Toplum Tanlama ve Toplum Hemirelii Sreci Yrd Do

Toplum Tanılama ve Toplum Hemşireliği Süreci Yrd. Doç. Dr. Adile TÜMER 1

Alt Konular • • • • 1. Toplumun Tanımı 2. Toplumun İşlevleri 3. Toplumu Tanımanın Amaçları 4. Toplumu Tanımak İçin Kullanılacak Veriler 5. Toplumu Tanımada Kullanılan Tanı Yöntemleri 6. Halk Sağlığı Hemşiresinin Sahip Olması Gereken Bilgi ve Beceriler 7. Toplumsal Tanı ve Değerlendirme Süreci 7. 1. Toplum Sağlığı Hemşirelik Süreci 7. 2. Toplum Sağlığı Hemşirelik Süreç Adımları 7. 2. 1. Tanılama 7. 2. 2. Planlama 7. 2. 3. Uygulama 7. 2. 4. Değerlendirme 2

Hedef Davranışlar: • Toplumu oluşturan unsurların öğrenilmesi, • Toplum sağlığında hemşirenin sorumluluğunun farkına varılabilmesi • Toplumu tanımada kullanılan tam yöntemlerinin bilinmesi • Toplum sağlığı uygulamasında toplumu tüm unsurları ile tanımlanabilmesi 3

Kavramlar: • • Toplum, Kültür, Hemşirelik süreci, Toplum tanılama yöntemleri. 4

Toplum Nedir? • Üyeleri belli bir yörede yaşayan, bir yönetimi paylaşan, ortak bir tarihsel kalıtım ve kültüre sahip olan insan grubudur. 5

Toplumu Tanımanın Amaçları • • • Sağlık düzeyini belirlemek Hizmetleri değerlendirmek Öncelikleri saptamak Sağlığı etkileyen faktörleri belirlemek Sağlıkla ilgili gereksinimleri belirlemek Uygun çözümleri saptamak 6

Toplumu Tanımada Kullanılacak Veriler bölgenin • tarihsel geçmişi, • coğrafya yapısı, • iklim özellikleri, • ekonomik gelişmesi, • ulaşım olanakları, • fiziksel çevre koşulları, • sosyal özellikleri, • toplum liderleri, • toplumun politik yapısı 7

Halkın Tanınması • Demografik özellikler(nüfus özellikleri), • Sosyo-ekonomik özellikler, • Kültürel özellikler. 8

Demografik Özellikler • Nüfusun yaş, cinsiyet, ekonomik durum, eğitim, meslek, din, etnik grup, medeni duruma göre dağılımı, • Nüfustaki hareketlilik. 9

Sosyo-ekonomik Özellikler Toplumun • eğitim durumu, • başlıca geçim yolları, • kişi başına düşen ortalama net gelir, yoksulluk, gelir gruplarına göre dağılım bilinmelidir. 10

Kültürel Özellikler • "Kültür, insan tarafından oluşturulan ve içinde yaşanılan toplumun bir üyesi olarak elde edilen bilgi, inanç, sanat, ahlak, kural, gelenek ve becerilerin meydana getirdiği karmaşık bir tümdür". • Kültür, toplum mirası gibi edinilen, benimsenen zaman içinde değiştirilebilen bir olgudur. 11

Kültürel Özellikler • Kültür, bir toplumun bireylerini doğumlarından başlayarak etkileyen çok önemli bir olgudur. • Toplumun kültürel yapısına ilişkin verilerin toplanması, sağlık ve kültür ilişkisi bağlamında önemlidir. 12

İletişim Yolları • İnsanların bir araya gelip haber ve fikir değişimi yaptıkları her yer iletişim için elverişlidir. • Kafeler, sportif ve sosyal klüpler, cami ve diğer dinsel toplantı yerleri, ev toplantıları, hastane, fabrika ve işyerleri bunlardandır. • Hemşirenin toplumda etkin ve lider pozisyondaki bireyleri, grupları ve varsa kararları onaylı otoriteleri bilmesi gerekir. 13

