Tema Ajiniyaz shayirdin lirikaliq poemalarin uyreniw Jobasi 1
Tema: A’jiniyaz shayi’rdi’n’ lirikali’q poemalari’n u’yreniw
Jobasi’: 1. A’jiniyazdi’n’ “Bozataw” poemasi’ 2. “Bozataw” poemasi’ni’n’ izertleniwi 3. A’jiniyazdi’n’ “Demishler” shejire shig’armasi’ 4. “Demishler” shejire shig’armasi’ni’n’ izertleniwi tariyxi’nan
1. A’jiniyazdi’n’ “Bozataw” poemasi’ • A’jiniyaz shayi’rdi’n’ “Bozataw” poemasi’ qaraqalpaq xalqi’ni’n’ tariyxi’nda o’shpes iz qaldi’rg’an Qon’I’rat ko’terilisi waqi’yalari’ ti’ykarinda jazi’lg’an. A’jiniyaz bul da’wirde nag’I’z shag’i’na jetken 34 jasqa shi’qqan waqi’tlari edi. Mine usi’ waqi’tlarda Qon’i’ratta Bozataw waqi’yasi’ baslanadi’. • Xiywa xani’ Berdiqilish basshilig’indag’i’ tu’rkmen otryadi’n jiberedi. Xan ko’terilis baslawshi’lardi’n’ ha’mmesin qi’ri’p jiberip, hayal bala- shag’alari’ni’n’ ha’mmesin Irannin’ qul bazarina sati’p jiberiwge ko’rsetpe bergen. Bozatawdag’i’ 1600 xojali’q solayi’nsha qi’ri’li’p ketedi. Bul jag’day XIX a’sirdegi qaraqalpaq xalqi’ni’n’ basi’na tu’sken yen’ awi’r apatshi’li’q yedi.
Sa’ha’r waqta tu’rli du’pen atildi, Bende bolip tu’stim qolim shatildi, Pa’reydey qiz shori bolip satildi, Ka’niyzek basina tu’sti Bozataw. Kimse shahid boldi janan ayrildi. Kimse ga’da’ boldi maldan ayrildi, Kimse ko’zi kunharinan ayrildi, Bashina qiyamet tu’sti Bozataw. Kimseni’ anasi, kimnin’ a’mmesi, Kimsenin’ ag’asi, kimnin’ inisi, Kimsenin’ qiz- uli, kimnin’ sin’lisi, A’tirek, Gu’rgen, Hajar asti Bozataw.
• Ataqli’ oris ali’mi’, tariyx ilimlerinin’ doktori’ P. P. Ivanov “Bozataw” pomasi’ haqqi’nda to’mendegishe ayti’p o’tedi “Bul shig’armani’n’ bahali’li’g’i’ minadan ibarat xali’qti’n’ basi’nan keshirgen belgili waqi’yalarg’a o’zinin’ ko’z qarasi’nan bildiredi. Solay etip, ol Xiywa xanlari’ saray shayi’rlari’ tariyxshi’lari’ni’n’ ra’smiy tu’rdegi sxematikali’q, qurg’aq tendenciyali’ xabarlari’na ju’da’ a’hmiyetli, bir qatar jag’’daylarda ku’ta’ za’ru’rli o’zgerislerdi kirgizedi”.
• Poema qaraqalpaqlardi’n’ buri’nnan kiyati’rg’an qosi’q formasi’ 11 buwi’nli’, 4 qatarli’ qosi’q penen jazi’lg’an. Bunda qosi’qti’n’ aldi’ngi’ u’sh qatari’ bir-biri menen uyqasi’p son’g’i’ to’rtinshi qatari’nda poemani’n’ basi’nan aqi’ri’na shekem “Bozataw” so’zi redif boli’p ta’kirarlani’p oti’radi’. “Bozataw” dag’i’ qosi’qti’n’ usi’nday formasi’ poemani’n’ qayg’i’li’ mazmuni’na ha’m oni’n’ mun’li’ namasi’na muwapi’q keledi.
“Bozataw” poemasi’ boyi’nsha ilimpazlardi’n’ ilimiy miynetleri ] Q. Bayniyazov “Qosi’qti’n’ ku’shi” K. Mambetov “A’jiniyaz” Ilimiy ocherk A’. Pirnazarovtin’ “Kunxoja, A’jiniyaz, Sidiq shig’armalarinda q ollanilatug’in do’retiwshilik usillari”
Watan temasi Didaktikaliq lirika A’jiniyazdin’ llirikasi Muxabbat temasi Filosofiyaliq lirika
A’jiniyazdi’n’ “Demishler” shejire shig’armasi’ • A’jiniyaz shayi’rdi’n’ “demishler” shig’armasi’ 492 qatarli’q poema etip bayanlang’an. Bul onnanda ko’p boliwi mu’mkin. Toliq da’rejede bizge jetip kelmegen. Repressiya ji’llarinda bul shig’armani’n’ ati’ ayti’lmastan joq etilgen. Xali’q olardi’ qipsalap jasi’ri’p saqlap kelgen.
• M. Sultamuratov A’jiniyazdi’n’ “Demishler” shejire shi’g’armasi’n 1993 -ji’li’ “aral” jurnali’ni’n’ «Арал» jurnali’nin’ N 1 -sani’nda ja’rilaydi’. • Pedagogika ilimlerinin’ doktori’, professor O’. A’lewov “Demishler” shig’armasi’ni’n’ jan’adan tabi’lg’an nusxasi’n 1997 -ji’li’ 9 iyundag’i’ “Qaraqalpaqstan jaslari’” gazetasi’nin’ 41 -sani’nda ja’riyalaydi’.
• Di’qqatlari’n’iz ushi’n raxmet!!!
- Slides: 12