TEST DII TEKNKLER DERS Bireyi Tanmann lkeleri 1

TEST DIŞI TEKNİKLER DERSİ

Bireyi Tanımanın İlkeleri 1. Temel ilke bireyin kendini tanımasına yardım etmektir. 2. Sadece bir ölçme aracı bireyi tanımak için yeterli değildir. Amaç bireyi olabildiğince farklı yönleriyle tanımaya çalışmak olmalıdır. Önemli bir noktada uygulanacak ölçme aracı amaca hizmet edecek şekilde hazırlanmalıdır.

3. Bireyi tanıma tekniklerinin birlikte veya kısa zaman dilimi içinde uygulanıp sonuçlarının birlikte yorumlanması daha yararlıdır. Ölçme araçlarının sonucuna en kısa zamanda ulaşmak için uygulanacak ölçme aracı yaş, yaşantı, eğitim açısından öğrencinin seviyesine uygun olmalıdır. Örneğin, otobiyografi ilköğretim 1. Sınıfa uygun değildir. Çünkü 1. Sınıf öğrencileri düşündüklerini yazıya aktarmakta zorlanırlar. Sosyometri ise ilköğretim 3. Sınıftan sonra uygulanmalıdır.

Ø 4. Bireyi tanıma tekniklerinin etkili biçimde uygulanabilmesi ve sonuçlarından yararlanılabilmesi için okulda öğrenci ile ilgili olan herkesin işbirliği içinde olması gerekir. Ø 5. Bireyi tanıma teknikleri bir araçtır. Araç uygulamak amaç haline getirilmemelidir. Amaç sadece anket uygulamak değil daha çok öğrenciyi tanımaya yönelik olmalı ve anket sonuçları mutlaka değerlendirilmelidir. Anketin yanı sıra öğrenciyi tanımak için, öğrencinin arkadaş ilişkileri, sınıf içinde davranışları gözlemlenebilir; ailesi hakkında bilgi edinilebilir.

6. Bireyi tanıma hizmetleri sadece duygusal sorunu olan öğrencilere değil, tüm öğrencilere yönelik olmalıdır. 7. Öğrencileri tanıma hizmetleri süreklidir. 8. Bireyi tanıma teknikleri aracılığıyla elde edilen bilgiler en kısa sürede planlı bir biçimde kullanılmalıdır. Çünkü birey hızla değişmekte ve uzun süre saklanan bazı bilgiler eskimektedir. 9. Okullarda öğrenciler hakkında toplanan özel ve gizli olmayan bilgilerden öğretmenler, yöneticiler ve velilerinde yararlanabilmeleri sağlanmalıdır.

Bireysel Farklılıklar Ø Kendilerine özgü birer varlık olan bireyler, gerek doğuştan getirmiş oldukları gerekse sonradan kazanmış oldukları pek çok özellikleri yönünden birbirinden farklıdırlar. Bireylerin kendilerine özgü olan bu özellikleri Bireysel faklılıklar olarak adlandırılır.

Ø Bireyin tanınması için, bireylerin ilgi ve yetenekleri, başarı ve başarısızlıkları, kişisel ve sosyal uyum düzeyleri sorunları, zayıf ve güçlü yanları, ilgi, tavır ve değer yargıları, yetiştiği çevrenin geliştirici ve engelleyici etkileri gibi pek çok özellikleri bilinmesi gerekir.

Bilgi Toplamak Ø Birey hakkındaki bilgiler okul yöneticilerine, öğretmenlere, ana- babalara rehber öğretmenlere ve bireyin kendisine yarar sağlar. - Yöneticiler eğitim faaliyetlerinde ve programlarında, sınıfların oluşmasında topladıkları bilgiyi kullanırlar. - Öğretmenler öğrencilerin özelliklerini ve güçlüklerini tanıyabilir ve başarı artar.

- Rehber öğretmenler için bireysel ve grup çalışmalarda önemlidir. - Öğrencilerle ilgili bilgiler öğrencilerin kendilerini tanımaları açısından önemlidir. - Veliler de çocuklarını gerçekçi olarak daha iyi tanırlar.

Bireyi Tanıma Ø Bir kimseye yardımcı olabilmek için, her şeyden önce, onun ne istediğini ve neler yapabileceğini bilmek gerekir. Öncelikle öğrencinin öğrenme gücünü, eğitime verdiği önemi ve ilgisini bilmek gerekir. Ø Bireyi tanıma çalışmalarının asıl amacı, bireyin kendisini tanımasına yardımcı olmaktır.

- - - Geçerliliği ve güvenirliği ne kadar yüksek olursa olsun tek bir ölçme aracı bireyi tanımada yeterli değildir Bireyi tam olarak tanımak bir idealdir. Çalışmalar ideale yaklaşmaya olmalıdır. Bireyin sorununa uygun test seçilmelidir. Her test her bireye gerekli olmayabilir herkese her test uygulanmamalıdır. Ekonomik olarak da önemlidir

Ø Geçerliği ve güvenirliği ne kadar yüksek olursa olsun birey hakkında mevcut bilgilerimize bir katmayacak tekniklerin kullanılmasından kaçınılmalıdır. - Bireyi tanıma yöntemlerini bir bütün olarak uygulayıp yorumlamak daha yararlıdır. Örneğin yetenek ve ilgi testlerini birlikte uygulayıp yorumlamak daha etkilidir. - Sonuçları kullanılmayacak araç ve tekniklerin kullanılmasından kaçınılmalıdır.