İletişim Yolları • Kitle iletişim araçları (gazete, dergi, bülten, radyo, televizyon) geniş kitlelere duyuru yapılabilen araçlardır. • Hemşireler bu iletişim kanallarını kullanmalıdırlar. 14

Yerleşim Yerinin Çevre Sağlığı Yönünden Tanınması • • İçme ve kullanma suyu Çöp ve atıklar Gürültü Hava ve toprak kirliliği gb. 15

Toplumun Sağlık Durumunun Tanılanması toplanacak veriler; • sağlık hizmetlerinin kullanım durumu, • toplumdaki sağlık ve hastalık durumu, • toplumda sağlıkla ilgili risk durumları. 16

Sağlık Hizmetlerinin Kullanım Durumu • Sağlık örgütlerine birey ve ailelerin başvuru sıklığı, • Sağlık örgütüne başvuran birey ve ailelerin başvuru nedenleri, • Bölgede mevcut olan ve hizmet veren sağlık örgütlerinden diğer sağlık örgütlerine sevk edilme nedenleri, • Toplumdaki değişik grupların örneğin anne, çocuk ve yaşlıların sağlık hizmetlerini kullanmadaki farklılıkları. 17

Toplumdaki Sağlık ve Hastalık Durumu • • • • Bölgenin doğurganlık durumu, Sık görülen hastalıkların görülme hızları, Bulaşıcı ve sosyal hastalıklar Ölüm nedenleri En çok ölüme neden olan hastalıklar, Bulaşıcı hastalıklardan ölümler, Kaba ölüm hızı, Bebek ölüm hızı, Ana ölüm hızı, Bölgenin beslenme durumu ve alışkanlıktan, Çocukların büyüme ve gelişme durumları, Sigara ve alkol alışkanlıkları, Sağlık ve hastalık durumunda zaman içinde değişimler. 18

Toplumda Sağlıkla İlgili Risk Durumları • Önemli hastalıklar için bilinen risk faktörlerinin toplumdaki sıklığı, • Çevresel sağlık koşulları, • Aile planlaması uygulamaları, • Sağlıkla ilgili bilgi tutum ve davranış biçimleri 19

Toplumu Tanımada Kullanılan Tanı Yöntemleri • Mevcut rapor, istatistikler ile sağlık evi ve sağlık ocağı kayıtlarının incelenmesi • Tarih şeridi • Eğilim grafiği • Mevsimsel takvim • Ev ziyaretleri ve kişisel görüşmeler • Gözlem (katılımlı - katılımsız) • Grup görüşmeleri • Kroki çizme 20

Tarih Şeridi • Tarih şeridinde toplumun geçmişteki önemli olayları, sorunları, başarıları bir tarih dizini içerisinde gösterilmektedir. • Tarih şeridinin geliştirilmesinde toplumdaki yaşlı kişilerin bilgilerinden yararlanılır. 21

Eğilim Çizgisi • Toplumda bir olaya yönelik zaman içinde bilgi, tutum ve davranışlarının nasıl değişim gösterdiğini anlamak için eğilim çizgisi hazırlanabilir. • Eğilim çizgisi toplum sağlığı hemşiresine toplum dinamikleri ile sağlık ve hastalık olgularını yorumlamada yardım eden önemli bir araçtır. 22

Eğilim Çizgisi • Örneğin, kızamık hastalığına yönelik olarak hazırlanan eğilim çizgisi, kızamık olgularına ne gibi yaklaşımlar yapıldığını, bu yaklaşımların ne şekilde günümüze ulaştığını ortaya çıkarır. 23

Mevsimsel Takvim • Hizmet verilen toplumda önemli olgular ve etkinliklerin bir yıllık takvime işlenmesi ile mevsimsel takvim hazırlanır. • Sağlık ekibinin özellikle toplum sağlığı hemşiresinin zaman planlaması yönünden yararlıdır. 24

Ev Ziyaretleri ve Kişisel Görüşmeler • Halk sağlığı hemşiresi ev ziyaretlerinde aileyi çevresi ile birlikte tanıma olanağı bularak toplumu tanımaya yönelik bir çok önemli bilgiyi elde edebilir. 25

