TEHLKEL MADDELERN VE MSTAHZARLARIN SINIFLANDIRILMASI AMBALAJLANMASI VE ETKETLENMES

TEHLİKELİ MADDELERİN VE MÜSTAHZARLARIN SINIFLANDIRILMASI, AMBALAJLANMASI VE ETİKETLENMESİ HAKKINDA YÖNETMELİK 26 ARALIK 2008 Mükerrer R. G. Sayı: 27092 Şeref YILMAZ Çevre Müh. ANTALYA 30 Ocak 2010

SUNUM İÇERİĞİ n n n Yönetmeliğin amacı, kapsamı Yükümlülükler Sınıflandırma Ambalajlama Etiketleme Kimyasal Adların Gizliliği 2

BÖLÜMLER 1. BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 2. BÖLÜM Genel Hükümler 3. BÖLÜM Görevler ve Yükümlülükler 4. BÖLÜM Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Sınıflandırılması 5. BÖLÜM Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Ambalajlanması 6. BÖLÜM Tehlikeli Maddelerin ve Müstahzarların Etiketlenmesi 7. BÖLÜM Ambalajlama ve Etiketleme Koşullarından İstisnalar 8. BÖLÜM Reklam 9. BÖLÜM Kimyasal Adların Gizliliği 10. BÖLÜM Denetim 11. BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler 3

EKLER EK-1 Tehlikeli maddeler ve müstahzarların sınıflandırılması, etiketlenmesi için kriterler EK-2 Sınıflandırılmış tehlikeli maddeler listesi EK-3 Test yöntemleri EK-4 Tehlikeli maddeler ve müstahzarlar için tehlike sembolleri ve İşaretleri EK-5 Tehlikeli maddeler ve müstahzarlarla ilgili özel risk (R) ibareleri EK-6 Tehlikeli maddeler ve müstahzarlarla ilgili güvenlik (S) ibareleri EK-7 Madde ve müstahzarlar içeren kaplara ilişkin özel hükümler EK-8 Müstahzarların insan sağlığına olan tehlikelerin değerlendirilmesi için yöntemler EK-9 Müstahzarların çevreye olan tehlikelerinin Madde 19’a uygun olarak değerlendirilmesi için yöntemler EK-10 Belirli müstahzarların etiketlenmesine dair özel hükümler EK-11 Maddenin kimyasal kimliği için gizlilik 4

YÖNETMELİĞİN AMACI n Piyasaya arz edilen madde/müstahzarların sınıflandırılması, ambalajlanması ve etiketlenmesi, İnsan Sağlığı ve Çevrenin Korunması 5

KAPSAM DIŞI n n n n Tıbbi ürünler; Kozmetik ürünler; Atık niteliğindeki madde karışımları; Gıda maddeleri; Hayvan yemleri; Radyoaktif maddeler ve radyoaktif madde içeren müstahzarlar; İnvasiv veya insan vücudu ile doğrudan fiziksel temasla kullanılan tıbbi cihazlar; Harp levazımatı ve askeri amaçla kullanılan patlayıcılar; 6

KAPSAM DIŞI n n n Patlama ya da piroteknik etki yoluyla fiili etki yaratmak üzere piyasaya arz edilen sivil amaçlı patlayıcıların ambalajlanmasını ve etiketlenmesi; Demiryolu, karayolu, deniz yolu, içsu yolu veya havayoluyla taşınması; Herhangi bir işleme veya sürece girmemesi koşuluyla transit geçişteki gümrük denetimine tabi maddeler ve müstahzarlar. 7

TANIMLAR Madde: Doğal halde bulunan veya bir üretim sonucu elde edilen, içindeki kararlılığını sağlamak üzere kullanılan katkı maddeleri ile üretim işleminden kaynaklanan safsızlıklar dahil, fakat yine içindeki kararlılığını ve yapısını etkilemeden uzaklaştırılabilen çözücüler hariç, kimyasal elementleri ve bunların bileşiklerini, Müstahzar: En az iki veya daha çok maddeden oluşan karışım veya çözeltilerini, 8