REHBERLİKTE KULLANILAN TEKNİKLERİN SINIFLANDIRIMASI 1 -TEST TEKNİKLERİ: -Yetenek -Tutum -Başarı -İlgi -Envanterler

Öğrencileri tanıma çalışmalarında sınıflara göre şu yöntem ve teknikler kullanılabilir; Ø İlköğretim birinci kademelerine ve özellikle 1. 2. ve 3. Sınıflara test, envanter gibi yazılı metinleri uygulatmak zor olacağı için daha çok onları tanımak için; sınıf öğretmenlerinden bilgi alma, gözlem, yaşına uygun bir şekilde konuşma ve oyun oynayarak bilgi edinme gibi yöntemler kullanılmalıdır.

Ø 4. ve 5. Sınıflara otobiyografi tekniği uygulanarak; kendisi, ailesi, geleceğe ait planları, kişilik yapısı ve psikolojik dünyası hakkında bilgi edinilebilir. Ø 4. Ve 5. Sınıflara görme testi uygulanarak öğrencilerin görme problemleri olup olmadığı hakkında bilgi edinilebilir ve önlemler alınabilir.

Ø 4. 5. 6. 7 ve 8. Sınıflara ‘Kimdir Bu ? ’ tekniği uygulanarak, öğrencilerin içinde bulunduğu sınıf arkadaşları tarafında nasıl tanındığı hakkında bilgi edinilebilir.

Ø 6. 7 ve 8. Sınıflara problem tarama envanteri uygulanarak öğrencilerin belli başlı sorunları ve ihtiyaçları hakkında bilgi sahibi olunabilir. Ø 6. 7. ve 8. Sınıflara devamsızlık nedenleri ve başarısızlık nedenleri testleri uygulanarak, devamsızlıklarına ve başarısız olmalarına yol açan nedenler belirlenebilir.

Ø 8. Sınıflara Akademik Benlik Kavramı Ölçeği uygulanarak, öğrencilerin ilgi ve yetenekleri hakkında bilgi sahibi olunabilir. Buna göre hangi tür üst eğitim kurumuna gitmesi gerektiği hakkında yönlendirme yapılabilir.

TEST DIŞI TEKNİKLER 1 -GÖZLEME DAYALI TEKNİKLER Ø Gözlem, Ø Gözlem listesi, Anekdot (Olay Kaydı), Ø Vak’a incelemesi, Ø Derecelendirme ölçekleri Ø

2 -BAŞKALARININ KANILARINA DAYALI Ø Sosyometri Ø Kimdir bu ?

3 -KENDİNİ ANLATMAYA DAYALI TEKNİKLER Ø Anket, Ø -Otobiyografi, Ø -Problem Tarama Listesi, Ø - Bibliyoterapi Ø - Arzu Listesi Ø -Yarım kalmış cümlelerin tamamlanması Ø -Hatıra kayıtları (Anı-Günlük)

4 -ETKİLEŞİME DAYALI TEKNİKLER Ø Görüşme, Ø Oyun Etkinlikleri, Ø Psikodrama Ø Sosyodrama Ø Ev ziyaretleri

BİREYİ TANIMANIN AMACI Her birey sayılamayacak kadar çok sayıdaki özellikleri bakımından birinden farklıdır. Ø Bir öğrencide hangi niteliklerden ne kadar bulunmaktadır? Ø Bir öğrenci diğerlerinden hangi yönlerden ne kadar farklıdır? Ø Öğrencinin sahip olduğu nitelikler çerçevesinde öğrencinin bir bütün olarak en üst düzeyde gelişebilmesine nasıl katkıda bulunulabilir?

ÖĞRENCİLERİN TANINMASI GEREKEN YÖNLERİ Sağlık Ø Yetenekler Ø İlgiler Ø Başarı Ø Kişilik Ø Benlik Ø Sosyal destek isteme Ø 24

KENDİNİ ANLATMA TEKNİKLERİ Temel özelliği; bilgi kaynağı bireyin kendisidir. -Sosyal Kabul Hatası : Birey verdiği cevabım kendisi için riskli bir durum ortaya çıkaracağını düşünürse cevabını değiştirip sosyal yönden kabul görebilecek bir cevap verebilmektedir

1) Görüşme, bireyi tanıma çalışmalarında en yaygın olarak kullanılan bir tekniktir. Belli bir amaçla yüze gelen iki veya daha fazla kişinin, sözel ve sözel olmayan davranış ve teknikler kullanarak yaptıkları bir etkileşim sürecidir. Görüşmeyi yapan kimse teknik ve beceri yönünden iyi yetişmiş olabilir, görüşme konusunda uzmanlaşmış bir kişi, de olabilir.