Gözlem • Her sağlık personelinin, özellikle Halk Sağlığı Hemşiresinin iyi bir gözlemci olması gerekir. 26

Grup Görüşmeleri • Toplumu tanımak için gerekli bilgiler iyi planlanan grup görüşmeleri ile elde edilebilir. • Grup görüşmeleri önceden belirlenen bir konuda derinlemesine bilgi toplamak amacı ile yapılır. 27

Kroki Çizme • Kroki üzerinde doğal oluşumlar, resmi kurumlar, ev ve sokaklar, çeşmeler işaretlenmelidir. 28

Toplum Hemşireliği Süreci • Hemşirelik süreci bilimsel problem çözme yönteminin hemşirelik bakımında kullanılmasıdır. • Toplum hemşireliği süreci, birbirini tamamlayan ve aralarında sürekli etkileşim olduğu kabul edilen dört temel aşamadan oluşur. 29

Toplum Hemşireliği Süreç Adımları • • Tanılama Planlama Uygulama Değerlendirme 30

Tanılama • Veri toplama • Verilerin Analizi • Hemşirelik gereksinimlerinin belirlenmesi ve öncelik sırasına konması 31

Planlama • Uzun süreli ve kısa süreli amaçların belirlenmesi • Amaçlara ulaşmak için uygulanacak hemşirelik girişimlerinin belirlenmesi 32

Kısa süreli amaçlara örnekler • 2 saat içinde bebeğin ateşinin 39 dereceden 37. 5 dereceye inmesi. • Bir gün içinde bebeğin normal defekasyon yapması barsak fonksiyonlarının yerine dönmesi, kabızlığın geçmesi. 33

Orta süreli amaçlara örnek • Ön danışmanlık alan kadının yönteme özel danışmanlık almak üzere iki hafta içinde sağlık ocağına gelmesi. 34

Uzun Süreli Amaçlara örnek • Bir yıl içinde toplumda etkili aile planlaması yöntem kullanma oranının % 30'dan %65'e yükselmesi 35

Uygulama • Uygulama aşamasında belirlenmiş amaçlara yönelik geliştirilen hemşirelik girişimleri uygulanır. • Toplum sağlığı hemşiresi, bireye ve aileye ve vereceği hemşirelik bakımında eğitimde ve danışmanlık hizmetlerinde, bireylerin ve ailelerin anlama ve kavrama kapasitelerini, kültür düzeylerini göz önünde bulundurmalıdır. 36

Uygulama • Toplum sağlığı hemşiresi ev ziyareti sırasında yapılan hemşirelik girişimlerini ve aynı zamanda yapamadığı hemşirelik girişimlerini de nedeniyle kayıt etmelidir. • Ayrıca ev ziyaretleri sırasında planda yer almayan fakat ev ziyareti sırasında ortaya çıkan sorunlara yönelik yapılan hemşirelik girişimleri de kayıt edilmelidir. 37

Değerlendirme • Amaçlara yönelik olarak sonuçların tanılanması/değerlendirilmesi • Bu aşamada toplum sağlığı hemşiresi planladığı hemşirelik girişimlerinin uygulanması sonucunda belirlediği amaçlara ulaşıp ulaşmadığını değerlendirir. 38

Değerlendirme • Hemşire, belirlediği amaçlara ulaşıp ulaşmadığını, öncelikleri belirleyip öncelik sıralamasına göre diğer sorunların çözümlenmesine geçip geçmediğini ve toplum sağlık hizmetlerinde gelişme sağlayıp sağlamadığını test etmelidir. 39

Değerlendirme • Hemşire hedeflerine ulaşamadı ise nedenlerini bulmalıdır. • Nedenler; toplanan verilerin yetersiz olması, belirlenen amaç / amaçların gerçekçi olmaması, hemşirelik girişimlerinin yetersiz olması, verilen eğitimlerin birey / ailenin durumuna uygun olmaması gibi sebepler olabilir. • Böyle bir durumda Toplum Sağlığı Hemşiresinin yeniden başa dönerek sorunun nereden kaynaklandığını bulması ve planı yeniden yapması gerekir. 40