İLGİLİ KURULUŞ Sağlık Bakanlığı Biyosidal ürünler ve deterjanlar Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Bitki koruma ürünleri İçişleri Bakanlığı Sivil amaçlı patlayıcılar Çevre ve Orman Bakanlığı Diğer tehlikeli madde ve müstahzarlar ve koordinasyon 9

Üreticilerin ve İthalatçıların Yükümlülükleri n n Maddelerin ve müstahzarların sınıflandırılması için gerekebilecek testleri yapmak veya yaptırmak, Tehlikeli maddeler ve müstahzarların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve ambalajlanmasını sağlamak, İlgili kuruluşun talebi halinde istenen bilgileri vermek, Geçici etiketleme hükümlerini uygulamak. Özel yükümlülük sağlık üzerine etkileri ve fiziko-kimyasal özellikleri nedeniyle tehlikeli olarak belirlenen müstahzarları piyasaya arz eden Bileşim ve tehlike özellikleri ile bilgi 10

SINIFLANDIRMA Madde 5’de belirtilen tehlike kategorileri: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. Patlayıcı Oksitleyici Çok kolay alevlenir Kolay alevlenir Alevlenir Çok toksik Toksik Zararlı Aşındırıcı Tahriş edici Hassaslaştırıcı Kanserojen Mutajen Üremeye toksik Çevre için tehlikeli 11

SINIFLANDIRMA Fizikokimyasal özelliklerle ilgili tehlike kategorileri: Sembol İşaret R-İbareleri E (Patlayıcı) R 2 , R 3 O (Oksitleyici) R 7 , R 8 , R 9 F+ (Çok Kolay Alevlenir) R 12 F (Kolay Alevlenir) R 11 , R 15 , R 17 F (Alevlenir) R 10 12

SINIFLANDIRMA Toksikolojik özelliklerle ilgili tehlike kategorileri: Sembol İşaret R-İbareleri T+ (Çok Toksik) R 26 , R 27 , R 28 , R 39 T (Toksik) R 23 , R 24 , R 25 , R 39 , R 45 , R 46 , R 48 , R 49 , R 60 , R 61 Xn (Zaralı) Xi (Tahriş Edici) R 20 , R 21 , R 22 , R 36 , R 37 , R 38 , R 41 , R 65 C (Aşındırıcı) R 34 , R 35 , 13

SINIFLANDIRMA Ekotoksikolojik özelliklerle ilgili tehlike kategoriler i: Sembol İşaret R-İbareleri N (Çevre İçin Tehlikeli) R 50 , R 51 , R 52 , R 53 14

Maddelerin Sınıflandırılması ve etiketlenmesi Madde Ek-2’de var mı? evet Ek-2’deki bilgilere göre sınıflandırılır ve etiketlenir hayır Araştırıp öğrenme / Ek-3’e göre test yapılır tehlikeli Ek-1’deki kriterlere göre sınıflandırılır ve Bakanlığın onayı alınarak “geçici” ibaresi ile etiketlenir tehlikesiz Sınıflandırma yapılmaz 15

Müstahzarların Sınıflandırılması ve etiketlenmesi t eve maddeler içeriyor mu? tehlikesiz Ek-2’de verilen Ek -2 kons. sınır değeri Fiziko kimyasal : Ek-1 Toksikolojik : Ek-8 Ekotoksikolojik : Ek-9 Madde 16 daki konsantrasyon değerleri hayır tehlikeli Ek-10 kapsamında mı? hayır Etiketleme ve ambalajlama için yasal sorumluluk yok Ek-10 ek bilgi için kontrol evet Etiketlendirilir ve ambalajlanır 16