Ø Görüşme : Belli bir amaçla yüze gelen iki veya daha fazla kişinin, sözel ve sözel olmayan iletişim araç ve tekniklerini kullanmak suretiyle yarattıkları bir etkileşimdir. Görüşme; bilgi toplamak, bilgi vermek, kişisel yardım veya davranış değişikliğini gerçekleştirmek gibi amaçlarla olabilir.

Görüşmeciler bilgi toplamak ve bireye yardım etmek amacıyla görüşme yaparken görüştükleri bireylerin giyim-kuşamı, beden dili, ses tonu ve genel davranışlarını doğrudan gözleme olanağı bulur. Görüşmenin en üstün yanlarından biri budur. Görüşmeci görüştüğü birey hakkında oldukça fazla bilgi edinebilir. Ancak burada görüşmecinin becerikli ve yetenekli olması gerekir. Daha çok bilgi elde edebilmek için açık uçlu sorular sorulmalıdır.

Ø Görüşmenin İşlevleri 1 -Bireyin çeşitli nitelikleri, görüş ve düşünceleri hakkında objektif bilgi toplamak, 2 -Aynı zamanda, kişileri tanımak, psikolojik yardım sağlamak ve onları tedavi etmek,

Görüşmenin konuşmadan farkı : 1. Görüşmede bilinçli olarak saptanmış bir amaç vardır. Bireylerin kişisel problemlerinin çözümüne yardım etmek. Örn. Bir köy liderinin köyün ihtiyaçlarını öğrenmek , iş isteyen birisi hakkında bilgi toplamak gibi. 2. Belli bir amacı olduğu için görüşmenin kapsamı bu amaca yönelik bir plan ve düzen içinde yürütülür.

Ø 3. Amacın gerçekleştirilebilmesi için görüşmeye taraf olan kişilerden biri olan görüşmeci etkileşimi planlama, düzenleme sorumluluğunu üzerine alır. 4. Görüşme sürecinde belli bir amaç için iki kişinin bir araya gelmesi söz konusu olduğu için görüşmeler çoğunlukla rastgele değil belli bir zamanda, yerde ve sınırlı bir süre için düzenlenir

Görüşme Tekniğinin Sınırlı Yanları ve Dezavantajları 1 -Görüşme, bireysel ilişkiye dayandığı için harcanan zaman, emek ve para bakımından ekonomik olmayan bir yöntemdir. 2 -Görüşmede bireyin verdiği bilgilerin doğru olduğu kabul edilmektedir. Birey hakkında elde edilen bilgilerin ne derece doğru olduğunu objektif yollarla kontrol etmek mümkün değildir.

Ø 3 -Görüşme, bir süreç olarak bireyin görüş ve duygularına dayanır. Bu nedenle elde edilen bilgiler yanlış yorumlanabilir. Ø 4 -Görüşme sürecinde, farklı nitelikleri ile taraflar birbirlerini etkileyebilir. Bu da görüşmeciyi ve görüşülen kişiyi bazı yanılgılara götürebilir.

Ø 5 -Görüşme ile birey hakkında toplanan bilgilerin geçerliği ve güvenirliği düşüktür. Bu nedenle elde edilen bilgiler doğru tekniklerle elde edilen bilgilerle birlikte kullanılmalıdır. Ø 6 -Görüşmede elde edilen bilgilerin geçerliği, görüşülen bireyin kendisini anlatabilme gücü ile doğru orantılıdır (sınırlıdır) Ø 7 -Görüşme sonucunda elde edilen bilgiler, görüşülen bireyin vermek istedikleri bilgiler ile sınırlıdır

Ø 7 -Görüşme sonucunda elde edilen bilgiler, görüşülen bireyin vermek istedikleri bilgiler ile sınırlıdır Ø 8 -Görüşme yapabilmek için, tarafların uygun, yer, zaman ve süre belirlemesi oldukça güç ve zaman alıcıdır.

Görüşme Tekniğinin Bazı Olumlu ve Üstün Yanları Ø 1 -Görüşme yüze yapılan doğal bir etkileşim sürecidir. Bu nedenle birey hakkında istenilen konuda en doğru ve eksiksiz bilgiyi birinci elden toplamak mümkündür. Ø 2 -Görüşme tekniğinin kullanım alanı çok geniştir. Tüm alanlarda görüşme tekniğinden yararlanılabilir.

Ø 3 -Görüşme, sözel ifadelerin gerisindeki duygu ve eğilimleri de gözlemeye olanak verir. Ø 4 -İyi ilişkiler kurulduğu zaman görüşme ile bilgiler doğru ve eksiksiz olarak toplanabilir. Ø 5 -Görüşme, sözlü iletişime dayandığı için, okuma yazması olmayan kişilere de uygulanabilir.

Ø 6 -Görüşme, psikoterapide duygusal problemleri ve uyumsuz davranışların nedenlerini anlamada kullanılır. Ø 7 -Görüşme süresinde görüşmeci dışındaki kimselerin etkisi azaltılmış olur. Ø 8 -Görüşme tekniği, bireye yardım etmek, tanı koymak ve bireyi tedavi etmek amaçları için kullanılabilecek en etkili tekniklerin başında gelmektedir.