Toplum Hemşireliği Süreci Uygulama Kontrol Listesi • Toplum tanılaması için uygun verileri toplama, gözlem yapma, kayıt tutma • Bölgenin fizik yapısına ilişkin veri toplama • Bölgenin ekonomik ve kültürel yapısına ilişkin veri toplama 41

Toplum Hemşireliği Süreci Uygulama Kontrol Listesi • Bölgenin demografik özelliklerine ilişkin veri toplama • Bölgenin sağlık ölçütlerine ilişkin veri toplama • Verileri analiz etme 42

Toplum Hemşireliği Süreci Uygulama Kontrol Listesi • Toplumda var olan sağlık sorunlarını belirleme • Toplumdaki sağlık sorunları içerisinde öncelikleri belirleme • Sorunların çözümünde toplumu karar verme sürecine katma • Amaçları belirleme, bu belirlemede toplumun katılımını sağlama 43

Toplum Hemşireliği Süreci Uygulama Kontrol Listesi • Belirlenen amaçlar doğrultusunda uygun çözüm yolları geliştirme • Hemşirelik girişimlerini belirleme ve uygulama • Uygulamaların etkinliğini değerlendirme • Gerekiyorsa hemşirelik planında değişiklik yapma 44

Sağlık Ocağı Tanılama Kontrol Listesi • Toplum tanılaması için uygun verileri toplama, gözlem yapma, kayıt tutma • Sağlık ocağının tarihçesi hakkında ve yapısı hakkında veri toplama • Sağlık ocağı personelinin rolleri ve görevlerine ilişkin veri toplama 45

Sağlık Ocağı Tanılama Kontrol Listesi • Sağlık ocağının hizmetlerine ilişkin veri toplama • Toplanan verileri analiz etme • Sağlık ocağı işlevlerindeki aksaklıkları belirleme 46

Sağlık Ocağı Tanılama Kontrol Listesi • Bağışıklama ve soğuk zincir uygulamalarını gözlemleme, rapor etme • Sağlık ekibi üyeleri iletişimi • Sağlık ocağı uygulamaları ve eğitimine katılımı 47

Toplum Süreci Vaka Çalışması • Kavaklı köyünde 1800 kişi yaşamaktadır. • Şehre oldukça uzaktadır. • Ulaşım rahatlıkla sağlanamamaktadır. 48

Toplum Süreci Vaka Çalışması • Ekim ayından itibaren havalar soğumakta, kasım ayında kar yağışı başlamakta ve kar yağışı ile birlikte merkez köye olan ulaşım güçleşmektedir. • Sağlık ocaklarına ve hastanelere ulaşamamaktadırlar. 49

Toplum Süreci Vaka Çalışması • Elektrik ve suyu vardır. • Köyde evler bir ya da iki odadan ibarettir. • Camları kırık, evlerin için yaşamaya elverişli değildir. • Tuvaletler evden ayrı olarak dışarıda bulunmaktadır. 50

Toplum Süreci Vaka Çalışması • Çöp kutuları olmadığı için köyün genelinde çöpler ortadadır. • Köylüler geçimlerini çiftçilik ve hayvancılıkla sağlamaktadır. • Arazinin verimsiz olması nedeniyle yöre halkının gelir düzeyi oldukça düşüktür. 51

Toplum Süreci Vaka Çalışması • Beslenme kuralları, yeme ve sağlıklı yaşama kuralları yeterince bilinmemektedir. • Yörede geçim kaynağı olarak önemli ölçüde hayvan yetiştirilmesine rağmen et ve diğer hayvani gıdalardan yararlanılmamaktadır. • Başlıca gıdalarını bulgur pilavı ve çorba oluşturmaktadır. 52

Toplum Süreci Vaka Çalışması • Toplumun genelinde, dine aykırı bulunduğu düşüncesiyle doğum kontrolü kabul edilmemektedir. • Geleneksel uygulamalara yatkınlık vardır. 53