AMBALAJLAMA n Ambalaj; içeriği dışarıya çıkmayacak şekilde olmalı, n Ambalajı ve kapatma aksamını oluşturan malzemeler, ambalajın içeriğinden olumsuz yönde etkilenecek ya da içeriği ile tehlikeli bileşikler oluşturmaya izin verecek şekilde olamaz, n Ambalaj ve kapatma aksamı, sağlam ve dayanıklı olmalı, n Değiştirilebilir kapatma aksamıyla donatılmış konteynerler, ambalaj içeriği dışına çıkmadan yeniden kapatılabilecek şekilde tasarımlanmalı, n Ambalajın kapatma aksamı önceden açıldığını belli edecek şekilde yapılmalı, 17

Halka sunulan veya satılan ürünlerde ambalaj; n Özellikleri itibariyle çocukların ilgisini çekecek veya tüketiciyi yanıltacak şekilde olmamalı, n Medikal ürünlerde, kozmetiklerde, gıda veya hayvan yemlerinde kullanılmakta olan sunuş veya tasarım özellikleriyle karışıklığa yol açabilecek şekilde olmamalı, n “çok toksik”, “toksik” veya “aşındırıcı” olarak etiketlenmiş maddeleri içeriyorsa, çocukların açmasına dayanaklı kapatma aksamı ile kapatılmış olmalı ve dokunsal tehlike işareti taşımalı (ek-7), n “zararlı”, “çok kolay alevlenir” veya “kolay alevlenir” olarak etiketlenmiş maddeleri içeriyorsa, (Aerosoller hariç) uygun dokunsal tehlike işareti taşımalıdır (ek-7), 18

ETİKETLEME ( Madde ) n Maddenin adı n Maddenin piyasaya arzından sorumlu üretici, ithalatçı ya da dağıtıcının adı, telefon numarası ve tam adresi n Tehlike sembolleri ve tehlike işareti - Maddeye birden fazla tehlike sembolü verildiğinde: 1) T > C > X 2) C > X 3) E > F > O n Risk (R) ibareleri n Güvenlik (S) ibareleri n EC ve CAS numarası 19

ETİKETLEME ( Madde ) n Ambalajın hacmi 125 ml’yi aşmıyorsa: - Tahriş edici - Kolay alevlenir - Alevlenir - Oksitleyici R ve S ibaresinin kullanılması gerekmez 20

ETİKETLEME ( Müstahzar ) n Tehlikeli müstahzarın ticari adı n Tehlikeli müstahzarın içinde bulunan madde veya maddelerin kimyasal adları; - Müstahzarı oluşturan madde veya maddelerin kimyasal adları, etiketin üzerine aşağıda verilen kurallara uygun olarak yazılır: - T+, T, Xn olarak sınıflandırılan maddeler. - C olarak sınıflandırılan maddeler. - Kanserojen, Mutajen, Üreme sistemine toksik (kat. 1, 2, 3) - Tek maruziyetten sonra öldürücü olmayan etkilerden dolayı çok toksik, toksik ya da zararlı, - Tekrarlanan veya uzun süreli maruziyetten sonra şiddetli etkilerden dolayı toksik veya zararlı, - Hassaslaştırıcı maddeler. 21

ETİKETLEME ( Müstahzar ) n Müstahzarın piyasaya arzından sorumlu ve Türkiye’de yerleşik olan üretici, ithalatçı veya dağıtıcının adı, telefon numarası ve adresi n Tehlike sembolleri ve tehlike işaretleri Müstahzara birden fazla tehlike sembolü verildiğinde: 1) T > C > X 2) C > X 3) E > F > O 4) Xn > Xi n Risk-R ibareleri n Güvenlik-S ibareleri 22

ETİKETLEME ( Müstahzar ) n Ambalajın hacmi 125 ml’yi aşmıyorsa: - R 41(Gözde ciddi hasar riski) ile belirtilenler veya N sembolü ile gösterilip “çevre için zararlı” olanlar hariç, “Kolay alevlenir” R veya S ibaresinin kullanılması gerekmez “Oksitleyici” “Tahriş edici” - “Alevlenir” veya N sembolü ile gösterilmemiş “çevre için tehlikeli” olarak sınıflandırılan müstahzarlar için “S” ibaresinin kullanılması gerekmez. 23