Ø 9 -Görüşme sürecinde ortaya çıkan duruma bağlı olarak, görüşmenin kapsamında değişiklik yapabilmek mümkündür. Görüşme sürecinde birey öyle bir bilgi verebilir ki, görüşme süreci bu bilgi ile ilgili durum üzerinde yoğunlaşabilir

Öğretmenler Görüşme Yaparken; 1 -Amaçların ne olduğunu saptamalıdır 2 -Öğrencileriyle, görüşme yapmaya geçmeden önce diğer bireyi tanıma teknikleriyle onlar hakkında bilgi toplamalı ve sorunlarını ortaya çıkarmalıdır. 3 -Görüşmelerde neler sorulacağı, görüşmeye nasıl başlanılacağı, görüşmenin nerede yapılacağı, ne zaman yapılacağı önceden belirlenmelidir.

Ø 4 -Görüşme yapılırken öğrencilere bir arkadaş gibi davranılmalı, sorulacak sorular sohbet havasında olmalı, görüşmede daha çok öğrencilerin konuşması teşvik edilmelidir. Ø 5 -Öğrencilerin serbestçe ve rahatça konuşabilmesi için gerekli atmosfer sağlanmalıdır. Ø 6 -Öğrencilerin duygu ve düşüncelerini açıkladığında tarafsız davranılmalıdır.

Ø 7 -Zaman zaman söylenenleri toparlayıcı kısa açıklamalarda bulunulmalıdır. Ø 8 -Konuşulanlar gizli tutulmalıdır. Ø 9 -Görüşme anındaki konuşmalar objektif olarak kısa notlar halinde kaydedilmelidir. Ø 10 -Konuşmalar ve tutulan notların ışığında bir yorumda bulunularak bu çerçevede önerilerde bulunulmalıdır. Ø 11 - Öğrencilerle sık görüşmeler tekrar edilmeli ve bunlarla da yetinmeyip görüşme alanlarını genişletmeli, anne, baba ve veli ile görüşmeler yapılmalıdır.

Görüşmenin Yöntemi Bakımından; Ø 1 -Güdümlü görüşme : Görüşmeci aktif, görüşülen pasiftir. Ø 2 -Güdümsüz görüşme : Görüşme sürecine ilişkin sorumluluklar paylaşılmıştır. Her iki taraf da aktiftir. Gönüllülüğe dayalı bir işbirliği vardır.

Görüşmenin Yapısı Bakımından; 1 -Yapıtlı (Yapılandırılmış) görüşme : Görüşmenin tüm aşamaları önceden planlanır ve planlandığı gibi aynen uygulanır. Elde edilecek bilgiler izlenecek ve sorulacak sorular, soruların hangi sıra ile sorulacağı, yanıtların nasıl kaydedileceği, görüşmenin ne zaman, nerede ve ne kadar sürede yapılacağı belirlenmiştir.

2 -Yapıtsız (Yapılandırılmamış) görüşme : Görüşmeci, görüşmeye giderken herhangi bir planlama yapmaz. Görüşme süreci daha doğal ve esnektir. Görüşmeci daha bağımsız davranır ve soruları istediği zaman istediği biçimde sorabilir. Görüşme süresini görüşmeci serbest yürütür.

İletişim ve Kayıt Biçimi Bakımından; Ø 1 -Sözel Görüşme : Sözel görüşme yüze yapılabildiği gibi, telefonla, telsizle de yapılabilir. Yüz yüze yapılan görüşmeler, sözün biçiminden öte, mimikler göz teması gibi iletişimde sözün altında yatan pek çok duygu ve düşüncenin yakalanması açısından çok daha zengin bilgi kaynağı oluştururlar.

2 -Yazılı görüşme : Araştırmacının araştırma konusuna, amacına uygun olarak, görüşülen kişiyle yüzyüze yada herhangi bir iletişim aracını kullanarak yaptığı görüşme türüdür.

3 - Ses kayıt cihazı veya kamera kullanma : Araştırmacı, katılımcıdan izin almak koşuluyla görüşme sürecini bir ses kayıt cihazı kullanarak yada kamera kullanarak kayıt altına alabilir.

Görüşme yapılacak birey sayısı açısından; 1 -Bireysel görüşme: Bu görüşmede, görüşmeci ile kaynak kişi arasında kimse bulunmaz. Görüşme daha önce saptanan yer, tarih ve saatte iki kişi arasında yapılır. Kişiye özel bilgiler, sadece bireysel görüşme ile alınabilir.

Ø 2 -Grupça görüşme : Çok sayıda kaynak kişi konuyu birlikte görüşüp tartışır.

Ø Görüşme, hangi konuda kiminle yapılırsa yapılsın, bazı soruların sorulup cevapların alındığı bir soruşturma süreci biçiminde düşünülmemelidir. Ø Görüşmede görüşülen kişinin konu hakkındaki duygu ve düşüncelerini rahat bir şekilde ifade etmesine fırsat verilmelidir. Ø Görüşmeyi sürdüren uygulayıcının görüşülen kişinin görüşlerini, duygu ve düşüncelerini eleştirme ve yargılama gibi bir hak ve sorumluluğu da yoktur.

