 5/20/2021 10: 27 PM 63

Dünya’da Göçmen Nüfus • • • …………… %3’ü göçmenler 1965……………. . 75 milyon 1985………………… 105 milyon 2000…………. . 175 milyon 2005…………… 190 milyon • Gelişmekte olan ülkelerde………… 107. 1 milyon • Gelişmiş ülkelerde…………………. . 158. 3 milyon • Göç hareketlerinin yönü doğudan batıya ve güneyden kuzeyedir 5/20/2021 10: 27 PM 64

Türkiye’de Göçmen Nüfus • • 1950………………. . İç göç 1960………………. . Dış göç 1980………………. . Göçlerde artış 1980 -1990…………Zorunlu göç 5/20/2021 10: 27 PM 65

Türkiye’de Göçmen Nüfus • • 1950………………%19’u kentsel alanlarda 1970………………%36 1990………………%56 2007………………%70. 5 5/20/2021 10: 27 PM 66

Göçün Türleri …. . ……………………Ulusal göç –Yöre içinde göç (in-migration), –Yöre dışına göç (out-migration), . . . …………………. . Uluslar arası göç –Yurt dışına göç (emigration), –Yurt dışından gelen göç (immigration) 5/20/2021 10: 27 PM 67

Göçün Nedenleri • İtici Nedenler • Çekici Nedenler • İletici Nedenler 5/20/2021 10: 27 PM 68

Grafik 1. Göç Etme Nedenine Göre İller Arasında Göç Eden Nüfus 5/20/2021 10: 27 PM 69

Göç Sonucu Ortaya Çıkan Sorunlar? ? ? 5/20/2021 10: 27 PM 70

Halk Sağlığı Hemşiresinin Görevleri ? ? ? 5/20/2021 10: 27 PM 71

5/20/2021 10: 27 PM 72

1960 -1970’li yıllardan sonra çok çeşitli uyuşturucu maddelerin bulunabilir ve kullanılabilir hale gelmesiyle, zaten var olan alkol ve sigara kullanımına ait sorunlara yenileri eklenmiştir. 5/20/2021 10: 27 PM 74

Madde Bağımlılığının Nedenleri 1. 2. 3. 4. 5. Psikolojik nedenler Kalıtımsal nedenler? ? ? Aile Kişilik Diğer nedenler 5/20/2021 10: 27 PM 75

Madde Bağımlılığını Önleme Programlarının Önemi 1. Kişilerin bağımlılıktan kurtulma isteği………………… 1. …………………. . Bağımlılığın getirdiği sosyal ve ekonomik zorluk sonucunda insanlar yasal olmayan eylemler yapabilmekte ve suç işlemektedirler. 2. Uygulanan uzun süreli tedavilerin topluma maliyeti çok yüksektir…………………………………. 3. …………………. İyileştikten sonra yineleme olasılığı çok yüksektir. 4. Her türlü önleme programı maliyetinin, tedavi maliyetinden daha düşük olduğu gözlenmiştir………………………. . . 5/20/2021 10: 27 PM 76

Madde Bağımlılığını Önleme Çalışmalarının Biçimleri 1. Bilgilendirme 2. Eğitim 3. Toplumsal çalışmalar 5/20/2021 10: 27 PM 77

Madde Bağımlılığını Önlemede Ailenin Yeri ? ? ? 5/20/2021 10: 27 PM 78

Madde Bağımlılığının Ruhsal-Toplumsal Tedavi İlkeleri ? ? ? 5/20/2021 10: 27 PM 79

1. Kişinin tedavi olmayı istemesi !!!!!!! 2. Kişinin kendini hazır hissetmesi !!!!!!! 3. Kişilik özellikleri !!!!!!! 4. Bağımlıların tedavisi birbirinden ayrı ve kopuk yöntemlerle değil birbirini bütünleyen, tamamlayan yöntemlerle yapılmalı !!!!!!! 5/20/2021 10: 27 PM 80

Halk Sağlığı Hemşiresinin Rolü ? ? ? 5/20/2021 10: 27 PM 81

Birincil Düzeyde Koruma • • Öncelikle toplumda kullanılan maddeler belirlenmeli Maddelerin hangi yollardan kullanıldığı belirlenmeli Kimler tarafından kullanıldığı belirlenmeli Bireylere sağlık eğitimi yapılmalı (kitle iletişim araçları ile) • Risk altındaki bireyler ve aileler yakından izlenmeli • Madde satışı yapan yerler sıkı denetlenmeli 5/20/2021 10: 27 PM 82

İkincil Düzeyde Koruma • Olgular erken yakalanmalı • Ciddi komplikasyonlar olmadan kullanım sonucu oluşan zararların tedavisine başlanmalı • Madde bağımlılığı sonucu oluşan etkiler belirlenmeli • Madde kullanıcısı olan kişiler madde bağımlılığına yönelik hizmet veren kurumlara yönlendirilmeli (AMATEM, ADSIZ ALKOLİKLER, Psikiyatri Servisleri vb. ) 5/20/2021 10: 27 PM 83

Üçüncül Düzeyde Koruma • Madde kullanmayı bırakmayı ve bıraktıktan sonra tekrar bu maddeyi kullanmaya başlaması önlenmeli • Madde kullanımına bağlı yaşanılan aile sorunları belirlenmeli ve yardımcı olunmalı • Bu kişilerin toplumsal rehabilitasyonlarına yardımcı olunmalı ve izlemleri yapılmalı 5/20/2021 10: 27 PM 84

5/20/2021 10: 27 PM 85

Teşekkürler… 5/20/2021 10: 27 PM 86