ETİKETLEME ( Madde – Müstahzar ) Ambalajın Kapasitesi Etiket Boyutu (mm) < 3 litre En az 52 x 74 > 3 litre <50 litre En az 74 x 105 >50 litre < 500 litre En az 105 x 148 > 500 litre En az 148 x 210 Siyah a ≥ 1/10 ve ≥ 1 cm 2 Turuncu 24

ETİKETLEME n Ambalaj normal konumundayken üzerindeki bilgiler okunabilecek şekilde sıkıca yapıştırılır n Etiketin rengi ve görünümü, tehlike sembolleri ile üzerinde yer aldığı fon, açık olarak fark edilecek şekilde olmalıdır n Etikette bulunması gerekli bilgiler, fondan açıkça göze çarpacak ve kolaylıkla okunabilecek büyüklükte ve aralıkta olmalıdır n Etiket dili Türkçe olmalıdır. 25

Etiket ve Ambalajda yer almayacak hususlar n “Toksik değildir” n “Zararsızdır” n “Kirletici değildir” n “Ekolojiktir” 26

ETİKETLEME (Madde) Maddenin ismi EC No CASNo T Toksik Tehlike sembolleri R cümlecikleri R 23/24/25 Difenilamin N EC No: 204 -539 -4, CAS No: 122 -39 -4 - Solunduğunda, cilt ile temasında ve yutulduğunda toksiktir - Kilit altında ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde muhafaza edin. -Çalışırken uygun koruyucu giysi, koruyucu eldiven kullanın Çevre için tehlikeli -Kaza halinde veya kendinizi iyi hissetmiyorsanız hemen bir doktora başvurun (mümkünse bu etiketi gösterin) ABC Kimya Sanayi A. Ş. , söğütözü cad. . . Tel: 0312. . . 27 S cümlecikleri (1/2) 36/37 -45 Firmanın adı, adresi, tel, . . .

ETİKETLEME (Müstahzar) Müstahzarın ismi F Tehlike sembolleri Kolay alevlenir T Toksik TMX (Toluen, Metanol ve Ksilenol içerir) R cümlecikleri R 11 -39/23/24/25 - Kolay alevlenir - Solunduğunda, cilt ile temasında ve yutulduğunda toksiktir - Kilit altında ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde muhafaza edin. -Çalışırken uygun koruyucu giysi, koruyucu eldiven, koruyucu gözlük/maske kullanın -Kaza halinde veya kendinizi iyi hissetmiyorsanız hemen bir doktora başvurun (mümkünse bu etiketi gösterin) ABC Kimya Sanayi A. Ş. , söğütözü cad. . . Tel: 0312. . . 28 S cümlecikleri (1/2) 36/37/39 -45 Firmanın adı, adresi, tel, . . .

ETİKETLEME X Difenilamin T Toksik N EC No: 204 -539 -4 - Solunduğunda, cilt ile temasında ve yutulduğunda toksiktir - Kilit altında ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde muhafaza edin. -Çalışırken uygun koruyucu giysi, koruyucu eldiven kullanın Çevre için tehlikeli -Kaza halinde veya kendinizi iyi hissetmiyorsanız hemen bir doktora başvurun (mümkünse bu etiketi gösterin) ABC Kimya Sanayi A. Ş. , söğütözü cad. . . Tel: 0312. . . 29

Kimyasal Adların Gizliliği Karar - 15 gün Müstahzarı piyasaya arz eden - R 41 ”tahriş edici” ler hariç, diğer “tahriş edici” maddelerin - Uzun süreli maruziyet sonrası insan sağlığı için “zararlı” maddeler hariç diğer “zararlı” maddelerin isimleri Etiket ve GBF’da yer almasını istemiyorsa İlave bilgi İlgili Kuruluş onayı Ek-11 - Gizlilik talebi 30

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik X 11/07/1993 tarihli ve 21634 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği” yürürlükten kaldırılmıştır. 31

TEŞEKKÜRLER İLETİŞİM BİLGİLERİ : ŞEREF YILMAZ e-posta: seyilmaz@cob. gov. tr Tel: 0312 207 65 60 32