Ø Görüşme sonuçlarının kayıt edilmesi gerekir. Kayıt amacı ile önceden hazırlanmış araçlar ve ölçekler kullanılacağı gibi düz yazılı raporlarda düzenlenebilir. Ø Duruma ve kullanılan aracın niteliğine bağlı olarak, bazı bilgiler görüşme sırasında kaydedilebilir; bazı bilgilerin ise görüşmeden sonra yazılması gerekli olabilir.

OTOBİYOGRAFİ Doç. Dr. Hatice KUMCAĞIZ

Ø Otobiyografi, “kendini anlatma teknikleri “ içinde yer alır. Ø Otobiyografi, bireyin geçmiş ve şimdiki yaşantısı ile geleceğe ilişkin planlarını yazılı olarak anlatmasıdır.

Ø Otobiyografi yaklaşımında, birey kendi yaşamı ve kendisi hakkındaki bilgileri kendi kişisel yorum ve değerlendirmesine göre, yazılı olarak anlatmaktadır.

Ø Kişi yaşam öyküsünü anlatırken, kendince önemli gördüğü bireysel özelliklerini bu özelliklere karşı tutum ve duygularını bunların oluşmasında rol oynayan geçmiş zamana ilişkin kişi ve olayları da anlatmakta ve şimdiki zamana ve geleceğe yönelik bağlantılar ve yorumlar yapmaktadır

Otobiyografi bireyin şimdiki nitelik ve davranışlarının genel gelişim süreci içinde geçmiş yaşantı, koşul ve olaylarla bağıntılı olduğu sayıltısına dayanır Ø Otobiyografinin içeriğinde kişi benliğini, kendisini nasıl gördüğünü, geçmişte ne gibi gereksinmeleri olduğunu, bunları nasıl doyurduğunu, çevredeki kişilerin beklentilerini, bunları ne ölçüde ve nasıl karşıladığını, yaşadığı güçlüklerle başetme yöntemlerini, kimlerden destek gördüğünü, kimlerle çatışma içinde olduğunu belirten olayları, duygu ve değerlendirmelerini anlatır Ø

Kişinin kendini ve geçmişini nasıl yorumladığı değerleri, beklentileri, gereksinmeleri ve çatışmaları kişinin bugünkü bireysel davranışlarının temel dinamiği hakkında ipuçları verir. Ø Otobiyografi, insan davranışlarını açıklayan psikoloji kuramları yönünden incelendiğinde, bireyin başkaları tarafından nasıl göründüğünden daha çok, bireyin “kendini” nasıl gördüğünü önemli bulan, bireyin davranışlarının kendini ve çevresini algılama biçiminin belirlediğini savunan psikoloji yaklaşımları için daha önemli bir bilgi toplama yöntemi olarak görülmektedir Ø

Ø Otobiyografi Yönteminin Amacı ve İşlevi Ø Bireyin doyurulmamış isteklerini ve umutlarını, benliğine bakış biçimini, kendi duygularını, tavırlarını, beklentilerini, geçmiş yaşantılarını, bireyle ilgili ve etkili olan kişileri ve olayları daha ayrıntılı olarak görmek, bireyin davranışlarının gerisinde bulunan temel ihtiyaçları, tutumları ve doyurulmamış duyguları dolaylı olarak gözlemek ve meydana çıkarmaktır

Ø Bireyin davranışlarının gerisinde yatan gereksinimleri, bastırılmış duyguları, tutumları ortaya çıkarmak ve baskı altında tutulan duygu ve düşünceleri ifade ederek bireyin rahatlamasını sağlamak; bireyi dolaylı olarak farklı yönleriyle tanımaktır. Ø Ayrıca otobiyografi bireye zayıf ve üstün yanlarını, başarı ve başarısızlıklarını, insan ilişkilerini ve yaşantılarını anımsama fırsatı vermektir.

Ø Otobiyografi bireyin doyurulmamış istek ve umutlarını açığa vurmasını, kendi duygularını, tavırlarını ve amaçlarını daha ayrıntılı olarak görmesine yardım ettiği gibi, birey hakkında daha tekniklerle toplanmış bilgilerin daha çok anlam ve canlılık kazanmasına da hizmet eder.

