Teoria i filozofia prawa Ewa Niemiec ewaniemiecuwr edu

Teoria i filozofia prawa Ewa Niemiec ewa_niemiec@uwr. edu. pl

Literatura � S. Wronkowska, Z. Ziembiński „Zarys teorii prawa”

Prawoznawstwo = wszelkie „znawstwo” prawa, w tym (dziedziny): 1. Nauki prawne: Dogmatyki prawnicze b) Nauki historyczno-prawne c) Teoria i filozofia ? Komparatystyka prawnicza a) 2. Praktyka prawnicza (to, jak prawo i prawnicy działają na co dzień)

Problemy prawoznawstwa � Problematyka dogmatycznoprawna � Problematyka socjotechniczna � Problematyka teoretyczna � Problematyka metodologiczna

Nauka (prawoznawstwo) Dyscyplina naukowa Dyscyplina dydaktyczna Ma służyć podzieleniu zakresu tematyki do prac badawczych Ma służyć podzieleniu zakresu tematyki do nauczania • Teoria prawa • Filozofia prawa

Ogólna teoria prawa � Ogólna – dotyczy prawa jako całości � Teoria – sformułowanie mylące, nie ogranicza się do jednej, konkretnej teorii, lecz raczej pewnego ich całokształtu Aspekt lingwistyczny (formalny) • język prawny, • budowa normy • System prawny • wykładnia Aspekt psychologiczny/realistyczny • Prawo jakie przeżycie • Faktycznie działanie prawa

Filozofia prawa � Czym tak naprawdę jest prawo? � Jakie powinno być prawo? � Relacje prawa z innymi systemami normatywnymi � Jakim wartościom ma ono służyć

Czym jest prawo Prawo jako zbiór norm Prawo jako fakt społeczny

Prawo natury � Istnieją obiektywnie pozasystemowe normy wyższe niż prawo � Prawo stanowione jest ich koniecznym uzupełnieniem � Normy stanowione mają chronić normy prawnonaturalne, nakładając sankcje � Brak rozłączności prawa i moralności

Nurty prawnonaturalne � Kosmologiczny – prawo natury czyli prawo rządzące światem � Arystotelesowy – prawo natury (w przeciwieństwie do prawa przyrody) jest nieodłącznym elementem bycia człowiekiem. Utożsamiał je z moralnością. Przejęty przez św. Tomasza. � Laicki/racjonalistyczny – oparty na obserwacji człowieka lub społeczności i wyciąganiu wniosków o jego naturze. Nie opierają się na pojęciu moralności – człowiek może mieć naturę złą.

Podział koncepcji Ze względu na źródło: Ze względu na treść Za względu na zmienność: • Religijne • laickie • Prawo natury jako prawo materialne (Grocjusz) • Statyczne (Arystoteles) – prawo natury nigdy się nie zmienia • Dynamiczne (religijne) – prawo natury się nie zmienia, ale zmienia się jego interpretacja, wraz ze zmienianiem się człowieka • O zmiennej treści (laickie) prawo natury się zmienia, dla każdej epoki jest inne „najlepsze • Prawo natury jako prawo proceduralne (Fuller)

Wewnętrzna moralność prawa Leona Fullera Jak należy konstruować system prany, by był dobry i mógł w ogóle być nazywany systemem prawnym. � Ogólność � Jasność i niesprzeczność � Zakaz wstecznego działania � Zakaz ustanawiania praw niemożliwych � Umożliwienie zapoznania się adresatom � Praworządność

Pozytywizm prawniczy � Typ poglądów na prawo (w ujęciu ogólnym) � Kierunek w prawoznawstwie (w ujęciu szczególnym) � W literaturze amerykańskiej – empiryczne badanie prawa

� Prawem jest to, co w odpowiedniej procedurze uchwalił podmiot kompetentny (uzasadnienie tetyczne) � Rozdział między prawem, a moralnością (niezależność walidacyjna) � Wykładnia jedynie jako czynność poznawcza � Sylogistyczna koncepcja stosowania prawa (ustalenie stanu faktycznego + ustalenie normy -> subsumpcja)

Wartości pozytywizmu � Stabilność systemu prawnego � Bezpieczeństwo � Legalizm prawne (pewność prawa)

J. Austin � Prawo to zbiór norm ustanowionych przez suwerena (podmiot kompetentny) i poparte sankcją � Normy generalne i abstrakcyjne � Suwerenem jest osoba, która nie musi słuchać nikogo, ale ma prawo rozkazywać

L. A. Hart � Reguły pierwotne, reguły wtórne � Reguły pierwotne – reguły nakładające nakaz/zakaz Reguły wtórne – metareguły mówiące o regułach pierwotnych a) Reguły uznania – jak decydować, która reguła ma zastosowanie b) Reguły zmiany – jak wprowadzać nowe i usuwać stare c) Reguły rozsądzania – kto decyduje i w jakiej procedurze �

H. Kelsen (czysta teoria prawa) � Norma prawna to norma nakładająca nakaz ukarania � Należąca do systemu prawnego � Przynależność do systemu – formalna (norma ustanowiona na podstawie normy wyższego rzędu) � Struktura hierarchiczna norm z pozasystemową najwyższą normą na szczycie. � „Grundnorm” – mówi o nakazie posłuchu dla norm niższego rzędu

Dziękuję za uwagę