Kendi yaşam öyküsünü yazan kişi açısından otobiyografinin amacı; bireylerin kendini daha ciddi ve sistemli olarak incelemeleri ve kendilerini bir bütünlük içinde tanımalarını sağlamaktır. Ø Bireylerin zaman kendilerine ilişkin bazı sorunlar hakkında duygu ve düşüncelerini yazmaları, duygularını incelemeye almaları ve düşüncelerini bir sıraya koymaya çalışmaları, parça geçmiş yaşantılarını bütüncül bir tutumla sistematik olarak ele almaları, kendilerini daha iyi tanımalarına ve bazı sentezlere ulaşmalarına yardım etmektedir Ø

Ø Otobiyografide kişi geçmişte ne gibi gereksinmeleri olduğunu, bunları nasıl ifade ettiğini ve nasıl doyurduğunu, çevresinin beklentilerini ne ölçüde ve nasıl karşıladığını, güçlüklerle nasıl baş ettiğini, kimlerden destek gördüğünü ya da görmediğini, kimlerle çalıştığını ya da kimlerden hoşlandığını yansıtabilir

Ø Otobiyografinin bir amacı da, bireylerin baskı altında tuttukları daha önce ifade edilememiş sıkıntılarını, çatışmalı duygularını, bilinç altında tutulan doyurulamamış arzularını, beklentilerini yazarak anlatmasını kolaylaştırmak ve gizlenen bu duyguların açıklanmasını, bireyin boşalmasını ve rahatlamasını sağlamaktır. Bunun kişi üzerinde bazı terapötik etkileri de olmaktadır.

Ø Otobiyografi, Psikolojik Danışma Ø Merkezleri ve Kiniklerde bireyin vak’a incelemeleri sırasında da kişiye özgü duyguları, ümit ve dilekleri belirlemede de yararlı olmaktadır. Ø Bireylere otobiyografi yazdırılırken iki yol benimsenir; Ø 1. Serbest (sınırsız-kontrolsüz) otobiyografi Ø 2. Planlı (sınırlı-kontrollü) otobiyografi

1 -Serbest Otobiyografi : Bireye, “kendini bildiği, yaşantılarını hatırlayabildiği andan başlayarak yaşamını kısaca yazması” istenmekte, bireyden olayları, konuları seçme, sıraya koyma ve sonuçlandırma gibi konularda hiçbir kurala konmamakta ve yönlendirme yapılmamakta, yazma işi tümüyle kişinin kendisine bırakılmaktadır.

Ø Kişi, yaşamında önemli gördüğü olayların ve kişilerin seçiminde bağımsız olmakta, hoşlanmadığı ya da önem vermediği kişi ya da olayları kişisel tercihine göre gerekiyorsa, öykünün dışında tutabilmektedir. Ø Birey burada herhangi bir kontrole tabi tutulmayıp sınırsız bilgi yazabilir

Ø 2 -Planlı Otobiyografi : Ø Yazılacak konu, alt konular veya bilgiler sınırlandırılır Ø Otobiyografinin amacına uygun olarak bireye, belirtmesi istenilen konuların başlıklarını içeren bir yazma planı verilmekte ve yaşam öyküsünü bu plana göre yazılmaktadır

Ø Örneğin; bireyin sadece belli bir konu etrafında, örneğin aile özgeçmişi, başkaları ile ilişkileri, ilgileri, geleceğe ilişkin kaygıları gibi konulardan biri hakkında serbestçe yazması istenir Ø Otobiyografi Yazım Planı Ø 1 -Doğum yeri ve tarihi Ø 2 -Ailesi hakkında bilgi, ana-babanın sağ olup olmadığı, kardeşler, ailenin sosyoekonomik durumu ve geçimi ile aile yaşantıları

3 -Kişinin okul yaşamı, önceki ve enson devam ettiği okula ilişkin önemli olaylar, anılar ve başarı durumu. Öğretmenleri ve arkadaşları ile ilişkileri, sevilen ve sevilmeyen dersler, bu konuda aile ve okuldan beklentiler 4 -Boş zamanı değerlendirme tercihleri, halen, okul saatleri dışında, hafta sonları vs. boş zaman faaliyetleri ile ilgili olarak aile ve okuldan beklentiler

5 -Kişinin hoşlandığı veya hoşlanmadığı etkinlik türleri; oyular, kitaplar, radya-tv programları 6 -Bireyin geleceğe yönelik beklentileri, gelecekte gerçekleşmesini istediği şeyler, gelecek için düşünülen okul, meslek, iş ve diğer planlar.

Otobiyografinin Uygulanmasında İzlenmesi Gereken İlkeler 1 -Otobiyografi birey hakkında var olan bilgilere yeni bilgiler katacağı ve bu bilgilere gerçekten ihtiyaç duyulduğu zaman uygulanmalıdır. Sık sık otobiyografi yazdırmak uygun değildir.

2 -Otobiyografi uygulanırken amaç ve yönerge iyi açıklanmalı, öğrencinin rahat yazacağı bir atmosfer sağlanmalıdır 3 -Öncelikle otobiyografi diğer tekniklerle elde edilemeyen ve gerçekleten elde edilmesine gereksinim duyulan bilgileri elde etmek amacıyla yazdırılmaktadır

4 - Otobiyografi yazımı rehberlik programında planlanmalıdır. Aksi takdirde öğretmenler birbirlerinden habersiz derslerinde otobiyografi yazdırabilirler 5 - Otobiyografide özel ve kişisel bilgilerin toplanması amaçlandığı için gizlilik ilkesine kesinlikle uyulmalıdır. Otobiyografi yazdırılmadan önce toplanan bilgilerin gizli tutulacağı açıklanmalı, öğrencilerde bu konuda bir güven oluşturulmalıdır

6 - Otobiyografide doğru bilgiler elde edebilmek için, bireyler güdülenmeli otobiyografiyi yazdıran kişi uzman veya öğretmen, öğrencilerin güven duyduğu kişi olmalıdır. Öğrenciler bilgilerin sadece onlarda kalacağından emin olmazlarsa, doğru yazma olasılığı azalır veya duygulara inmeden, olaylardan yüzeysel bahsedilebilir

7 - Otobiyografi yazdırılmadan önce, elde edilen bilgilerin ne amaçla kullanılacağı konusunda bireyler bilgilendirilmelidir Otobiyografi Tekniğinin Yararları 1 -Bireyin özgeçmişini kendisinden öğrenme, onun hakkında diğer yollardan toplanan verilerle karşılaştırılabilecek, birlikte yoruma gidebilecek veriler ortaya koyar

2 -Yaşam öyküsünü yazma, bir kendini ifade etme aracıdır. Öğrenci istediği olayı seçme de ya da anlatmada özgürdür. Görüşmede olduğu gibi sınırlı ve kısıtlı değildir. Yazarken istediği kadar düşünebilir ve dilediğini yazabilir 3 - Otobiyografi yazdırma, öğrencinin, kimi gerginliklerini gidermeye yarar, onların kendileri hakkında daha doyurucu ve anlamlı anlayışlar elde etmelerine yardımcı olur. Bu yolla birey kendini anlamaya ve anlatmaya çalışır

4 -Yaşam öyküsünü yazan birey ile okuyacak olan arasında doyurucu düzeyde bir ilişki ve dostluk kurulabilir. Bu durum yazan bireyde bir takım güdülenmelere yol açar. Örneğin; kendini haklı gösterme isteği, övünme gereksinimi, gerginliklerden kurtulma, içini dökme gibi. Doğal olarak yaşam öyküsünü kaleme alan bir öğrenci bu güdülerden bir çoğu ile güdülenmiş olabilir. Bu yüzden bu öykülerin danışman ya da öğretmence ele alınması öğrenciyi rahatlatabilir.

5 -Rehberlikte kullanılmanın bir diğer nedeni kolaylık açısındandır, ekonomiktir, fazla araç gerektirmez 6 - Öğretmen, öğrencinin önemli duygularını , tutumlarını, yaşantılarını öğrenebilir. 7 -Uygulama ve değerlendirilmesi görüşmeden daha az zaman alır. 8 -Öğrenci, kendini ve yaşantılarını anlatırken içini boşaltır.

Ø Otobiyografinin Sınırlılıkları: 1. Elde edilen bilgiler, başka kaynaklardan elde edilenlerle denetlenmedikçe rehberi yanıltabilir. Ø 2. Yaş, zeka ve yazma yeteneği yazma tekniğini etkiler ve bu da rehberi yanlış yargılara götürebilir. Ø 3. Öğrenci-imgeleminin genişliği dolayısıyla gerçekleri değiştirebilir

4. Bireyin kendini ortaya koymaktan kaçınması, 5. Bireyin kendisi hakkında içgörü ve kavrayış yetersizliği, 6. Otobiyografinin amacı ve kapsamını anlamamış olması,

Ø Otobiyografinin Değerlendirilmesi Ø Birey hakkında bilgi toplama aracı olarak sık otobiyografi tekniğine başvurmak hem mümkün değil hem de doğru değildir. Çünkü otobiyografi yorumu bakımından subjektif olduğu gibi, geçerliliği diğer tekniklere göre daha düşüktür. Ø Okul düzeyleri dikkate alındığında otobiyografinin ortaöğretim ve yüksek öğretim düzeyinde daha çok kullanılması uygun olur.

Ø Otobiyografilerin Yorumlanması Ø Otobiyografilerin yorumlanması oldukça güçtür. Kendini anlatma tekniklerinin yapısında söz konusu olan “sosyal kabul hatası” otobiyografinin yazımında da önemli düzeyde etkili olmaktadır. Ø Yazılan ifadeleri yorumlamak için de açık seçik ölçütler yoktur, değerlendirme oldukça subjektif bir nitelik taşır.

Otobiyografinin Yorumlanmasında Dikkate Alınabilecek Hususlar : 1. Otobiyografinin Uzunluğu ya da Kısalığı: Bireyin yazmaya istekli olup olmayışı, bireyin yazma becerisi, problemlerin çözümüne katkı getirip getirmeyeceği ve yardıma gereksinim derecesi ile ilgilidir. Otobiyografi yazdırmak için bir ders saati yeterli olacağı belirtilmektedir.

Ø Yazım için verilecek sürenin kısa olması gerektiğini savunanlar, kısa sürede kendini anlatma durumunda olan bireylerin ilk akıllarına geleni yazacaklarını, ilk akla gelenlerin ise bireyi en çok meşgul eden en çok dikkati çeken ve bellekte canlı tutulan sorunlar olacağını, kısa zamanda yazmak durumunda olan bireyin de yazdıklarını daha az sansürden geçirme olanağı bulacağını büyük olasılıkla da gerçeği yansıtmış olacağını ifade etmektedirler.

Ø Buna karşın uzun zamanda otobiyografilerin ise gereksiz ayrıntılarla dolu olacağını vurgulamaktadır. Ø Otobiyografinin uzun oluşu kişinin kendini anlatmaya ve yaşantılarını paylaşmaya istekli olduğu şeklinde kabul edilmekle birlikte, uzun yazılan bir otobiyografinin her zaman gerçekleri yansıttığı sayıltısı da doğru değildir.

2 -Yazıdaki Genel İzlenim : Kişinin kendine ilişkin önemli noktaları anlatırken yazma biçimindeki duygusal değişmeler ve seçtiği sözcükler geçmiş yaşantılarının yorumuna ilişkin ipuçları verirler. Bireyin otobiyografisinin bıraktığı genel izlenim “mutluluk”, “çöküntü”, “sevgi” veya “nefret” şeklinde olan niteliği, “anne”, “baba” gibi yaşam öyküsünde yer alan kişiler için kullanılan duygu yüklü sözcüklerin vurguladığı anlam, kişinin halinden “memnun” veya “karamsar” olması, “çevresine “ ve kendisine karşı öfkeli olması ya da sağlıklı bir etkileşimi yansıtması otobiyografinin yorumunda önemli noktalardır.

3 -Öyküde Yer Verilmeyen Önemli Olaylar ve Kişiler : Otobiyografide bireyin yaşam öyküsünün bütün ayrıntılarına yer vermesi beklenmemekle birlikte özellikle atlanan önemli noktalar, eğer otobiyografi kronolojik sıra içinde yazılmışsa bireyin özellikle yazmaktan kaçındığı olası gelişimler ve olaylar varsa bunlar da yorum için önem taşır.

Ø Kaçınılan ve ifade edilmeyen bu noktalar yapılacak bireysel danışmada açıklığa kavuşturabilir. Ø Çoğunlukla atlanan noktalar bireyin yaşamındaki “mutsuzluk” noktalarıdır. Ø Eğer kişi aile bireyleri ya da bilinen bir olayı veya yaşantıyı yazmaktan kaçınmışsa bu tür atlamalar yoruma katkısı yönünden dikkatle incelenmelidir.

Ø Bireyler genellikle yaşamlarının sakin ve iyi geçen dönemlerini kısa, kendileri için önemli ve kritik olan hususlar üzerinde ise daha uzun yazma eğilimindedirler. Ø Genel olarak üzerinde hiç durulmayan ya da uzun anlatılan bireysel özellikler ve olaylar dikkatle incelenmelidir.

4 -Anlatımdaki Özen ve Tutum : Bireyin ifade ve anlatım düzeyi, gösterdiği özen ve anlatım tutumu, yaşına, görmüş olduğu eğitim düzeyine, yazmadaki motivasyon ve amacına göre değişir. Önemli olan husus kişinin otobiyografiyi ne derece ciddiye aldığı, dikkat ve özenle, büyük bir olasılıkla saydam olarak yazdığıdır.

Ø Kişiler otobiyogfiden bir yarar beklemiyorlarsa baştan savma bir biçimde yazabilirler. Aşırı savunma mekanizmaları içinde olan kişiler kendi gelişimlerini yazarken derinliğe inmekten kaçınırlar. Genelde yüzeysel anlatım ve kaçamaklı yazma tutumu, sorunlarını ve kaygılarını saklamak veya açığa vurmaktan kaçınan bireylerin özelliği olarak kabul edilmektedir

Ø Olayları özenle sıraya koyarak, uygun sözcüklerle açıklamaya çalışan bir kimsenin amacına uygun duygu ve düşüncelerini doğru olarak iletmeye çalıştığına, bu konuda istekli olduğuna inanılmaktadır. Eğer bir kimse sadece olayları anlatıyor, bununla ilgili kişisel duygularını açıklamıyorsa kişinin kendini anlatmaya ihtiyaç duymadığına ya da otobiyografinin amacı yönünden kendisini güven içinde görmediğine işaret sayılabilir.

5 -Otobiyografinin genelindeki Tutarsızlıklar : İfadede karşılan “Tutarsızlıklar” bireyin otobiyografideki yaşantıları ve çeşitli olaylar arasındaki, içerik, yer zaman, tutum ve duygular konusundaki bazen maksatlı olarak ya da bilinçsiz olarak yapılan yanılgılar ve hataları ifade etmektedir.

Ø Otobiyografilerde birey kendi yaşam öyküsünü anlatmasının bir yararı olabileceği kanısını taşıyorsa kasıtlı yanılmaların oranı daha düşük olmaktadır.

Ø Otobiyografide temel amaç bireyin davranışlarının gerisinde bulunan ihtiyaçları ve tutumları meydana çıkarmaktır. Ortaya çıkan kapalı durumlar ve pürüzler kişi ile yapılacak bireysel görüşmeler açıklığa kavuşturulabilir, ayrıntılar daha belirgin hale gelir.